I85PREP
⌘ K
HAVO Maatschappijleer study materials
HAVO Maatschappijleer study resources

HAVO Maatschappijleer practice questions

One question at a time. Build your HAVO Maatschappijleer understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

In de Nederlandse parlementaire democratie heeft de Tweede Kamer een aantal taken. Welke omschrijving geeft de controlerende taak van de Tweede Kamer het beste weer?

  1. De Kamer beslist als hoogste rechter of wetten in strijd zijn met de Grondwet.
  2. De Kamer stelt samen met het kabinet de rijksbegroting vast en verdeelt daarbij het geld over de ministeries.
  3. De Kamer controleert of het kabinet het beleid uitvoert zoals afgesproken en mag daarvoor ministers ter verantwoording roepen. Correct answer.
  4. De Kamer benoemt de ministers en kan hen ook zonder tussenkomst van anderen ontslaan.

Explanation

De controlerende taak houdt in dat de Tweede Kamer het kabinet volgt en ter verantwoording roept, onder meer via het recht van interpellatie en moties. Daarnaast heeft de Kamer een medewetgevende taak, maar het controleren van de uitvoering is een afzonderlijke functie.

Question 2Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een groep burgers vindt dat de overheid te weinig doet aan luchtvervuiling en richt een actiegroep op. Zij blokkeren een snelweg om aandacht te vragen. Welk grondrecht staat hierbij centraal en welke beperking geldt daarvoor?

  1. Het recht op betoging en vergadering, dat de overheid mag beperken ter bescherming van de openbare orde en veiligheid. Correct answer.
  2. De vrijheid van meningsuiting, die altijd voorrang heeft boven openbare orde.
  3. De vrijheid van godsdienst, omdat de actiegroep een levensbeschouwelijke overtuiging uitdraagt.
  4. Het recht op eigendom, omdat de actievoerders de snelweg als hun eigendom beschouwen.

Explanation

Het blokkeren van een snelweg als protest valt onder de vrijheid van betoging en vergadering, vastgelegd in de Grondwet en internationale verdragen. Dit recht is niet absoluut: de overheid mag beperkingen opleggen als dat nodig is voor de openbare orde, veiligheid en gezondheid.

Question 3Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is het belangrijkste kenmerk van het Nederlandse kiesstelsel voor de Tweede Kamer?

  1. Een stelsel van evenredige vertegenwoordiging met één landelijke kieskring. Correct answer.
  2. Een meerderheidsstelsel waarbij de grootste partij alle zetels krijgt.
  3. Een districtenstelsel waarbij per kiesdistrict één kandidaat wordt gekozen.
  4. Een getrapt systeem waarbij provinciale staten de leden kiezen.

Explanation

Bij Tweede Kamerverkiezingen geldt evenredige vertegenwoordiging: het aantal zetels is in verhouding tot het aantal stemmen. Nederland vormt daarbij één landelijke kieskring, al zijn er regionale kieskringen voor de kandidaatstelling.

Question 4Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een minister wil een wet invoeren die het gebruik van wegwerpplastic verbiedt. Het wetsvoorstel wordt ingediend bij de Tweede Kamer. Welke stap volgt direct nadat de Tweede Kamer het wetsvoorstel heeft aangenomen?

  1. De Eerste Kamer behandelt het voorstel en kan het aannemen of verwerpen. Correct answer.
  2. De Raad van State stemt als medewetgever over het voorstel.
  3. De koning ondertekent de wet en daarmee is de wet direct van kracht.
  4. De minister voert de wet direct uit zonder verdere parlementaire behandeling.

Explanation

Na aanname door de Tweede Kamer gaat een wetsvoorstel naar de Eerste Kamer, die het kan aannemen of verwerpen maar niet kan amenderen. Pas daarna volgt bekrachtiging door de koning en bekendmaking.

Question 5Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

In een debat over de verzorgingsstaat stelt iemand: 'Mensen moeten eerst zelf proberen rond te komen; de overheid helpt alleen als dat echt niet lukt.' Bij welk beginsel past deze uitspraak het beste?

  1. Het beginsel van rechtszekerheid, omdat wetten duidelijk moeten zijn.
  2. Het solidariteitsbeginsel, omdat de overheid de kosten gelijk verdeelt.
  3. Het beginsel van gelijkheid voor de wet, omdat iedereen dezelfde rechten heeft.
  4. Het subsidiariteitsbeginsel, waarbij de overheid pas ingrijpt als lagere niveaus of burgers het zelf niet redden. Correct answer.

Explanation

Het subsidiariteitsbeginsel houdt in dat verantwoordelijkheid zo laag mogelijk wordt gelegd: eerst het individu, dan het gezin, dan de overheid. De uitspraak dat de overheid alleen helpt als het echt niet lukt, past bij dit beginsel.

Question 6Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat wordt in de maatschappijleer bedoeld met het begrip 'socialisatie'?

