८ अंकको अनुच्छेदमा दुई परीक्षक, ५ अंकको फरक
जनज्योति माध्यमिक विद्यालय, विराटनगरमा कक्षा १० को नमुना परीक्षाको सिर्जनात्मक लेखन खण्डमा 'पर्यावरण संरक्षणमा विद्यार्थीको भूमिका' विषयमा १५० शब्दको अनुच्छेद लेख्न दिइएको थियो (८ अंक)। ४० उत्तरपुस्तिका दुई शिक्षकले जाँचे; १२ पुस्तिकामा ३ देखि ५ अंकसम्म फरक पर्यो। पहिलो शिक्षकले हिज्जे र व्याकरणमा कडाइ गर्नुभयो, दोस्रोले विचारको प्रवाह र सिर्जनशीलतालाई प्राथमिकता दिनुभयो। निर्देशिकामा 'भाषा, विषयवस्तु र संरचना' तीन आयाम उल्लेख छन् तर अंकभार दिइएको छैन। भोलि नतिजा प्रकाशित गर्नुपर्नेछ र अभिभावक बैठक बोलाइएको छ। एउटा पुस्तिकामा १६० शब्द छन् तर सबै वाक्य 'गर्नुपर्छ' ले सुरु भएका छन्; अर्कोमा विषयवस्तु राम्रो छ, तीन अनुच्छेद छन् तर बीचको सम्बन्ध देखिँदैन। विद्यालयको नियमअनुसार ८ अंकमा ५ भन्दा कम पाउनेलाई सुधार कक्षा तोकिन्छ।
1. ८ अंकको विश्वसनीय बाँडफाँट बनाऊ र किन त्यो अनुपात भन।
Read the worked answer
प्रस्तावित बाँडफाँट: विषयवस्तु ३, भाषा (हिज्जे, व्याकरण, शब्दचयन) ३, संरचना (अनुच्छेद-विभाजन र सङ्गति) २ = ८ अंक।
कारण: यो सिर्जनात्मक लेखन हो, हिज्जे मात्र होइन; त्यसैले विषयवस्तुलाई सबैभन्दा बढी भार दिनु आवश्यक छ। तर भाषालाई २ मात्र दिँदा व्याकरणीय शुद्धता कमजोर विद्यार्थीका लागि उपेक्षित हुन्छ र दुवै परीक्षकबीच फरक बढ्छ; ३ राख्दा 'लेख्ने आधारभूत सीप' पनि मूल्याङ्कनमा पर्छ। संरचनालाई २ राख्नुको कारण - १५० शब्दको सीमा र अनुच्छेद-सङ्गति दुवै जाँचिनु। यसरी बाँडफाँट गर्दा दुवै परीक्षकको ध्यान एउटै आयाममा केन्द्रित हुन्छ र फरक घट्छ।
2. १२ विवादित पुस्तिका ४० मिनेटमा कसरी मिलाउँछौ? प्रक्रिया लेख।
Read the worked answer
चरण १ (१० मिनेट): तीन आयामका लागि 'एङ्कर' उत्तर छान्ने - उच्च, मध्य र न्यून गरी तीनवटा पुस्तिका, र दुवैले स्वतन्त्र रूपमा अंक दिने। चरण २ (१० मिनेट): तीनैमा फरक भए स्कोरिङ नोट (कुन आयाममा के हेरिने) स्पष्ट पार्ने। जस्तै: 'संरचनामा अनुच्छेदबीचको सङ्क्रमण-वाक्य हेरिने।' चरण ३ (२० मिनेट): बाँकी ९ पुस्तिका सहमत भएको नोटका आधारमा जाँच्ने; दुई अंकभन्दा बढी फरक परे तेस्रो पाठक।
अभिलेख: नतिजा पत्रमा 'moderated' उल्लेख गर्ने र फरक परेका पुस्तिकाको नयाँ अंक कारणसहित राख्ने। यसो गर्दा भोलिको नतिजा र अभिभावक बैठकमा आउने प्रश्नको जवाफ दिने आधार बन्छ र अर्को पटकका लागि आयामगत रुब्रिक तयार हुन्छ।
3. 'गर्नुपर्छ' मात्र दोहोरिएको १६० शब्दको पुस्तिका र सङ्गति नभएको तीन-अनुच्छेदको पुस्तिकालाई कसरी अंक दिने? कारण देऊ।
Read the worked answer
पहिलो पुस्तिका: शब्दसीमा नाघ्नु आफैँमा ठूलो दोष होइन, तर निर्देशन उल्लङ्घन हो। मुख्य समस्या वाक्यको एकै ढाँचा दोहोरिनु हो - भाषामा १/३ (विविधता छैन, दोहोरो संरचना), संरचनामा १/२ (सबै वाक्य समान लम्बाइ, प्रवाह छैन), विषयवस्तुमा २/३ (विचार छ तर विकास छैन)। जम्मा ४/८।
दोस्रो पुस्तिका: विषयवस्तु ३/३, भाषा २/३ (सामान्य त्रुटि), संरचना १/२ - किनभने अनुच्छेद तीनवटा भए पनि पहिलोबाट दोस्रोमा जाने सङ्क्रमण-वाक्य छैन; विचार जोडिए पनि पाठकलाई प्रवाह देखिँदैन। जम्मा ६/८।
सिद्धान्त: मूल्याङ्कन 'कति लेख्यो' मा होइन, 'कसरी लेख्यो' मा हुनुपर्छ; शब्द गन्ने कामभन्दा अनुच्छेदबीचको जोडाइ हेर्ने काम बढी सान्दर्भिक हुन्छ।