HAVO Maatschappijleer flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Parlementaire democratie

Staatsvorm waarin het volk via verkiezingen een parlement kiest dat de regering controleert en wetten maakt; de regering moet het vertrouwen van het parlement hebben.

Trias Politica

Door Montesquieu beschreven scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht, bedoeld om machtsmisbruik te voorkomen en vrijheid van burgers te beschermen.

Legaliteitsbeginsel

Beginsel uit de rechtsstaat dat elk optreden van de overheid dat ingrijpt in rechten van burgers een grondslag in een wet moet hebben.

Kiesdeler

Het aantal geldig uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal beschikbare zetels; partijen halen per volle kiesdeler een zetel bij Tweede Kamerverkiezingen.

Restzetel

Zetel die overblijft na verdeling op basis van de kiesdeler en wordt toegewezen volgens het stelsel van de grootste gemiddelden.

Vertrouwensregel

Onbeschreven regel dat een kabinet of minister moet aftreden wanneer de Tweede Kamer het vertrouwen opzegt.

Klassiek grondrecht

Recht dat de burger beschermt tegen inmenging door de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid en recht op privacy.

Sociaal grondrecht

Grondrecht dat de overheid opdraagt zich in te spannen voor welzijn van burgers, zoals recht op werk, huisvesting en onderwijs; niet direct afdwingbaar bij de rechter.

Actief kiesrecht

Het recht om te stemmen bij verkiezingen; in Nederland hebben Nederlanders vanaf achttien jaar dit recht voor de Tweede Kamer.

Passief kiesrecht

Het recht om jezelf verkiesbaar te stellen voor een vertegenwoordigend orgaan, mits aan de wettelijke voorwaarden zoals leeftijd en nationaliteit is voldaan.

Populisme

Politieke stroming die een tegenstelling maakt tussen het 'gewone volk' en een corrupte elite en die namens dat volk directe invloed opeist.

Formatie

Proces na verkiezingen waarin wordt onderhandeld over een regeerakkoord en de samenstelling van een kabinet met voldoende steun in de Tweede Kamer.

Socialisatie

Proces waarbij mensen normen, waarden en gedragspatronen van hun samenleving leren via gezin, school, werk, media en vrienden.

Primaire socialisatie

Socialisatie in de eerste levensjaren binnen het gezin en de directe omgeving, waarin basiswaarden en taal worden aangeleerd.

Secundaire socialisatie

Socialisatie na de vroege jeugd via school, werk, verenigingen en media, waarbij nieuwe rollen en normen worden aangeleerd.

Norm

Concrete gedragsregel die aangeeft wat in een bepaalde situatie als gepast of ongepast wordt beschouwd, bijvoorbeeld op tijd komen.

Waarde

Algemeen ideaal of principe dat mensen belangrijk vinden, zoals vrijheid, gelijkheid of respect, en dat richting geeft aan normen.

Sanctie

Reactie op naleving of overtreding van een norm; formeel via wet en instanties, informeel via afkeuring of waardering door de omgeving.

Dominante cultuur

Geheel van waarden, normen en gebruiken dat in een samenleving het meest verbreid is en waaraan andere groepen zich mede afmeten.

Subcultuur

Groep binnen de samenleving met eigen waarden, normen en symbolen die afwijken van de dominante cultuur, maar deze niet verwerpt.

Tegencultuur

Groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en waarden en normen daarvan actief verwerpt of wil veranderen.

Sociale ongelijkheid

Verschillen tussen mensen in macht, inkomen, kennis en status, die van invloed zijn op hun kansen en positie in de samenleving.

Sociale mobiliteit

Het stijgen of dalen van mensen op de maatschappelijke ladder, bijvoorbeeld door opleiding, huwelijk of verandering van beroep.

Framing

Manier waarop media een onderwerp in een bepaald kader plaatsen, waardoor bepaalde aspecten worden benadrukt en andere naar de achtergrond verdwijnen.

Selectieve waarneming

Neiging om vooral informatie op te nemen die past bij bestaande opvattingen en informatie die daarmee botst te negeren of anders te interpreteren.

Verzorgingsstaat

Samenlevingsvorm waarin de overheid via wetgeving en voorzieningen zorgt voor bestaanszekerheid, gezondheidszorg en onderwijs voor burgers.

Solidariteitsbeginsel

Uitgangspunt dat mensen via premies en belastingen bijdragen aan voorzieningen voor anderen die dat nodig hebben, zoals bij ziekte of werkloosheid.

Draagkrachtbeginsel

Beginsel dat mensen met een hoger inkomen naar verhouding meer belasting betalen, zodat de lasten worden verdeeld naar financiële mogelijkheden.

Participatiesamenleving

Beleid waarbij burgers en gemeenten meer verantwoordelijkheid krijgen voor zorg en ondersteuning, terwijl de centrale overheid zich terugtrekt.

Volksverzekering

Sociale verzekering voor alle inwoners van Nederland, zoals AOW en Anw, gefinancierd uit premies en belastingen.

Werknemersverzekering

Sociale verzekering voor mensen met betaald werk, zoals WW en WIA, waarbij werkgevers en werknemers premie betalen.

Europese verordening

Besluit van de Europese Unie dat direct en op dezelfde manier in alle lidstaten geldt, zonder omzetting in nationale wetgeving.