Turks VMBO GL/TL cheat sheet

Vraagtype eerst bepalen: hoofdgedachte (titel/dekking), detailvraag (letterlijk in tekst), functie- of verbandsvraag (waarom staat dit hier), of woordbetekenis in context.

Hoofdgedachte: kies de formulering die de hele tekst dekt; een antwoord dat alleen de inleiding of alleen de slotzin samenvat, is per definitie te smal.

Signaalwoorden geven het verband: 'maar, echter, daarentegen' = tegenstelling; 'dus, daarom, concluderend' = conclusie; 'bijvoorbeeld, zoals' = toelichting; 'omdat, doordat, want' = oorzaak.

Functie van een alinea benoemen met een vaste set: inleiding, voorbeeld, argument, tegenargument, weerlegging, conclusie, samenvatting, overgang.

Woordbetekenis in context: vervang het woord door elk antwoordalternatief en toets of de zin klopt met de omringende zinnen; synoniemen buiten de context zijn zelden het juiste antwoord.

Meerkeuzevraag met 'Wat is waar/niet waar?': controleer elk alternatief afzonderlijk in de tekst en streep af wat niet letterlijk of logisch wordt ondersteund.

Open vraag: antwoord in eigen woorden, maar citeer geen hele zin; noteer eerst regelnummer of alinea waar het bewijs staat en formuleer daarna het antwoord.

Bij een tekst met tussenkopjes: lees eerst de titel, tussenkopjes en eerste zin per alinea; dat levert in ongeveer een minuut het onderwerp en de tekststructuur op.

Twee teksten vergelijken: let op overeenkomst versus verschil in standpunt, doel en doelgroep; een 'beide vinden'-antwoord is alleen juist als beide teksten dat expliciet stellen.

Vaste opbouw van een zakelijke brief: afzender, plaats en datum, geadresseerde, onderwerp, aanhef, inleiding met doel, kern met argumenten, afsluiting met verzoek of conclusie, slotgroet en ondertekening.

Aanhef en afsluiting: 'Geachte heer/mevrouw,' of 'Geachte heer Jansen,' met komma; afsluiten met 'Met vriendelijke groet,' en daaronder de naam. Bij een bekende relatie is 'Beste' mogelijk.

Schrijfdoel in de eerste alinea expliciet benoemen in één zin, bijvoorbeeld: ik schrijf u omdat ik wil reageren op uw artikel over afval scheiden.

Alinea-indeling: één kernidee per alinea, eerste zin als kernzin, daarna uitleg of voorbeeld; witregel tussen alinea's.

Formeel register: gebruik 'u' consequent, vermijd spreektaal, afkortingen en emoji's; vervang vage woorden ('dingen, doen, heel') door specifieke formuleringen.

Verbindingswoorden inzetten voor samenhang: ten eerste, daarnaast, bovendien, echter, daarom, ten slotte; vermijd herhaling van hetzelfde verbindingswoord.

Argument opbouwen volgens standpunt, argument, toelichting of voorbeeld; een tegenargument weerleggen versterkt het betoog.

Controleer op de vijfpuntscheck: doel bereikt, juiste opbouw, correcte spelling en interpunctie, passend register, geen ontbrekende woorden.

Persoonsvorm vinden: zet de zin in een andere tijd; het werkwoord dat verandert, is de persoonsvorm.

Onderwerp vinden: vraag 'wie of wat doet de persoonsvorm?'; het onderwerp bepaalt de persoonsvorm in getal (enkelvoud/meervoud).

Voltooid deelwoord: begint vaak met ge-, be-, ver-, ont-; eindigt op -t als de stam in 't ex-kofschip staat, anders op -d.

Zwakke versus sterke werkwoorden: zwakke werkwoorden krijgen -te/-de in de verleden tijd, sterke werkwoorden veranderen van klinker (lopen, liep, gelopen).

Enkelvoudige zin heeft één persoonsvorm; samengestelde zin heeft er twee of meer en bevat een voegwoord of betrekkelijk voornaamwoord.

Hoofdzin en bijzin: in de hoofdzin staat de persoonsvorm op de tweede plaats; in de bijzin schuift de persoonsvorm naar het einde.

Woordsoorten herkennen op functie: zelfstandig naamwoord (lidwoord ervoor, meervoud mogelijk), bijvoeglijk naamwoord (tussen lidwoord en zelfstandig naamwoord), voorzetsel (voor een naamwoord of in een vaste combinatie).

Idioom en collocaties: leer vaste combinaties als 'een beslissing nemen', 'aandacht besteden aan', 'van mening zijn'; losse woorden kennen is niet genoeg.

Spelling: tussenletters -en of -s in samenstellingen (hondenbrok, stationsplein), trema bij klinkerbotsing (beïnvloeden, reëel) en hoofdletters alleen bij eigennamen en zinsbegin.