  1. Het verschijnsel dat mensen uit verschillende culturen na verloop van tijd volledig op elkaar gaan lijken.
  2. Het proces waarbij mensen de waarden, normen en gedragingen van hun omgeving leren. Correct answer.
  3. Het proces waarbij de overheid burgers verplicht deel te nemen aan vrijwilligerswerk.
  4. Het systeem van sociale uitkeringen dat de overheid aan burgers verstrekt.

Explanation

Socialisatie is het aanleren van waarden, normen en gedragspatronen, zowel thuis als op school, in het werk en via media. Het is een levenslang proces van overdracht van cultuur binnen een samenleving.

Question 7Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een gemeente wil een nieuw asielzoekerscentrum vestigen. Omwonenden protesteren fel. Een wethouder zegt: 'Wij luisteren naar de bewoners, maar uiteindelijk nemen wij een besluit dat recht doet aan alle belangen.' Welk kenmerk van de democratische rechtsstaat illustreert deze uitspraak?

  1. Besluiten komen tot stand via een zorgvuldige afweging van belangen, binnen de grenzen van de wet en met mogelijkheid tot inspraak. Correct answer.
  2. De rechter neemt in dit stadium het besluit over de vestiging van het centrum.
  3. Alleen de meerderheid van de bewoners bepaalt wat er gebeurt, ook als dat de wet overtreedt.
  4. De overheid mag besluiten nemen zonder verantwoording af te leggen aan burgers.

Explanation

In een democratische rechtsstaat moet de overheid haar macht uitoefenen volgens de wet, belangen zorgvuldig afwegen en burgers inspraak en rechtsbescherming bieden. De uitspraak laat zien dat de gemeente luistert maar zelf een afgewogen besluit neemt binnen de wet.

Question 8Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Welke uitspraak over de rol van politieke partijen in de Nederlandse democratie is juist?

  1. Politieke partijen bundelen en vertegenwoordigen maatschappelijke belangen en dragen bij aan de meningsvorming van burgers. Correct answer.
  2. Politieke partijen hebben als belangrijkste functie het benoemen van rechters.
  3. Politieke partijen oefenen namens de regering toezicht uit op de rechterlijke macht.
  4. Politieke partijen zijn wettelijk verplicht om bij elke verkiezing een regeringscoalitie te vormen.

Explanation

Politieke partijen vervullen functies zoals het articuleren en bundelen van belangen, het mobiliseren van kiezers en het bijdragen aan politieke meningsvorming. Zij zijn daarmee een schakel tussen burgers en overheid.

Question 9Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een krant publiceert een artikel over een politicus die privé geld zou hebben verduisterd. De politicus vindt dit een privézaak. Welke afweging speelt hierbij een rol?

  1. Bij een publiek persoon kan het maatschappelijk belang van de informatie zwaarder wegen dan de privacy, afhankelijk van de aard van het feit. Correct answer.
  2. De privacy van een politicus weegt altijd zwaarder dan het recht van de pers om te publiceren.
  3. De vrijheid van meningsuiting van de krant weegt altijd zwaarder dan de privacy van de politicus.
  4. Een krant mag nooit over het privéleven van politici publiceren, ook niet als het gaat om misstanden.

Explanation

Persvrijheid en privacy botsen hier, en rechters wegen af of het maatschappelijk belang van publicatie opweegt tegen de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. Bij publieke personen en feiten die relevant zijn voor hun functioneren kan de persvrijheid zwaarder wegen.

Question 10Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is een belangrijk verschil tussen de Eerste en de Tweede Kamer?

  1. De Eerste Kamer controleert het kabinet, de Tweede Kamer heeft geen controlerende taak.
  2. De Eerste Kamer kan wetsvoorstellen amenderen, de Tweede Kamer niet.
  3. De Eerste Kamer wordt indirect gekozen door de Provinciale Staten, de Tweede Kamer rechtstreeks door de kiezers. Correct answer.
  4. De Eerste Kamer heeft het recht van initiatief, de Tweede Kamer niet.

Explanation

De leden van de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van de Provinciale Staten, terwijl de Tweede Kamer rechtstreeks door de kiezers wordt gekozen. Daarnaast kan alleen de Tweede Kamer wetsvoorstellen wijzigen of zelf indienen.

Question 11Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

In een samenleving met veel verschillende culturen spreekt men wel van 'pluralisme'. Wat betekent dit begrip in de maatschappijleer?

  1. Het naast elkaar bestaan van verschillende levensbeschouwingen en culturele groepen met eigen waarden en normen. Correct answer.
  2. Het proces waarbij alle burgers dezelfde normen en waarden aannemen.
  3. Het verschijnsel dat mensen zich volledig terugtrekken uit de samenleving.
  4. Het streven van de overheid om één dominante cultuur op te leggen.

Explanation

Pluralisme betekent dat er in een samenleving ruimte is voor verschillende culturele en levensbeschouwelijke groepen die naast elkaar bestaan. Het is een kenmerk van een multiculturele samenleving.

Question 12Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een werknemer raakt arbeidsongeschikt en ontvangt na twee jaar een uitkering op grond van de WIA. Onder welk onderdeel van het socialezekerheidsstelsel valt deze uitkering?

