Turks VMBO GL/TL key terms

Datgene waar de hele tekst over gaat, in één of enkele woorden gezegd. Je vindt het vaak in de titel, de inleiding of het slot. Niet hetzelfde als het grammaticale onderwerp van een zin.

De belangrijkste bewering die de schrijver over het onderwerp doet, meestal in één zin weer te geven. Vaak staat die in de inleiding of het slot, soms moet je hem zelf formuleren uit meerdere alinea's.

Een klein onderwerp dat één alinea of één tekstdeel behandelt en samen met andere deelonderwerpen het onderwerp van de hele tekst opbouwt. Herkenbaar aan een kernzin of aan een tussenkopje.

De zin in een alinea die de belangrijkste mededeling van die alinea bevat. Staat vaak vooraan of juist achteraan de alinea; de overige zinnen geven uitleg, voorbeelden of toelichting.

Een groep zinnen die bij elkaar horen en door een witregel of inspringing van de volgende groep gescheiden is. Elke alinea behandelt meestal één stap in de gedachtegang van de schrijver.

Een korte titel boven een tekstdeel dat het onderwerp van dat deel samenvat. Tussenkopjes helpen bij het snel vinden van deelonderwerpen en bij het bepalen van de opbouw van een langere tekst.

De naam boven een tekst, bedoeld om de aandacht te trekken en het onderwerp aan te kondigen. Een titel kan ook prikkelend of grappig zijn, waardoor je hem niet letterlijk als samenvatting moet lezen.

Het eerste deel van een tekst, waarin de schrijver de lezer bij het onderwerp brengt en vaak zijn bedoeling of vraagstelling duidelijk maakt. De hoofdgedachte wordt hier dikwijls al aangekondigd.

Het laatste deel van een tekst, waarin de schrijver een conclusie trekt, een samenvatting geeft of een oproep doet. Het slot verwijst vaak terug naar de inleiding en sluit de gedachtegang af.

De gebeurtenis of situatie waardoor de schrijver besloot deze tekst te schrijven, bijvoorbeeld een nieuwsbericht, een onderzoek of een eigen ervaring. Vaak genoemd in de eerste alinea om het onderwerp actueel te maken.

Wat de schrijver met de tekst wil bereiken, bijvoorbeeld informeren, overtuigen, activeren of amuseren. Het doel bepaalt de toon en de opbouw en is een veelgevraagde vraag bij teksten.

De categorie waartoe een tekst hoort op grond van vorm en doel, zoals nieuwsbericht, recensie, ingezonden brief, advertentie of handleiding. De tekstsoort voorspelt welke onderdelen je in de tekst kunt verwachten.

Een reden of bewijs waarmee de schrijver zijn standpunt ondersteunt, vaak ingeleid met woorden als 'omdat', 'want' of 'daarom'. Een sterk argument is controleerbaar en sluit aan bij het standpunt.

De mening die de schrijver of een genoemde persoon inneemt over een kwestie, bijvoorbeeld 'ik vind dat de school eerder moet beginnen'. Herkenbaar aan signaalwoorden als 'volgens mij' en 'ik vind'.

Een reden die tegen het standpunt ingaat of een bezwaar dat iemand anders aanvoert. Een schrijver noemt een tegenargument soms om het daarna te weerleggen en zo zijn eigen standpunt sterker te maken.

Het ontkrachten van een tegenargument door aan te tonen dat het niet klopt of niet zwaar genoeg weegt. Vaak ingeleid met 'maar', 'toch' of 'daarentegen' en eindigend met een herhaald standpunt.

De slotsom die de schrijver na zijn redenering trekt, vaak ingeleid met 'dus', 'daarom' of 'al met al'. Een conclusie volgt logisch uit de aangevoerde argumenten en staat meestal in het slot.

De logische relatie tussen twee zinnen of alinea's, zoals oorzaak-gevolg, tegenstelling, opsomming of voorbeeld. Signaalwoorden maken zulke verbanden zichtbaar en helpen bij het begrijpen van de tekst.

Een woord of woordgroep dat een verband tussen zinnen of alinea's aangeeft, zoals 'omdat', 'maar', 'ten eerste' of 'daardoor'. Het wijst de lezer als het ware de weg door de tekst.

De rol die de titel ten opzichte van de tekst vervult, bijvoorbeeld het onderwerp noemen, nieuwsgierig maken of de mening van de schrijver samenvatten. Bij een vraag hierover moet je titel en tekst samen bekijken.

Een beoordelende tekst over een boek, film, game of voorstelling, waarin de schrijver een oordeel geeft en dat met argumenten onderbouwt. Vaak genoemd als tekstsoort met een mening en voorbeelden.

Een brief of bericht van een lezer aan een krant of tijdschrift, waarin die reageert op iets actueels en zijn mening geeft. Kenmerkend zijn een aanleiding, een standpunt en argumenten.

Het in eigen woorden en in kort bestek weergeven van de belangrijkste informatie van een tekst, zonder voorbeelden en details. Een goede samenvatting bevat het onderwerp, de hoofdgedachte en de kernpunten in logische volgorde.

