Nederlands VMBO GL/TL flashcards

31 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Oriënterend lezen

Snel de tekst bekijken via titel, tussenkopjes, eerste en laatste alinea en beeld om onderwerp, tekstsoort en publiek te bepalen voordat je helemaal leest.

Hoofdzaak

De belangrijkste informatie over het onderwerp, meestal in de kernzin van een alinea; zonder deze informatie mist de lezer de kern van de tekst.

Kernzin

Zin die de hoofdgedachte van een alinea weergeeft, vaak de eerste of laatste zin; de overige zinnen geven uitleg, voorbeelden of toelichting.

Signaalwoord tegenstelling

Woord dat een tegenstelling aankondigt, zoals maar, echter, toch, daarentegen, enerzijds-anderzijds; het helpt bij het herkennen van het tekstverband.

Tekstverband oorzaak-gevolg

Verband waarbij het ene feit de oorzaak is van het andere; signaalwoorden zijn doordat, daardoor, zodat, als gevolg van, waardoor en daarom.

Functie van de inleiding

De inleiding trekt aandacht, introduceert het onderwerp en geeft de aanleiding of centrale vraag; zo weet de lezer wat hij van de tekst kan verwachten.

Functie van het slot

Het slot rondt de tekst af met een conclusie, samenvatting, oplossing of oproep en verwijst vaak terug naar de inleiding of centrale vraag.

Betogende tekst

Tekst waarin de schrijver een standpunt inneemt en dit onderbouwt met argumenten om de lezer te overtuigen; herkenbaar aan standpunt- en argumentwoorden.

Uiteenzettende tekst

Informerende tekst die uitlegt hoe iets werkt of wat iets is, zonder standpunt in te nemen; de schrijver geeft feiten, voorbeelden en verklaringen.

Activerende tekst

Tekst die de lezer aanzet tot een handeling, zoals een advertentie of folder; herkenbaar aan werkwoorden in de gebiedende wijs en dringende formuleringen.

Feit versus mening

Een feit is controleerbaar en waar of onwaar; een mening is een persoonlijke opvatting van de schrijver die je kunt betwisten met argumenten.

Argument

Reden die een standpunt ondersteunt en aannemelijk maakt; herkenbaar aan woorden als omdat, want, immers en namelijk.

Woordbetekenis uit context

De betekenis van een onbekend woord afleiden uit synoniemen, tegenstellingen, voorbeelden of woorddelen in de omringende zinnen.

Voorvoegsel

Woorddeel vóór de stam dat de betekenis verandert, zoals on- (niet), her- (opnieuw), mis- (verkeerd) en voor- (vooraf of eerder).

Alineafunctie bepalen

Vaststellen wat een alinea doet ten opzichte van de rest, bijvoorbeeld voorbeeld geven, oorzaak uitleggen, tegenwerping weerleggen of conclusie trekken.

Hoofdgedachte

De belangrijkste boodschap van de hele tekst, in één zin samengevat; deze is breder dan een kernzin van één alinea.

Schrijfproces

Vaste volgorde van opdracht analyseren, ordenen, schrijven, reviseren en proeflezen; elke stap verbetert inhoud en taalverzorging van de tekst.

Zakelijke briefopbouw

Vaste opbouw met plaats en datum, aanhef, inleiding, kernalinea's, slot en afsluiting met naam; elke alinea behandelt één deelonderwerp.

Aanhef

Begroeting bovenaan een brief of e-mail, zoals Beste mevrouw De Vries, bij een bekende of Geachte heer, bij een onbekende; daarna volgt een komma.

Afsluiting brief

Afscheidende formule boven de naam, zoals Met vriendelijke groet, gevolgd door een komma en de naam; informeel gebruik je Groeten of Hartelijke groet.

Formeel taalgebruik

Taalgebruik met u en uw, volledige zinnen en neutrale toon, passend bij zakelijke ontvangers zoals instanties, docenten en onbekenden.

Informeel taalgebruik

Taalgebruik met je en jij, spreektaal en kortere zinnen, passend bij bekenden zoals vrienden, familie of klasgenoten.

Persoonsvorm tegenwoordige tijd

Bij ik de stam, bij jij, hij, zij en het stam plus -t; bij je of jij na de persoonsvorm vervalt de -t (word je, vind je).

Persoonsvorm verleden tijd

Zwakke werkwoorden krijgen -te of -de op basis van 't kofschip; sterke werkwoorden veranderen van klank, zoals liep en schreef.

Voltooid deelwoord

Deelwoord na hebben of zijn, zoals gewerkt of geland; de eindklank bepaal je door het woord langer te maken: gewerkte, gelande.

't Kofschip

Ezelsbrug voor de eindletters van de stam: zit de laatste letter in 't kofschip (t, k, f, s, ch, p), dan schrijf je -te of -t; anders -de of -d.

Tussenletters in samenstellingen

Je schrijft -en als het eerste deel een zelfstandig naamwoord is met meervoud op -en, zoals pannenkoek; anders -e, zoals reuzeprobleem.

Aaneenschrijven of los

Samenstellingen schrijf je aan elkaar; werkwoorden en voorzetsels schrijf je los, zoals op bellen en mee doen, tenzij het een vast woord is.

Kommagebruik

Komma bij opsommingen, voor een bijzin en voor voegwoorden zoals maar, omdat en terwijl; geen komma tussen persoonsvorm en onderwerp.

Dubbele punt

Leesteken voor een opsomming, citaat of uitleg; na de dubbele punt volgt meestal een kleine letter, tenzij een naam of citaat begint.

Getallen in letters of cijfers

Getallen tot twintig en ronde getallen schrijf je in letters; cijfers gebruik je bij maten, bedragen, data, percentages en statistieken.