Kitap Tanıtımında Zamir Gönderimi ve Yazarın Tonu
Bir metin incelemesi dersinde 'Şehirde Bisiklet' adlı kitabın tanıtım yazısı okunuyor. Yazar, belediyenin geçen yıl 40 kilometre yeni bisiklet yolu yaptığını belirtiyor ve bunu olumlu buluyor. Ardından kiralama ücretlerinin öğrenciler için yüksek olduğunu söylüyor. Paragraf şöyle bitiyor: 'Bu, öğrencilerin bisiklete erişimini zorlaştırıyor. Bunun değişmesi gerek.' Öğretmen, 'Bunun' zamirinin neyi gösterdiğini soruyor. Ayşe, en yakın ad olan 'erişim' diyor. Berk, 'kiralama ücretlerinin yüksek olması' diyor. Ceren ise 'belediyenin yeni yollar yapması' diyor. Metnin tamamında yazarın amacı, bisiklet kullanımını desteklemek ama fiyat politikasını eleştirmek olarak belirginleşiyor. Öğretmen, zamirin çözümünde yalnızca yakınlığın değil, anlam ve mantık akışının da belirleyici olduğunu vurguluyor. Öğrencilerden biri ayrıca yazarın tonunu 'tarafsız haber' olarak niteliyor; oysa metin hem övgü hem eleştiri içeriyor. Soru, öğrencilerden hem zamirin gönderimini hem de bu gönderimi destekleyen cümleyi göstermelerini istiyor.
1. 'Bunun' zamiri hangi seçeneği gösterir? Ayşe, Berk ve Ceren'in yanıtlarını değerlendirin.
Read the worked answer
Doğru yanıt Berk'in verdiği 'kiralama ücretlerinin yüksek olması'dır. Zamir, hemen önceki 'Bu, öğrencilerin bisiklete erişimini zorlaştırıyor' cümlesinin nedenini gösterir; o neden de yüksek ücretlerdir. Ayşe en yakın ada bakıyor, ama 'erişim' bir sonuçtur; 'erişimin değişmesi' değil, erişimi zorlaştıran koşulun değişmesi istenir. Ceren ise yeni yolları gösteriyor; oysa yazar yeni yolları olumlu buluyor, değişmesini istemiyor. Zamir çözümünde yakınlık tek başına yeterli değildir; mantık akışı ve yazarın tutumu belirleyicidir.
2. Yazarın tonu için 'tarafsız haber' değerlendirmesi neden yanlıştır? Metinden iki kanıt gösterin.
Read the worked answer
Metin tarafsız haber değil, değerlendirme içeren bir tanıtım yazısıdır. Birincisi, yeni yolları 'olumlu' bulduğunu açıkça belirtiyor; bu bir beğeni yargısıdır. İkincisi, kiralama ücretlerini 'öğrenciler için yüksek' diye eleştiriyor ve 'Bunun değişmesi gerek' diyerek bir öneri sunuyor. Haber metni çoğunlukla olayı aktarır; burada yazarın tutumu ve çağrısı vardır. Aday ton sorusunda yalnızca konuya değil, sıfat ve kiplere bakmalıdır: 'sevindirici', 'yüksek', 'değişmesi gerek' gibi ifadeler öznel değerlendirme işaretidir.
3. Metnin amacı nedir? 'Bilgilendirme' ve 'ikna' arasında nasıl bir denge vardır?
Read the worked answer
Amaç, okura kitabı tanıtmak ve bisiklet politikasına ilişkin bir görüş kazandırmaktır. Bilgilendirme vardır: 40 kilometre yeni yol, kiralama ücretleri gibi olgular veriliyor. Ancak metin bunlarla yetinmiyor; yazar olumlu ve olumsuz değerlendirmeler yapıyor, sonunda bir değişiklik çağrısında bulunuyor. Bu nedenle baskın amaç ikna etmektir; bilgilendirme iknanın aracı olarak kullanılıyor. Aday 'yazarın amacı' sorusunda metnin türünü, yani tanıtım ve eleştiri oluşunu, son cümledeki çağrıyla birlikte değerlendirmelidir.