Letterlijk een stukje tekst overnemen tussen aanhalingstekens, precies zoals het er staat. Bij examenvragen moet je vaak een zin citeren; let dan op de gevraagde regelnummers en neem de zin volledig over.

Een kort overzicht dat je voor het schrijven maakt met doel, publiek, tekstsoort, onderwerp en de volgorde van je alinea's. Het helpt om samenhangend en volledig te schrijven en tijd te besparen tijdens het examen.

De lezers voor wie je de tekst schrijft, zoals klasgenoten, de redactie van een krant of een instantie. Je woordkeuze, toon en aanspreekvorm moeten passen bij dat publiek.

De manier waarop je de lezer aanspreekt, bijvoorbeeld 'je/jij' in een persoonlijke brief of 'u' in een zakelijke brief. Houd de gekozen vorm in de hele tekst consequent vol.

Een formele brief met vaste onderdelen: afzender, geadresseerde, plaats en datum, onderwerp, aanhef, kern met inleiding, middenstuk en slot, en ondertekening. Toon en taalgebruik zijn beleefd en zakelijk.

De regel boven de aanhef van een brief of e-mail die in enkele woorden zegt waar het bericht over gaat. Hij maakt het de lezer makkelijk en hoort bij de vaste opbouw van een zakelijk bericht.

De begroeting waarmee je een brief of e-mail begint, zoals 'Beste mevrouw De Vries,' of 'Geachte heer Bakker,'. Kies de vorm die past bij de relatie met de lezer en bij de rest van de tekst.

Het einde van een brief of e-mail, met een slotzin en een groet zoals 'Met vriendelijke groet,' gevolgd door je naam. De afsluiting past bij de toon van de brief en rondt het bericht netjes af.

De sfeer of houding die uit je tekst spreekt, bijvoorbeeld vriendelijk, neutraal, verontwaardigd of overtuigend. De toon moet passen bij het doel en het publiek en mag niet onbedoeld aanvallend overkomen.

De manier waarop je een alinea samenstelt: één kernzin met een duidelijke mededeling, aangevuld met uitleg, voorbeelden of een conclusie. Zo blijft de tekst voor de lezer overzichtelijk en makkelijk te volgen.

De juiste schrijfwijze van woorden en het correct gebruik van leestekens zoals punt, komma en vraagteken. Fouten hierin vallen op en kosten punten, ook als de inhoud van je tekst goed is.

De regels voor het schrijven van werkwoordsvormen, zoals de ik-vorm, de hij-vorm met -t, de verleden tijd met -te of -de en het voltooid deelwoord. Veelgemaakte fouten zijn 'hij word' en 'ik heb gebeurt'.

Het zorgvuldig kiezen en ordenen van woorden en zinnen zodat de boodschap duidelijk, correct en passend overkomt. Let op volledige zinnen, geen dubbelzinnigheid en geen overbodige herhaling.

De verzameling woorden en uitdrukkingen die je kent en kunt gebruiken, inclusief de betekenis in verschillende contexten. Een grotere woordenschat maakt lezen makkelijker en schrijven nauwkeuriger.

De omringende woorden en zinnen die de betekenis van een onbekend woord verduidelijken. Door verder te lezen en te letten op tegenstellingen of voorbeelden kun je vaak de betekenis afleiden zonder woordenboek.

Een woord met ongeveer dezelfde betekenis als een ander woord, zoals 'beginnen' en 'aanvangen'. Synoniemen zijn zelden volledig uitwisselbaar, want de betekenisnuance of het taalregister kan verschillen.

Een woord met de tegengestelde betekenis van een ander woord, zoals 'hoog' en 'laag' of 'beginnen' en 'eindigen'. Tegenstellingen in de tekst helpen je de betekenis van een onbekend woord te raden.

Taalgebruik waarbij woorden niet letterlijk maar overdrachtelijk bedoeld zijn, zoals 'een boom van een vent' of 'de tijd vliegt'. Uitdrukkingen en spreekwoorden vragen om kennis van de bedoelde betekenis.

Een vaste combinatie van woorden met een eigen betekenis die je niet uit de losse woorden kunt afleiden, zoals 'de spijker op de kop slaan'. Je moet de betekenis als geheel kennen.

Het zinsdeel dat aangeeft wie of wat de handeling verricht of in de genoemde toestand verkeert; je vindt het door te vragen 'wie of wat + gezegde'. Verschilt van het tekstonderwerp van een hele tekst.

Het zinsdeel dat bestaat uit alle werkwoorden van de zin, inclusief hulpwerkwoorden, zoals 'heeft gemaakt' of 'wil gaan lopen'. Het gezegde vertelt wat er met het onderwerp gebeurt.

Het zinsdeel dat aangeeft wat of wie de handeling ondergaat; je vindt het door te vragen 'wie of wat + gezegde + onderwerp'. Het komt alleen voor bij werkwoorden die een object bij zich kunnen hebben.