Nederlands VMBO GL/TL key terms

De belangrijkste boodschap die een schrijver met een hele tekst wil overbrengen. Je vindt haar vaak in de inleiding of het slot en kunt haar in één zin samenvatten.

Datgene waar een tekst in het algemeen over gaat, meestal in enkele woorden uitgedrukt. Het onderwerp is breder dan de hoofdgedachte en zegt nog niet wat de schrijver ervan vindt.

Een kleiner thema binnen een tekst dat in een of meer alinea's wordt uitgewerkt. Elk deelonderwerp draagt bij aan de hoofdgedachte en is vaak te herkennen aan een tussenkopje.

De naam boven een tekst die de lezer nieuwsgierig maakt of het onderwerp alvast verraadt. Een titel kan ook een mening bevatten en helpt bij het voorspellen waar de tekst over gaat.

Een korte kop boven een gedeelte van een tekst, bedoeld om de lezer wegwijs te maken. Tussenkopjes geven vaak het deelonderwerp van de volgende alinea's aan.

Een groep zinnen die bij elkaar horen en door een witregel of inspringing van de rest gescheiden is. Elke alinea behandelt meestal één stap in de gedachtegang van de schrijver.

De zin in een alinea die de belangrijkste bewering weergeeft; de overige zinnen lichten die bewering toe of geven voorbeelden. De kernzin staat vaak vooraan of juist achteraan in de alinea.

Het eerste deel van een tekst, waarin de schrijver de aandacht trekt en het onderwerp introduceert. Vaak staat hier ook de aanleiding of de vraag die in de rest van de tekst wordt beantwoord.

Het middendeel van een tekst, tussen inleiding en slot, waarin het onderwerp stap voor stap wordt uitgewerkt. Hier staan de uitleg, de argumenten en de voorbeelden.

Het laatste deel van een tekst, dat de gedachtegang afrondt. Een slot bevat vaak een conclusie, een samenvatting of een oproep aan de lezer.

Een uitspraak die logisch volgt uit wat eerder in de tekst is gezegd. Signaalwoorden als 'dus' en 'daarom' wijzen vaak op een conclusie.

Een reden of bewijs waarmee een schrijver aannemelijk maakt dat zijn standpunt juist is. Een goed argument is controleerbaar en sluit aan bij de bewering die het ondersteunt.

Een bezwaar tegen een standpunt of een reden die juist tegen de bewering pleit. Schrijvers noemen tegenargumenten soms om ze daarna te weerleggen en zo hun eigen mening sterker te maken.

De mening die een schrijver of spreker over een kwestie inneemt. Je herkent een standpunt aan woorden als 'ik vind' of 'volgens mij', en de rest van de tekst onderbouwt dat standpunt.

Gekleurd door de persoonlijke mening, smaak of ervaring van de schrijver. Subjectieve uitspraken kun je niet zomaar controleren en bevatten vaak waardeoordelen.

Feitelijk en onpartijdig weergegeven, zonder persoonlijke mening. Objectieve informatie is controleerbaar en kan door anderen worden nagegaan.

Een uitspraak die juist of onjuist kan zijn en die je kunt controleren. Een feit staat los van wat iemand ervan vindt.

Wat iemand van iets vindt; een persoonlijke opvatting die niet bewezen hoeft te worden. Een mening kan met argumenten worden onderbouwd en verschilt daarin van een feit.

Een woord of woordgroep dat een verband tussen zinnen of alinea's aangeeft, zoals 'maar', 'daardoor' of 'ten eerste'. Signaalwoorden helpen de lezer de opbouw van een tekst te volgen.

De logische relatie tussen twee stukken tekst, bijvoorbeeld een oorzaak-gevolgrelatie of een tegenstelling. Het herkennen van verbanden is nodig om een tekst echt te begrijpen.

Datgene wat ervoor zorgt dat iets anders gebeurt; de aanleiding van een gebeurtenis. Signaalwoorden als 'omdat' en 'doordat' wijzen op een oorzaak.

Het resultaat of de uitkomst van een oorzaak. Woorden als 'daardoor' en 'zodat' geven aan dat er een gevolg wordt genoemd.

Een reeks punten die achter elkaar worden genoemd, vaak met signaalwoorden als 'ten eerste', 'vervolgens' en 'tot slot'. Een opsomming maakt informatie overzichtelijk.

De bedoeling die de auteur met een tekst heeft, bijvoorbeeld informeren, overtuigen, amuseren of activeren. Het doel bepaalt hoe een tekst is opgebouwd en welke toon de schrijver kiest.