  1. De sociale verzekeringen, omdat de uitkering voortkomt uit een verzekering waarvoor premies worden betaald. Correct answer.
  2. De sociale voorzieningen, omdat de uitkering door de gemeente wordt betaald.
  3. De belastingen, omdat de uitkering wordt betaald uit algemene middelen zonder premie.
  4. De particuliere verzekeringen, omdat de werknemer zelf de uitkering heeft afgesloten.

Explanation

De WIA valt onder de werknemersverzekeringen, een onderdeel van de sociale verzekeringen waarvoor premies worden afgedragen. Sociale verzekeringen onderscheiden zich van sociale voorzieningen, die uit belastinggeld worden betaald en door de overheid worden uitgekeerd.

Question 13Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat houdt het begrip 'macht' in het kader van de maatschappijleer in?

  1. Het bezit van veel geld of eigendommen, ongeacht de invloed daarvan.
  2. Het recht van de overheid om wetten te maken zonder inspraak van burgers.
  3. De mate waarin mensen zich aan de wet houden zonder controle.
  4. Het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen, ook tegen hun zin. Correct answer.

Explanation

Macht is het vermogen om anderen te beïnvloeden of hun gedrag te bepalen, eventueel tegen hun wil. Macht kan gebaseerd zijn op positie, geld, kennis of geweld, en is breder dan alleen formeel overheidsgezag.

Question 14Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

De regering wil het aantal huurwoningen in de vrije sector vergroten. Een Kamerlid dient een wijziging op het wetsvoorstel in om de huurprijsbepaling aan te passen. Van welk recht maakt het Kamerlid gebruik?

  1. Het recht van amendement, waarmee de Tweede Kamer een wetsvoorstel kan wijzigen. Correct answer.
  2. Het recht van enquête, waarmee de Kamer een parlementair onderzoek instelt.
  3. Het recht van motie, waarmee de Kamer een verzoek uitspreekt dat niet bindend is.
  4. Het recht van interpellatie, waarmee een Kamerlid een minister ter verantwoording roept.

Explanation

Met het recht van amendement kan de Tweede Kamer een wetsvoorstel wijzigen voordat het wordt aangenomen. Dit is een van de medewetgevende bevoegdheden van de Kamer.

Question 15Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Welke uitspraak over de trias politica van Montesquieu is juist?

  1. De wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht moeten gescheiden zijn om machtsmisbruik te voorkomen. Correct answer.
  2. De drie machten moeten alle bij één orgaan berusten om slagvaardig te kunnen besturen.
  3. De rechterlijke macht staat boven de wetgevende macht en kan wetten maken.
  4. De uitvoerende macht controleert de rechtsprekende macht en benoemt de rechters naar believen.

Explanation

De trias politica houdt in dat wetgeving, uitvoering en rechtspraak bij verschillende organen berusten en elkaar controleren. Doel is het voorkomen van machtsconcentratie en machtsmisbruik.

Question 16Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een gemeente overweegt een avondklok in te stellen voor jongeren onder de achttien jaar om overlast tegen te gaan. Een jurist wijst erop dat zo'n maatregel een beperking van een grondrecht is. Welke eis geldt in een rechtsstaat voor zo'n beperking?

  1. De beperking is altijd toegestaan zolang de meerderheid van de inwoners het ermee eens is.
  2. De beperking mag door een ambtenaar worden bedacht, mits die dat mondeling toelicht.
  3. De beperking hoeft niet te worden getoetst, omdat de gemeente het algemeen belang behartigt.
  4. De beperking moet bij wet zijn vastgelegd en een gerechtvaardigd doel dienen. Correct answer.

Explanation

Grondrechten kunnen worden beperkt, maar alleen op grond van een wettelijke regeling en met een legitiem doel, zoals de bescherming van de openbare orde. In een rechtsstaat moet zo'n beperking bovendien proportioneel en controleerbaar zijn.

Question 17Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is het doel van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) in Nederland?

  1. Het verplichtstellen van winstuitkering aan alle werknemers.
  2. Het regelen van de benoeming van de directie door de overheid.
  3. Het vastleggen van de hoogte van het minimumloon per bedrijfstak.
  4. Het geven van werknemers inspraak in de besluitvorming van hun bedrijf via een ondernemingsraad. Correct answer.

Explanation

De Wet op de ondernemingsraden verplicht grotere bedrijven een ondernemingsraad in te stellen zodat werknemers invloed hebben op besluiten die hen aangaan. Dit is een vorm van medezeggenschap binnen arbeidsverhoudingen.

Question 18Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een televisieprogramma brengt een reportage over misstanden in een vleesfabriek. De fabriek stelt dat haar reputatie onterecht is geschaad. Welk beginsel uit de mediawereld speelt hierbij een rol?

  1. Het recht van de overheid om vooraf te bepalen welke reportages worden uitgezonden.
  2. Het verbod om in de media kritiek te uiten op bedrijven.
  3. Het recht op hoor en wederhoor: de beschuldigde partij moet de kans krijgen te reageren voordat publicatie plaatsvindt. Correct answer.
  4. De verplichting van journalisten om alleen nieuws te brengen dat de overheid goedkeurt.

