Lezen en begrijpen van teksten (leesvaardigheid)
Wat dit domein toetst
Bij leesvaardigheid krijg je op het centraal examen vmbo GL/TL een of meer teksten met vragen. Je moet de hoofdzaak vinden, details opzoeken en verbanden tussen alinea's benoemen. Vragen gaan vaak over tekstdoel, publiek, de functie van een alinea, de betekenis van een woord in de context en het onderscheid tussen feit en mening. Soms antwoord je met een citaat; staat er 'in je eigen woorden', dan mag je niet letterlijk overnemen.
Kernregels
- Lees eerst titel, inleiding en slot; bepaal het onderwerp en formuleer de hoofdgedachte in één zin.
- Let op signaalwoorden: 'maar' en 'hoewel' geven een tegenstelling, 'daardoor' en 'omdat' een oorzaak-gevolg, 'eerst' en 'daarna' een tijdsvolgorde, 'zoals' en 'bijvoorbeeld' een toelichting.
- Een tussenkopje voorspelt de inhoud van het stuk eronder; gebruik het als zoekhulp.
- Bij een verwijswoord ('hij', 'die', 'daarvan') zoek je het antecedent in dezelfde of de vorige zin.
- Ken je een woord niet, gebruik dan de context: een tegenstelling, voorbeeld of definitie in de buurt.
- Bij 'wat is de functie van alinea 3?' kies je uit functies als inleiding, toelichting, voorbeeld, conclusie of samenvatting.
Uitgewerkt voorbeeld
Tekst: 'Veel scholen verbieden telefoons in de klas. Toch zeggen sommige docenten dat een telefoon nuttig kan zijn bij een quiz.' Vraag: welk verband geeft 'Toch' aan? Redenering: 'Toch' keert de verwachting om: eerst een verbod, daarna een voordeel. Het verband is dus een tegenstelling, niet een oorzaak. Het juiste antwoord is 'tegenstelling'.
Valkuilen
- Je kiest een antwoord dat waar is volgens de tekst, maar niet antwoordt op de vraag.
- Je neemt een letterlijk citaat over waar 'in je eigen woorden' staat.
- Je verwart het onderwerp (één woord) met de hoofdgedachte (een zin).
- Je let alleen op losse woorden en mist daardoor de functie van een hele alinea.