VWO Turks key terms

Metnin bütünüyle iletmek istediği temel düşünce. Ayrıntılarda değil, yazarın okuyucuya bıraktığı ana mesajda bulunur; genellikle bir cümleyle özetlenebilir.

Metinde üzerinde durulan şey; metnin ne hakkında olduğunu belirten kısa ifade. Ana fikirden farklı olarak yazarın savunduğu görüşü değil, ele aldığı alanı gösterir.

Ana fikri destekleyen, açıklayan veya örnekleyen ikincil düşünce. Paragraflarda tek tek ortaya konur ve okurun ana düşünceye ulaşmasını sağlayan basamaklar işlevi görür.

Aynı düşünce çevresinde birleşen cümlelerden oluşan metin bölümü. Kendi içinde giriş, gelişme ve sonuç cümlesi barındırabilir; yeni paragraf genellikle yeni bir düşünceye geçişi gösterir.

Cümleler ve paragraflar arasındaki anlam bağını kuran söz ya da kalıp; örneğin ancak, ayrıca, bu nedenle, öte yandan. Okura düşüncenin yön değiştirdiğini ya da sürdüğünü bildirir.

İki kelimeyi, söz öbeğini veya cümleyi anlam bakımından birbirine bağlayan sözcük türü; ve, ama, çünkü, eğer gibi. Cümleler arasındaki neden, karşıtlık veya koşul ilişkisini açıkça gösterir.

Metinde açıkça yazmayan, ancak verilen bilgilerden mantık yoluyla ulaşılan sonuç. Sınavda 'metinden çıkarılabilecek yargı' tipi sorular bu beceriyi ölçer; kişisel tahminle karıştırılmamalıdır.

Metindeki düşüncelerin birbiriyle çelişmemesi ve aynı konu çevresinde kalması. Tutarlı bir metinde her yeni cümle öncekini destekler; konu dışına çıkan cümleler metnin bütünlüğünü bozar.

Cümlelerin yalnızca yan yana durmadığı, anlam ve dil bilgisi bakımından birbirine bağlandığı metin özelliği. Bağlaşıklık zamirler, bağlaçlar ve tekrarlarla sağlanır; tutarlılık ise anlam düzeyindedir.

Metnin yazılma nedenini belirten niyet; bilgilendirmek, ikna etmek, eleştirmek veya eğlendirmek olabilir. Sorularda 'yazarın amacı nedir' ifadesiyle karşılaşılır ve metnin tonundan anlaşılır.

Yazarın konuya ve okura karşı takındığı tavrın metne yansıması; alaycı, ciddi, sıcak veya mesafeli olabilir. Ton, kelime seçimi ve cümle yapısından sezilir, doğrudan söylenmez.

Yazarın kişisel görüşünü, duygusunu ve değerlendirmesini metne yansıtması. Öznel ifadeler kanıtlanamaz ve tartışmaya açıktır; nesnel ifadeler ise ölçülebilir ya da doğrulanabilir bilgi sunar.

Kişisel yorumdan uzak, doğrulanabilir bilgiye dayanan anlatım tutumu. Nesnel cümlelerde duygu belirten sıfatlar ve abartılı değerlendirmeler yer almaz; haber ve bilimsel metinlerde beklenir.

Bir görüşü desteklemek için sunulan veri, örnek, alıntı veya istatistik. Okuma sorularında yazarın iddiasının metnin neresinde dayanak bulduğunu belirlemek için kanıt aranır.

İki veya daha fazla şeyin benzer ve farklı yönlerinin ortaya konması. Türkçede '-den daha', 'kadar', 'göre' gibi yapılarla kurulur; sınavda metinler arası ya da veriler arası karşılaştırma sorulabilir.

Bir olayın ya da durumun hangi etkenden doğduğunu ve neye yol açtığını gösteren bağ. 'Çünkü', '-den dolayı', 'bu yüzden' gibi ifadelerle kurulur; sorularda genellikle sonucun nedeni istenir.

Bir eylemin hangi hedefle yapıldığını gösteren bağ; 'için', 'amacıyla', 'diye' gibi yapılarla kurulur. Neden-sonuç ilişkisinden farkı, ortada gerçekleşmiş bir etki değil, yönelinen bir hedef olmasıdır.

Çoktan seçmeli soruda doğru yanıta benzeyen, ancak metinle çelişen ya da metinde desteklenmeyen seçenek. Aşırı genelleme, kısmen doğru bilgi veya konu dışı ayrıntı çeldiricilerin sık görülen türleridir.

Metnin tamamını okumadan, aranan bilgiyi bulmak için hızlıca göz gezdime tekniği. Sınavda belirli bir sayı, isim veya tarih sorulduğunda kullanılır; ayrıntılı anlama gerektiren sorularda yeterli değildir.

Metnin genel içeriğini ve yapısını kavramak için hızlı ve yüzeysel okuma. Başlık, ilk ve son cümleler ile paragraf başlarına dikkat edilir; sınavda önce bu yöntemle metne yaklaşmak zaman kazandırır.