Explanation

Hoor en wederhoor houdt in dat een journalist de beschuldigde partij de gelegenheid geeft om te reageren voordat hij publiceert. Zo wordt het recht op een eerlijk beeld beschermd en wordt onjuiste berichtgeving voorkomen.

Question 19Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat wordt bedoeld met het begrip 'politieke socialisatie'?

  1. Het systeem waarbij de overheid de media volledig controleert.
  2. Het verschijnsel dat de overheid haar burgers politieke besluiten oplegt zonder overleg.
  3. Het proces waarbij mensen politieke opvattingen en houdingen ontwikkelen door opvoeding, onderwijs en media. Correct answer.
  4. Het proces waarbij burgers verplicht lid worden van een politieke partij.

Explanation

Politieke socialisatie is het proces waarin mensen politieke normen, waarden en meningen verwerven, bijvoorbeeld thuis, op school en via de media. Zo ontstaan politieke houdingen en stemgedrag.

Question 20Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

In een debat over de verzorgingsstaat zegt een politicus: 'De overheid moet niet alleen vangnet zijn, maar ook investeren in scholing en kinderopvang zodat mensen zelf aan het werk kunnen.' Bij welk type verzorgingsstaat past dit het beste?

  1. Een staat die geen sociale voorzieningen kent en alles aan de markt overlaat.
  2. Een liberale of Angelsaksische verzorgingsstaat met minimale overheidsbemoeienis.
  3. Een sociaaldemocratische verzorgingsstaat met een actief overheidsbeleid gericht op activering en gelijkheid. Correct answer.
  4. Een conservatief-corporatistische verzorgingsstaat die vooral het traditionele gezin en het inkomen beschermt.

Explanation

In de sociaaldemocratische verzorgingsstaat speelt de overheid een actieve rol, onder meer via scholing en kinderopvang om arbeidsparticipatie en gelijkheid te bevorderen. Dit past bij het idee van activering naast bescherming.

Question 21Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Welke uitspraak over het begrip 'cultuur' is juist?

  1. Cultuur is aangeboren en verandert nooit.
  2. Cultuur is hetzelfde als de wetgeving van een land.
  3. Cultuur bestaat alleen uit kunst, muziek en literatuur.
  4. Cultuur omvat de waarden, normen, gewoonten en symbolen die een groep mensen deelt. Correct answer.

Explanation

Binnen de maatschappijleer verwijst cultuur naar het geheel van gedeelde waarden, normen, gewoonten en symbolen in een samenleving of groep. Cultuur is aangeleerd en kan veranderen.

Question 22Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een burger is het niet eens met een besluit van de gemeente over een bouwvergunning. Welke stap past bij het zoeken van rechtsbescherming?

  1. Hij kan bezwaar maken bij de gemeente en daarna in beroep gaan bij de bestuursrechter. Correct answer.
  2. Hij kan direct de Tweede Kamer vragen het besluit ongeldig te verklaren.
  3. Hij kan het besluit negeren, omdat een gemeentebesluit niet bindend is voor burgers.
  4. Hij kan de burgemeester persoonlijk aansprakelijk stellen voor het besluit en hem laten betalen.

Explanation

Bij een besluit van een bestuursorgaan kan een burger eerst bezwaar maken en vervolgens beroep instellen bij de bestuursrechter. Zo biedt de rechtsstaat rechtsbescherming tegen de overheid.

Question 23Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is het verschil tussen 'ongelijkheid' en 'sociale ongelijkheid' in de maatschappijleer?

  1. Ongelijkheid is een breed begrip voor verschillen; sociale ongelijkheid gaat over ongelijke kansen en posities door maatschappelijke factoren. Correct answer.
  2. Beide begrippen betekenen precies hetzelfde en worden door elkaar gebruikt.
  3. Sociale ongelijkheid gaat alleen over verschillen in lengte en gewicht tussen mensen.
  4. Ongelijkheid komt alleen voor in niet-democratische landen.

Explanation

Sociale ongelijkheid verwijst naar ongelijke kansen en posities die ontstaan door maatschappelijke factoren zoals opleiding, afkomst of beroep. Het algemene begrip ongelijkheid is breder dan inkomensverschillen. Die kunnen juist een onderdeel van sociale ongelijkheid vormen.

Question 24Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een land heeft een systeem waarin de regering wordt gevormd door de partij die de meerderheid van de zetels heeft. De regeringsleider is tevens hoofd van de uitvoerende macht en wordt niet rechtstreeks door de bevolking gekozen. Bij welk staatsbestel past dit het beste?

  1. Een parlementair stelsel, omdat de regering afhankelijk is van het vertrouwen van het parlement. Correct answer.
  2. Een presidentieel stelsel, omdat de regeringsleider veel macht heeft.
  3. Een confederatie, omdat de regering uit meerdere partijen bestaat.
  4. Een dictatuur, omdat de regeringsleider niet rechtstreeks wordt gekozen.

