Turks VMBO GL/TL common mistakes
Turks VMBO GL/TL · Understand the traps and how to avoid them.
Bij een meerkeuzevraag over de hoofdgedachte kiest de kandidaat het antwoord dat één kernachtige zin uit de inleiding herhaalt, in plaats van het antwoord dat de strekking van de hele tekst dekt.
De inleiding wordt als eerste en vaak als belangrijkste gelezen, en een letterlijk terugkerende formulering voelt vertrouwd. Kandidaten toetsen hun keuze niet aan de slotalinea en de tussenkopjes, waardoor een detailantwoord aantrekkelijker lijkt dan het abstractere juiste antwoord.
What to do instead
Lees bij een hoofdvraag eerst alleen de titel, de inleiding en de slotalinea en formuleer in eigen woorden in één zin wat de schrijver wil zeggen. Vergelijk daarna elke optie met die eigen zin; een optie die alleen in één alinea terugkomt, valt af.
De kandidaat beantwoordt een vraag met eigen kennis of eigen mening over het onderwerp in plaats van met informatie die in de tekst staat, bijvoorbeeld bij een vraag naar een oorzaak of een conclusie.
VMBO-teksten gaan vaak over herkenbare onderwerpen (school, werk, gezondheid, social media), waardoor voorkennis automatisch wordt geactiveerd. Onder tijdsdruk voelt een logisch klinkend antwoord goed zonder dat de kandidaat de betreffende alinea opnieuw leest.
What to do instead
Markeer bij elke vraag het tekstdeel waar het antwoord vandaan moet komen en wijs met een potlood de zin aan die het antwoord onderbouwt. Past geen enkele zin bij een optie, dan is die optie fout, ook als hij waar is.
De kandidaat verwart woorden die op elkaar lijken of leidt de betekenis af uit een deel van het woord, bijvoorbeeld 'verband' versus 'verbond' of 'onbelangrijk' versus 'belangrijk', en kiest daardoor het verkeerde antwoord bij een woordenschatvraag in context.
Bij woordenschatvragen in de leestekst wordt de betekenis niet opgezocht maar geraden. Voor- en achtervoegsels als on-, -loos en -heid worden niet systematisch benut, en de context wordt niet gebruikt om de gok te controleren.
What to do instead
Pas de contexttest toe: vervang het moeilijke woord door de gekozen betekenis en lees de hele zin opnieuw. Klopt de zin niet, dan is de betekenis fout. Splits het woord daarnaast in stam, voorvoegsel en achtervoegsel voordat je kiest.
De kandidaat laat open vragen met een meerledig antwoord half leeg, bijvoorbeeld bij 'noem twee redenen' of 'welk voordeel en welk nadeel', en levert daardoor punten in die met één extra zin te halen waren.
Kandidaten lezen de opdracht te snel en zien het aantal gevraagde elementen over het hoofd. Soms denken ze dat één goed uitgewerkt antwoord ook voor het tweede element telt, of ze raken in tijdnood en stoppen bij het eerste element.
What to do instead
Onderstreep in de opdracht elk telwoord en elk opsommingsteken (een, twee, zowel, en, daarnaast) voordat je gaat schrijven. Nummer je antwoorden in de kantlijn (1., 2.) zodat je ziet of je alle gevraagde elementen hebt genoemd.
De kandidaat schrijft één lange bloktekst zonder alinea's, zonder aanhef en zonder afsluiting, terwijl de opdracht een e-mail, brief of artikel met een vaste opbouw vraagt.
Onder tijdsdruk schrijft de kandidaat alles achter elkaar op zoals het in het hoofd opkomt. Het tekstsoort-specifieke format (aanhef, inleiding, kern, slot, ondertekening) is wel geleerd maar wordt niet als checklist gebruikt.
What to do instead
Maak voor het schrijven een vaste indeling in drie of vier blokjes: aanhef, inleiding met het doel, kern met de gevraagde punten, afsluiting met ondertekening. Schrijf per blokje één of twee zinnen en controleer daarna of elk blokje aanwezig is.
