Twee bronnen, één conclusie?
Twee korte teksten over digitaal onderwijs. Tekst A is een persbericht van de lerarenvakbond Eğitim-Sen uit maart 2023: 'Ons onderzoek onder 1.200 gezinnen in 12 provincies toont dat 68% van de leerlingen geen betrouwbare internetverbinding heeft voor online lessen.' Tekst B is een bericht van het ministerie van Onderwijs uit september 2023: '92% van de leerlingen heeft toegang tot internet; via de tabletuitreiking hebben wij 700.000 leerlingen bereikt.' Een leerling concludeert: 'De bronnen spreken elkaar tegen, dus een van de twee liegt.' De examenopgave vraagt welke conclusie wél gerechtvaardigd is. De leerling moet letten op het jaar, de definitie van toegang, de steekproef en het belang van de bron. Hij heeft moeite omdat beide teksten hetzelfde onderwerp lijken te meten, terwijl de getallen onmogelijk allebei waar kunnen zijn volgens hem.
1. Noem drie verschillen tussen beide bronnen die de schijnbare tegenspraak kunnen verklaren en wijs het verschil aan dat hiervoor het zwaarst weegt.
Read the worked answer
- Tijdstip: maart tegenover september 2023; tussen beide momenten liggen een half schooljaar en de tabletuitreiking. 2) Steekproef: 1.200 gezinnen in 12 provincies tegenover een landelijk percentage zonder gepubliceerde steekproef. 3) Operationalisering: 'geen betrouwbare verbinding voor online lessen' meet kwaliteit en geschiktheid, 'toegang tot internet' meet alleen beschikbaarheid, mogelijk via een gedeeld apparaat. Het derde verschil weegt het zwaarst: de ene vraag ('is de verbinding goed genoeg voor les?') is niet dezelfde als de andere ('is er ergens internet?'). Daardoor kunnen beide cijfers correct zijn zonder elkaar te weerleggen. Tijdstip en steekproef verklaren hooguit een deel van de kloof, maar niet het hele verschil van 24 procentpunten.
2. Formuleer een conclusie in maximaal twee zinnen die beide bronnen recht doet. Leg daarna uit waarom 'de een liegt' hier een denkfout is.
Read the worked answer
Conclusie: 'In het voorjaar van 2023 had een groot deel van de onderzochte gezinnen geen verbinding die geschikt was voor online les; landelijk beschikt de overgrote meerderheid van de leerlingen wel over enige vorm van internettoegang.' Zo blijven beide cijfers staan, maar ze zeggen iets anders. 'De een liegt' is een denkfout omdat tegenspraak alleen bestaat als dezelfde grootheid, op dezelfde manier en op hetzelfde moment is gemeten. Hier verschillen definitie, populatie en datum. Bovendien heeft elke bron een eigen belang: een vakbond signaleert een probleem, een ministerie benadrukt succes. Dat rechtvaardigt een kritische blik, maar levert geen automatische leugen op. De juiste vraag is niet 'wie liegt', maar 'wat meet wie, wanneer en bij wie'.