Explanation

In een parlementair stelsel wordt de regering gevormd op basis van de meerderheid in het parlement en is zij afhankelijk van het vertrouwen van dat parlement. Dat de regeringsleider niet rechtstreeks wordt gekozen, past bij dit stelsel.

Question 25Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat wordt in de maatschappijleer bedoeld met 'maatschappelijk probleem'?

  1. Een probleem dat alleen in de politiek speelt en geen betrekking heeft op burgers.
  2. Een probleem dat alleen één persoon aangaat en dat hij zelf moet oplossen.
  3. Een probleem dat uitsluitend door de rechter kan worden opgelost.
  4. Een probleem dat veel mensen raakt, waarover verschillen van mening bestaan en dat om een collectieve oplossing vraagt. Correct answer.

Explanation

Een maatschappelijk probleem raakt veel mensen, er bestaan verschillende opvattingen over en er is een collectieve aanpak nodig, vaak via de overheid. Deze drie kenmerken onderscheiden het van een persoonlijk probleem.

Question 26Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een gemeente wil de afvalstoffenheffing verhogen om gescheiden afvalinzameling te betalen. Een inwoner vindt dit oneerlijk omdat hij al zelf zijn afval scheidt. Welk begrip uit de maatschappijleer beschrijft het verschijnsel dat mensen die niet meebetalen toch profiteren van een collectief goed?

  1. Het free-riderprobleem Correct answer.
  2. De verzorgingsstaat
  3. Het subsidiariteitsbeginsel
  4. Het draagvlakbeginsel

Explanation

Bij collectieve goederen kan niemand van gebruik worden uitgesloten, waardoor sommigen kunnen meeprofiteren zonder bij te dragen. Dat wordt in de maatschappijleer aangeduid als het free-riderprobleem. Het subsidiariteitsbeginsel gaat over de vraag op welk niveau besluiten worden genomen, niet over meeliftgedrag.

Question 27Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat wordt in de maatschappijleer bedoeld met het begrip 'referentiekader'?

  1. De officiële regels die in een grondwet zijn vastgelegd
  2. De mate waarin iemand gebruikmaakt van sociale media
  3. Het geheel van waarden, normen en ervaringen waarmee iemand de werkelijkheid interpreteert Correct answer.
  4. Het netwerk van instanties dat de overheid uitvoert

Explanation

Een referentiekader is het persoonlijke en sociale kader van waarden, normen en ervaringen waarmee iemand gebeurtenissen beoordeelt. Het ontstaat door opvoeding, cultuur en ervaringen en verschilt daardoor tussen mensen. Daarmee verklaart het waarom mensen hetzelfde feit anders kunnen beleven.

Question 28Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een buurtbewoner meldt bij de gemeente dat een speeltuin al maanden kapot is. De gemeente reageert niet. De bewoner schrijft vervolgens een brief aan de wethouder en vraagt om een reactie binnen vier weken. Welke rol van de burger past bij deze handeling?

  1. De burger start een rechtszaak tegen de gemeente
  2. De burger oefent zijn kiesrecht uit bij verkiezingen
  3. De burger oefent invloed uit op het bestuur via een individuele klacht Correct answer.
  4. De burger richt een politieke partij op

Explanation

Door contact op te nemen met een bestuurder probeert de burger invloed uit te oefenen op een concrete overheidsbeslissing. Dit is een vorm van directe, individuele beïnvloeding van het openbaar bestuur. Bij verkiezingen of een rechtszaak gaat het om andere, formele kanalen.

Question 29Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat houdt het begrip 'soevereiniteit' in de maatschappijleer in, wanneer we spreken over de staat?

  1. Dat een staat het hoogste gezag heeft op zijn eigen grondgebied Correct answer.
  2. Dat burgers zelf alle wetten maken
  3. Dat een staat geen geweld mag gebruiken
  4. Dat een staat lid is van internationale organisaties

Explanation

Soevereiniteit betekent dat de staat binnen zijn grondgebied het hoogste gezag uitoefent en geen hogere macht boven zich erkent. Landen kunnen wel soevereiniteit overdragen aan internationale organisaties, maar het begrip zelf duidt op het hoogste gezag. Het is daarmee een kernkenmerk van de moderne staat.

Question 30Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

In een land wordt de regering gevormd door de partij die de meerderheid van de zetels heeft. De regeringsleider is tevens hoofd van de uitvoerende macht en wordt niet door het parlement weggestuurd. Welk regeringsstelsel past bij deze beschrijving?

  1. Een presidentieel stelsel Correct answer.
  2. Een federale staatsvorm
  3. Een parlementair stelsel
  4. Een constitutionele monarchie met ceremoniële koning

Explanation

In een presidentieel stelsel is de president zowel regeringsleider als hoofd van de uitvoerende macht en is hij niet afhankelijk van het vertrouwen van het parlement. De wetgevende en uitvoerende macht zijn er strikt gescheiden. Een parlementair stelsel kent juist een regering die afhankelijk is van parlementair vertrouwen.