De kandidaat beantwoordt in een schrijfopdracht niet alle punten uit de opdracht, bijvoorbeeld omdat één punt lastig is en wordt overgeslagen, of omdat een punt in de opdracht over het hoofd wordt gezien.
De opdracht bevat vaak drie of vier inhoudelijke punten in doorlopende tekst. Kandidaten beginnen direct te schrijven en verliezen het overzicht; het lastigste punt sneuvelt als eerste.
What to do instead
Streep elk inhoudelijk punt in de opdracht aan en zet ze als korte steekwoorden in de kantlijn. Vink na het schrijven elk steekwoord af in je eigen tekst en voeg een zin toe waar een punt ontbreekt.
De kandidaat schrijft zinnen met ontspoorde werkwoordspelling (hij word, ik heb gefietst als 'ik heb gefietst' fout gespeld, of 'gebeurd' versus 'gebeurt') en met fouten in de persoonsvorm in de verleden tijd, wat bij de beoordeling van spelling en grammatica punten kost.
De kandidaat spelt op gehoor en past de regels voor d/t, 't kofschip en de verleden tijd niet toe tijdens het schrijven. Bij het nalezen wordt alleen op inhoud gecontroleerd, niet op werkwoordsvormen.
What to do instead
Pas bij elk werkwoord de vaste vraag toe: is het tegenwoordige of verleden tijd, enkelvoud of meervoud, en is de stam eindigend op een sisklank? Maak daarna een aparte controle-ronde waarin je alleen werkwoordsvormen aanstreept en verbetert.
De kandidaat gebruikt in een formele schrijfopdracht spreektaal en informeel taalgebruik, zoals 'Hé', 'effe', 'ik wil ff vragen' of 'groetjes', terwijl de opdracht een zakelijke e-mail aan een instantie of docent betreft.
De kandidaat schrijft zoals hij praat en heeft het verschil tussen informeel en formeel register onvoldoende geautomatiseerd. De opdracht noemt de geadresseerde, maar de kandidaat past daar het taalgebruik niet op aan.
What to do instead
Bepaal vooraf de relatie tot de lezer: formeel betekent 'Geachte heer/mevrouw' of 'Beste meneer/mevrouw', 'u', volledige zinnen en 'Met vriendelijke groet'. Schrap bij het nalezen elke afkorting, elk uitroepteken en elk spreekwoordelijk woord dat je niet in een zakelijke brief zou schrijven.
De kandidaat kiest bij een grammaticavraag over voegwoorden of verwijswoorden het woord dat qua betekenis ongeveer past, maar niet grammaticaal klopt, bijvoorbeeld 'omdat' waar 'doordat' of 'want' nodig is, of 'die' waar 'dat' vereist is.
De kandidaat let vooral op de betekenis van de zin en niet op de grammaticale functie van het woord. Het verschil tussen onderschikkend en nevenschikkend, en het geslacht van het zelfstandig naamwoord bij verwijswoorden, wordt niet gecontroleerd.
What to do instead
Bepaal eerst de functie: verbindt het woord twee gelijkwaardige zinnen (want, maar, en) of een bijzin aan een hoofdzin (omdat, doordat, terwijl)? Kijk bij verwijswoorden naar het geslacht en getal van het woord waarnaar verwezen wordt (de-woord, het-woord, meervoud) en kies daarna pas.
De kandidaat leest de hele tekst eerst woord voor woord en raakt in tijdnood, waardoor de laatste vragen worden geraden of overgeslagen en er geen tijd overblijft om antwoorden na te lopen.
De kandidaat probeert elk onbekend woord te begrijpen in plaats van de globale betekenis te pakken. Er is geen leesstrategie per vraagtype: eerst de vraag lezen en dan gericht zoeken gebeurt niet.
What to do instead
Lees de tekst eerst oriënterend (titel, eerste en laatste zin per alinea) in ongeveer twee minuten, lees daarna de vraag en zoek gericht in de aangegeven alinea. Sla een onbekend woord over als de zin zonder dat woord begrijpelijk is, en reserveer de laatste vijf minuten voor controle.