Sözcüğün sonuna eklenerek yeni anlam, çoğulluk, durum veya zaman bildiren biçimbirim. Türkçede yapım ekleri yeni kelime türetir, çekim ekleri ise sözcüğü cümlede kullanılabilir hale getirir.

Ekler çıkarıldığında geriye kalan ve anlam taşıyan en küçük sözcük parçası. Kök, sözcüğün anlam çekirdeğini oluşturur; Türkçede yazarken eklerin köke göre doğru yazılması gerekir.

Eklendiği sözcükten yeni bir sözcük türeten ek; örneğin 'göz-lük', 'bil-gi'. Yeni kelimenin anlamı ve çoğu zaman sözcük türü değişir; yazımda bu eklerin ses uyumuna göre seçilmesi gerekir.

Sözcüğün anlamını değiştirmeden onu cümle içinde kullanılabilir kılan ek; çoğul, durum, iyelik ve kişi ekleri bu gruptadır. Yeni kelime türetmez, sözcüğün cümledeki görevini belirtir.

Türkçede eklerin kökteki ünlü ve ünsüzlere göre seçilmesini sağlayan kural. Büyük ünlü uyumu ve ünsüz benzeşmesi yazımda sık hata yapılan noktalardır; ek seçimi bu kurallara göre yapılır.

Sözcüklerin ve eklerin doğru yazılışını belirleyen kural; büyük harf kullanımı, birleşik yazım ve kesme işareti bunlara örnektir. Yazma bölümünde dil bilgisi puanının önemli bir kısmını doğrudan etkiler.

Yazıda anlamı netleştiren ve okumayı kolaylaştıran işaretlerin doğru kullanımı. Virgül, nokta ve iki nokta gibi işaretlerin yanlış kullanımı cümlenin anlamını değiştirebilir; yazılı anlatımda ayrıca değerlendirilir.

Cümlenin özne, nesne, yüklem gibi ögelerden nasıl kurulduğu. Türkçede yüklem genellikle sonda yer alır; uzun ve karmaşık cümlelerde ögelerin doğru sıralanması anlaşılırlığı belirler.

Bir kuruma ya da yetkiliye hitaben yazılan, saygılı ve ölçülü dil kullanan mektup türü. Hitap, giriş, istek ve kapanış bölümlerinden oluşur; günlük konuşma ifadeleri ve kısaltmalar bu türde yer almaz.

Mektup veya konuşmada karşı tarafa seslenmek için kullanılan ifade; 'Sayın Yetkili', 'Değerli Öğretmenim' gibi. Hitabın kime yazıldığına uygun ve tutarlı olması, metnin ciddiyetini belirler.

Bir yazının dış yapısı; paragraf düzeni, başlık, satır aralığı ve bölümlerin sırası. Sınavda belirtilen sözcük sayısına uymak ve uygun paragraflara ayırmak biçim açısından değerlendirilir.

Yazının son hâlinden önce düşünceleri düzenlemek için hazırlanan geçici metin. Taslak aşamasında fikirler sıralanır, gereksiz bölümler çıkarılır; böylece son metinde tutarlılık ve akış korunur.

Bir paragrafın ya da yazının ilk cümlesi; okuru konuya hazırlar ve metnin yönünü belirler. Genellikle genel bir ifade içerir, ayrıntıya girmez ve sonraki cümlelerle bağ kurar.

Paragrafın ya da yazının kapanışını yapan, önceki düşünceleri toparlayan cümle. Yeni bir konu başlatmaz; ana fikri pekiştirir veya okurda bir izlenim bırakır.

Başkasının sözünü, onun ağzından değil, kendi cümle yapısı içinde aktarma yöntemi. Doğrudan anlatımdaki tırnak ve birinci kişi kullanılmaz; kişi ve zaman uygun biçimde değiştirilir.

Yazılı görevde istenen uzunluğu belirleyen ölçüt. Sınavda verilen sınırın altında kalmak içerik puanını düşürebilir; bu nedenle taslakta yaklaşık sayı hesaplanmalı ve gereksiz tekrar yerine örnek eklenmelidir.

Bir sözcüğün ya da cümlenin anlamını belirleyen çevre; önceki ve sonraki ifadeler. Bilinmeyen bir kelimenin anlamı çoğu zaman bağlamdan çıkarılır; sözlük anlamıyla bağlam anlamı farklı olabilir.

Belirli sözcüklerin birlikte sık kullanılmasıyla oluşan kalıplaşmış öbek; 'karar vermek', 'rol oynamak' gibi. Bu öbekler tek tek kelimelerden farklı anlam taşır ve doğal yazı için doğru eşleştirilmesi gerekir.

En az iki sözcükten oluşan, kalıplaşmış ve çoğu zaman mecaz anlam taşıyan ifade. Deyimlerin anlamı tek tek kelimelerden çıkarılamaz; metinde yazarın tonunu ve tutumunu anlamaya yardımcı olur.