Question 31Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is het belangrijkste kenmerk van een dictatuur in de maatschappijleer?

  1. De macht is geconcentreerd bij een kleine groep of één persoon en er is weinig ruimte voor oppositie Correct answer.
  2. De rechterlijke macht is onafhankelijk van de regering
  3. Burgers hebben grondwettelijk recht op vrijheid van meningsuiting
  4. Er worden regelmatig vrije verkiezingen gehouden met meerdere partijen

Explanation

In een dictatuur is de macht geconcentreerd en ontbreken vrije verkiezingen, onafhankelijke rechtspraak en persvrijheid in voldoende mate. Oppositie wordt beperkt of onderdrukt. Daarmee onderscheidt een dictatuur zich van een rechtsstaat met democratische controle.

Question 32Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een land voert een wet in die alle burgers verplicht een identiteitsbewijs bij zich te dragen. Een burger vindt dit een inbreuk op zijn vrijheid. Welk beginsel uit de rechtsstaat is hier in het geding?

  1. Het meerderheidsbeginsel
  2. Het proportionaliteitsbeginsel
  3. Het representatiebeginsel
  4. Het legaliteitsbeginsel Correct answer.

Explanation

Het legaliteitsbeginsel houdt in dat de overheid alleen bevoegdheden mag uitoefenen op grond van een wettelijke basis. Een verplichting voor burgers moet dus in een wet staan. Of de wet zelf redelijk is, raakt daarnaast aan proportionaliteit, maar de vraag of er een wettelijke grondslag is, betreft het legaliteitsbeginsel.

Question 33Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat wordt bedoeld met 'klassieke grondrechten'?

  1. Grondrechten die de overheid verplichten zich te onthouden van inmenging in de vrijheid van burgers Correct answer.
  2. Rechten die uitsluitend in internationale verdragen staan
  3. Rechten die alleen gelden voor leden van de volksvertegenwoordiging
  4. Grondrechten die de overheid verplichten actief zorg te dragen voor het welzijn van burgers

Explanation

Klassieke grondrechten zijn vrijheidsrechten die de burger beschermen tegen inmenging door de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en recht op privacy. De overheid moet zich hierbij terughoudend opstellen. Sociale grondrechten verplichten de overheid juist tot actief optreden.

Question 34Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een krant publiceert een artikel over een misstand bij een groot bedrijf. Het bedrijf eist dat de krant de namen van anonieme bronnen vrijgeeft. De krant weigert. Op welk recht kan de krant zich beroepen?

  1. Het recht op vrijheid van vergadering
  2. Het recht op eigendom
  3. De vrijheid van meningsuiting en persvrijheid Correct answer.
  4. Het recht op sociale zekerheid

Explanation

Persvrijheid en vrijheid van meningsuiting beschermen de mogelijkheid om informatie te publiceren en bronnen te beschermen. Daarmee kan een krant zich verweren tegen druk om bronnen prijs te geven. Andere grondrechten zien op eigendom, sociale zekerheid of vergadering en bieden hier geen grondslag.

Question 35Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is het verschil tussen 'actief' en 'passief' kiesrecht?

  1. Actief kiesrecht geldt bij landelijke verkiezingen; passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen
  2. Actief kiesrecht geldt voor mannen; passief kiesrecht voor vrouwen
  3. Actief kiesrecht is het recht om een partij op te richten; passief kiesrecht is het recht om te stemmen
  4. Actief kiesrecht is het recht om te stemmen; passief kiesrecht is het recht om gekozen te worden Correct answer.

Explanation

Actief kiesrecht betekent dat iemand mag stemmen, terwijl passief kiesrecht betekent dat iemand zich verkiesbaar mag stellen. Beide rechten kunnen aan voorwaarden zoals leeftijd en nationaliteit gebonden zijn. De begrippen hebben dus betrekking op verschillende handelingen in het verkiezingsproces.

Question 36Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een gemeenteraad wil een nieuw zwembad bouwen. De wethouder stelt voor dit te financieren uit de algemene middelen. Een raadslid vindt dat eerst de inwoners moeten worden geraadpleegd via een referendum. Welk begrip past bij het standpunt van dit raadslid?

  1. Directe democratie Correct answer.
  2. Parlementaire democratie
  3. Constitutionele monarchie
  4. Representatieve democratie

Explanation

Bij directe democratie beslissen burgers zelf over een concrete kwestie, bijvoorbeeld via een referendum. Het raadslid wil de inwoners rechtstreeks laten meebeslissen over het zwembad. Bij representatieve democratie beslissen gekozen vertegenwoordigers namens de burgers.

Question 37Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat wordt in de maatschappijleer verstaan onder 'pressiegroepen'?

  1. Politieke partijen die deelnemen aan verkiezingen om zetels te winnen
  2. Rechters die toezien op de naleving van wetten
  3. Ambtenaren die wetsvoorstellen opstellen voor de regering
  4. Organisaties die proberen politieke besluitvorming te beïnvloeden zonder zelf zetels na te streven Correct answer.