De categorie waartoe een tekst hoort op grond van vorm en doel, zoals nieuwsbericht, recensie, betoog of handleiding. De tekstsoort voorspelt vaak welke informatie je kunt verwachten.

Een tekst waarin de schrijver een standpunt verdedigt met argumenten, met als doel de lezer te overtuigen. Een betoog eindigt vaak met een herhaald standpunt of een conclusie.

Een aanpak die je bewust kiest om een tekst te lezen, zoals eerst de titel en tussenkopjes bekijken of juist gericht zoeken naar één gegeven. De keuze hangt af van je leesdoel.

Snel door een tekst gaan om de grote lijn en de hoofdgedachte te pakken, zonder elk detail te verwerken. Je let vooral op titel, eerste en laatste zinnen van alinea's.

Gericht door een tekst zoeken naar één bepaald gegeven, zoals een jaartal of een naam, zonder de rest te lezen. Deze strategie gebruik je bij het beantwoorden van zoekvragen.

Voor het lezen bedenken waar een tekst waarschijnlijk over zal gaan, op basis van titel, kopjes en illustraties. Voorspellen activeert voorkennis en maakt het lezen sneller en begrijpelijker.

Een techniek om de betekenis van een onbekend woord te achterhalen, bijvoorbeeld door naar de context, woorddelen of een synoniem te kijken. Zo hoef je niet elk woord op te zoeken.

De omringende woorden en zinnen waarin een woord staat; die omgeving helpt de betekenis te bepalen. Een woord kan in verschillende contexten net een andere lading hebben.

Een woord met (ongeveer) dezelfde betekenis als een ander woord, zoals 'auto' en 'wagen'. Synoniemen helpen om een tekst te begrijpen en om herhaling in je eigen schrijfwerk te voorkomen.

Een woord met een tegengestelde betekenis, zoals 'warm' en 'koud'. Tegenstellingen in een tekst kunnen een verband aanduiden en helpen bij het raden van woordbetekenissen.

De grote letters waarmee je een zin begint en waarmee je namen van personen, plaatsen, merken en talen schrijft. Ook bij eigennamen en afkortingen gelden vaste regels.

Tekens als punt, komma, vraagteken en uitroepteken die zinnen verdelen en de bedoeling verduidelijken. Een ontbrekende of verkeerde punt kan de betekenis van een zin veranderen.

Het volgens de officiële regels schrijven van woorden, inclusief werkwoordsvormen, tussenletters en afbrekingen. Fouten in de spelling leiden de lezer af van de inhoud van je tekst.

De regels voor het vervoegen en schrijven van werkwoordsvormen, zoals de ik-vorm, de verleden tijd en het voltooid deelwoord. Hierbij let je op klankvastheid en op de regels van 't kofschip.

De werkwoordsvorm die samen met een hulpwerkwoord aangeeft dat een handeling is afgerond, zoals 'gelopen' of 'gewerkt'. De uitgang hangt af van of de stam op een medeklinker uit 't kofschip eindigt.

Een korte weergave van de belangrijkste punten van een tekst in eigen woorden. Een goede samenvatting bevat de hoofdgedachte en de kernpunten, zonder bijzaken en zonder eigen mening.

De manier waarop een tekst is opgebouwd, bijvoorbeeld met inleiding, kern en slot of met een vaste volgorde van stappen. Een duidelijke structuur maakt een tekst begrijpelijk voor de lezer.

De lezers voor wie je schrijft; hun kennis, leeftijd en verwachtingen bepalen je woordkeus en toon. Bij een brief aan een instantie schrijf je anders dan bij een bericht aan een vriend.

De sfeer of houding die uit een tekst spreekt, bijvoorbeeld zakelijk, vriendelijk of sarcastisch. De toon moet passen bij het publiek en het doel van de tekst.

Een zakelijke brief waarin je op een vacature reageert en uitlegt waarom je geschikt bent. Vaste onderdelen zijn de aanhef, een inleiding met de vacature, je motivatie en een afsluiting met je handtekening.

De vaste afspraken voor een zakelijke brief of e-mail, zoals plaats en datum, aanhef, onderwerp, afsluitende groet en ondertekening. Het correct toepassen ervan geeft een verzorgde indruk.

Je eigen tekst nog eens kritisch doorlezen en verbeteren op inhoud, volgorde, spelling en formulering. Reviseren gebeurt in een aparte ronde, nadat je een eerste versie hebt geschreven.