Explanation

Pressiegroepen proberen besluitvormers te beïnvloeden via lobby, acties en publiciteit, maar willen zelf geen regeringsmacht of zetels. Daarin verschillen ze van politieke partijen, die wel verkiezingen aangaan. Vakbonden en milieuorganisaties zijn voorbeelden van pressiegroepen.

Question 38Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een minister wil een wet invoeren die het gebruik van wegwerpplastic verbiedt. Voordat de wet ingaat, moet het parlement instemmen. Welke functie van het parlement is hier in het bijzonder aan de orde?

  1. De wetgevende functie Correct answer.
  2. De controlerende functie
  3. De rechtsprekende functie
  4. De representerende functie

Explanation

Bij de wetgevende functie keurt het parlement wetsvoorstellen goed of verwerpt ze, eventueel met wijzigingen. Instemmen met een verbod op wegwerpplastic valt onder deze functie. Controle betreft het toezicht op de regering en representatie het vertegenwoordigen van kiezers.

Question 39Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is het verschil tussen 'formele' en 'materiële' machtsmiddelen van een pressiegroep?

  1. Formele machtsmiddelen werken via de media; materiële middelen via de rechter
  2. Formele machtsmiddelen zijn altijd illegaal; materiële middelen zijn altijd legaal
  3. Formele machtsmiddelen berusten op wettelijke bevoegdheden; materiële op geld, leden en middelen Correct answer.
  4. Formele machtsmiddelen worden alleen door de regering gebruikt; materiële middelen alleen door burgers

Explanation

Formele machtsmiddelen komen voort uit wettelijke bevoegdheden, zoals het recht om advies uit te brengen of bezwaar te maken. Materiële machtsmiddelen zijn hulpbronnen zoals geld, ledenaantal en deskundigheid. Beide soorten kunnen pressiegroepen helpen bij het beïnvloeden van beleid.

Question 40Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat houdt het begrip 'actief pluralisme' in de discussie over de multiculturele samenleving?

  1. Dat migranten zich moeten aanpassen zonder eigen cultuur te behouden
  2. Dat alle culturen moeten opgaan in één dominante cultuur
  3. Dat de overheid ruimte maakt voor en bescherming biedt aan verschillende culturele groepen Correct answer.
  4. Dat de overheid culturele uitingen zoveel mogelijk verbiedt

Explanation

Actief pluralisme betekent dat de overheid niet alleen verschillen tolereert, maar ook actief ruimte en bescherming biedt aan culturele minderheden. Daarmee onderscheidt het zich van passief pluralisme, waarbij de overheid zich afzijdig houdt. Assimilatie, waarbij groepen opgaan in de dominante cultuur, is het tegenovergestelde.

Question 41Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een school in een grote stad heeft leerlingen met veel verschillende achtergronden. De school organiseert een project waarbij leerlingen elkaars feesten en tradities leren kennen. Welk begrip past het best bij dit initiatief?

  1. Assimilatie
  2. Segregatie
  3. Discriminatie
  4. Intercultureel leren Correct answer.

Explanation

Intercultureel leren houdt in dat mensen kennis maken met en begrip krijgen voor elkaars cultuur, met wederzijds respect. Het project waarbij leerlingen elkaars feesten leren kennen, past daarbij. Segregatie en assimilatie beschrijven juist het scheiden of opgaan van culturen.

Question 42Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat wordt in de maatschappijleer bedoeld met 'sociale mobiliteit'?

  1. Het veranderen van baan binnen hetzelfde beroepsniveau
  2. Het verhuizen van mensen naar een ander land
  3. Het aantal leden van een vakbond
  4. Het veranderen van sociale positie, bijvoorbeeld stijgen of dalen op de maatschappelijke ladder Correct answer.

Explanation

Sociale mobiliteit beschrijft het veranderen van iemands maatschappelijke positie ten opzichte van die van de ouders of het vorige niveau. Stijging en daling op de maatschappelijke ladder zijn beide vormen van sociale mobiliteit. Migratie en baanwisseling binnen hetzelfde niveau vallen daar niet onder.

Question 43Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een rapport laat zien dat kinderen van laagopgeleide ouders gemiddeld minder vaak naar het vwo gaan dan kinderen van hoogopgeleide ouders. Welk begrip past het best bij deze bevinding?

  1. Emancipatie
  2. Ongelijke onderwijskansen Correct answer.
  3. Individualisering
  4. Sociale cohesie

Explanation

Ongelijke onderwijskansen wijzen op verschillen in schoolcarrière die samenhangen met het opleidingsniveau of de sociaaleconomische positie van ouders. Het rapport beschrijft precies zo'n verband. Sociale cohesie en individualisering gaan over samenhang en persoonlijke ontplooiing, niet over kansen in het onderwijs.

Question 44Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is het kenmerkende verschil tussen 'formele' en 'informele' sociale controle?

  1. Formele sociale controle gebeurt door officiële instanties; informele door mensen in de directe omgeving Correct answer.
  2. Formele sociale controle is altijd strenger dan informele sociale controle
  3. Formele sociale controle komt alleen in dictaturen voor; informele alleen in democratieën
  4. Formele sociale controle werkt via normen; informele via wetten

Explanation

Formele sociale controle wordt uitgeoefend door instanties met een officiële taak, zoals politie en rechter. Informele sociale controle komt van familie, vrienden en buurtgenoten via bijvoorbeeld afkeuring of complimenten. Het onderscheid zit dus in wie de controle uitoefent, niet in de staatsvorm.

Question 45Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een jongere wordt door vrienden uitgelachen omdat hij niet meedoet aan pesten. Welke vorm van sociale controle is hier zichtbaar?

  1. Rechtshandhaving
  2. Strafrechtelijke vervolging
  3. Formele sociale controle
  4. Informele sociale controle Correct answer.

Explanation

Informele sociale controle verloopt via de directe omgeving, zoals vrienden die gedrag afkeuren of juist aanmoedigen. Het uitlachen omdat iemand niet meedoet aan pesten is daar een voorbeeld van. Formele controle en rechtshandhaving komen van officiële instanties.

Question 46Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat wordt bedoeld met 'asociaal gedrag' in de maatschappijleer?

  1. Gedrag dat altijd strafbaar is volgens het Wetboek van Strafrecht
  2. Gedrag dat alleen voorkomt bij jongeren
  3. Gedrag dat de belangen of het welzijn van anderen schaadt zonder dat er direct een wet wordt overtreden Correct answer.
  4. Gedrag dat de overheid via wetgeving verplicht stelt

Explanation

Asociaal gedrag schaadt anderen of de leefomgeving, maar valt niet altijd onder het strafrecht. Het kan wel via regels of sociale afkeuring worden bestreden. Daarin verschilt het van crimineel gedrag, dat wel een wettelijke overtreding is.

Question 47Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een politicus stelt voor om de sociale zekerheid te hervormen: mensen moeten eerst zelf werk zoeken voordat zij een uitkering krijgen. Welke visie op de verzorgingsstaat past bij dit voorstel?

  1. Een visie waarin de markt alle sociale voorzieningen verzorgt
  2. Een visie waarin eigen verantwoordelijkheid en arbeidsparticipatie centraal staan Correct answer.
  3. Een visie waarin de overheid alle inkomens volledig garandeert
  4. Een visie waarin uitkeringen helemaal worden afgeschaft

Explanation

Het voorstel benadrukt dat burgers eerst zelf verantwoordelijkheid nemen voor werk en pas daarna een beroep doen op de overheid. Dat past bij een visie op de verzorgingsstaat die eigen verantwoordelijkheid en participatie centraal stelt. Volledige inkomensgarantie of afschaffing van uitkeringen is iets anders.

Question 48Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Wat is het verschil tussen 'loonbelasting' en 'sociale premies' in Nederland?

  1. Loonbelasting wordt betaald door werkgevers; sociale premies door werknemers
  2. Loonbelasting financiert alleen de zorg; sociale premies alleen de AOW
  3. Loonbelasting is een belasting voor de algemene overheidsuitgaven; sociale premies financieren de sociale verzekeringen Correct answer.
  4. Loonbelasting is vrijwillig; sociale premies zijn verplicht

Explanation

Loonbelasting gaat naar de algemene middelen van de overheid, terwijl sociale premies bestemd zijn voor de sociale verzekeringen zoals de AOW en de WW. Beide worden via het loon afgedragen, maar ze hebben een verschillende bestemming. Dit onderscheid is belangrijk bij de financiering van de verzorgingsstaat.

Question 49Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een gemeente wil het aantal daklozen verminderen. De gemeente opent een nachtopvang en biedt begeleiding naar werk en wonen. Onder welk onderdeel van het overheidsbeleid valt dit vooral?

  1. Sociaal beleid Correct answer.
  2. Monetair beleid
  3. Ruimtelijk beleid
  4. Defensiebeleid

Explanation

Sociaal beleid richt zich op het welzijn en de bestaanszekerheid van burgers, waaronder hulp aan daklozen. Opvang en begeleiding naar werk en wonen zijn daar een voorbeeld van. Ruimtelijk beleid, defensie en monetair beleid hebben een andere invalshoek.

Question 50Maatschappijleer (gemeenschappelijk deel) havo

Een gemeente wil een nieuwe woonwijk bouwen. Omwonenden en een milieuorganisatie protesteren. De gemeente besluit een inspraakavond te organiseren en past het plan aan. Welk begrip beschrijft het proces waarbij de gemeente rekening houdt met de belangen van verschillende partijen?

  1. Rechtshandhaving
  2. Trias politica
  3. Belangenafweging Correct answer.
  4. Sociale mobiliteit

Explanation

Belangenafweging betekent dat een overheid de uiteenlopende belangen van betrokken partijen tegen elkaar afweegt voordat zij besluit. Inspraak en aanpassing van het plan zijn daar een uitwerking van. De trias politica en rechtshandhaving hebben betrekking op de staatsinrichting en niet op deze afweging.