SEE Compulsory Nepali common mistakes
SEE Compulsory Nepali · Understand the traps and how to avoid them.
‘अनुच्छेदका आधारमा’ भनिएको प्रश्नमा अनुच्छेद नपढी आफ्नै विचार वा बाहिरी उदाहरण उत्तरमा लेख्ने।
प्रश्नको सीमा र क्रियापदलाई ध्यान नदिई समय बचाउन पहिलो चिनिएको शब्दमा उत्तर टाँस्ने बानी।
What to do instead
प्रश्न पढ्दा ‘अनुच्छेदका आधारमा’, ‘उल्लेख गर्नुहोस्’, ‘कारण लेख्नुहोस्’ जस्ता निर्देशक शब्दमा चिन्ह लगाउने; उत्तर अनुच्छेदकै पङ्क्तिबाट खोज्ने; बाहिरी ज्ञान नथप्ने; उत्तरमा पाठकै मुख्य शब्द प्रयोग गरी छोटो वाक्यमा लेख्ने।
गद्यांशको सार वा मुख्य भाव लेख्दा घटना दोहोर्याउने, शीर्षक मात्र लेख्ने वा अनुच्छेदको पहिलो वाक्य जस्ताको तस्तै सार्ने।
सार र विस्तारको भेद, केन्द्रीय भाव र सहायक विवरणको भेद नबुझ्ने; समय कम भएकाले पुनर्लेखन नगर्ने।
What to do instead
पहिले अनुच्छेदको केन्द्रीय वाक्य छुट्याउने; त्यसपछि ३–४ वाक्यमा आफ्नै शब्दमा ‘के भन्न खोजिएको हो’ लेख्ने; घटनाको सूची होइन, निष्कर्षलाई प्राथमिकता दिने; लेखिसकेपछि शीर्षकसँग मिल्छ कि जाँच्ने।
वाक्यमा कर्ताअनुसार क्रियापद नमिलाउने, जस्तै ‘शिक्षकले भन्यो’, ‘हामी गयो’, ‘उहाँ आयो’ लेख्ने।
बोलीचालीको लयमा भर पर्ने र कर्ताको पुरुष, वचन तथा आदरस्तरअनुसार क्रिया बदल्ने नियम अभ्यास नगर्ने।
What to do instead
कर्ता चिनेर उसको पुरुष, वचन र आदरस्तर जाँच्ने; आदरार्थी कर्तासँग ‘भन्नुभयो/आउनुभयो’ जस्ता रूप प्रयोग गर्ने; सामान्य, मध्यम र आदरार्थी क्रियारूपको तालिका बनाई वाक्य परिवर्तन अभ्यास गर्ने।
पदवर्ग छुट्याउँदा संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण र क्रियायोगी मिलाउन नसक्ने; ‘राम्रो’ र ‘राम्ररी’, ‘छिटो’ र ‘छिट्टै’ जस्ता शब्दको वाक्यगत भूमिका गलत लेख्ने।
परिभाषा रटे पनि वाक्यभित्रको प्रयोग र प्रत्ययको काम नजाँच्ने; शब्दको अर्थ र व्याकरणीय भूमिका एउटै ठान्ने।
What to do instead
शब्दले वाक्यमा के काम गर्छ भनी प्रश्न सोध्ने-‘के?’, ‘कस्तो?’, ‘कसरी?’; प्रत्यय हटाएर मूल शब्द पहिचान गर्ने; एउटै शब्दलाई फरक वाक्यमा राखी पदवर्ग फेरिएको देखाउने अभ्यास गर्ने।
शब्दशुद्धिमा ह्रस्व–दीर्घ, श–ष–स, ण–न, ज्ञ–ग्य तथा बिन्दु–चन्द्रबिन्दु मिलाउन नसक्ने; ‘गरिब’ र ‘गरीब’, ‘आशा’ र ‘आसा’ जस्ता रूप मिसाउने।
उच्चारणमा मात्र भर पर्ने, शब्दको व्युत्पत्ति र निर्धारित शब्दसूची नहेर्ने; हतारमा लेखेपछि शुद्धीकरण नगर्ने।
What to do instead
पाठ्यक्रमका शब्दसमूह र उखान–टुक्काका शब्दलाई जोडी बनाई लेख्ने; शङ्का लागे शब्दकोश वा पाठ्यपुस्तकको शब्दरूप हेर्ने; उत्तर लेखिसकेपछि ह्रस्व–दीर्घ र श–ष–स मात्र छुट्टै पटक जाँच्ने।
उखान, टुक्का वा लोकोक्तिको अर्थ आफ्नै अनुमानले लेख्ने र वाक्यमा प्रयोग गर्दा सन्दर्भ नमिलाउने।
उखानको शब्दशः अर्थ र लाक्षणिक अर्थबीचको भेद नबुझ्ने; प्रयोगको सन्दर्भ सम्झन नखोज्ने।
What to do instead
प्रत्येक उखानलाई एउटा छोटो घटना वा सन्दर्भसँग जोडेर अर्थ लेख्ने; त्यसैलाई वाक्यमा प्रयोग गर्ने; समान अर्थ दिने उखानसँग तुलना गर्ने; प्रयोग गर्दा ‘कसले, कहाँ, किन भन्यो’ भनी सन्दर्भ जाँच्ने।
पत्र, निबन्ध वा वर्णनात्मक उत्तरमा विधागत ढाँचा छुटाउने; पत्रमा मिति, सम्बोधन, विषय, हस्ताक्षर नराख्ने वा निबन्धमा भूमिका–विस्तार–उपसंहार नबाँड्ने।
लेखनअघि रूपरेखा नबनाउने र ढाँचालाई अङ्क दिने आधार ठान्ने बानी; नमुना संरचनाको अभ्यास कम हुनु।
What to do instead
विधाअनुसार चेकलिस्ट बनाउने-पत्रका अनिवार्य अङ्ग, निबन्धका तीन भाग, वर्णनका इन्द्रिय–अनुभूति; लेख्नुअघि ५ मिनेटको रूपरेखा बनाउने; लेखिसकेपछि चेकलिस्टमा टिक लगाएर ढाँचा जाँच्ने।
उत्तरलाई अनुच्छेदमा नबाँड्ने, एउटै लामो वाक्यमा धेरै विचार कोच्ने वा एउटै कुरा घुमाउरो रूपमा दोहोर्याउने।
सोचलाई वाक्यमा उतार्नुअघि क्रम मिलाउन नसक्ने; शब्द सङ्ख्या पु¥याउन दोहोरो वाक्य थप्ने।
What to do instead
हरेक अनुच्छेदमा एउटा केन्द्रीय भाव राख्ने; पहिले मुख्य वाक्य, त्यसपछि उदाहरण वा कारण, अन्तमा निष्कर्ष लेख्ने; लामो वाक्यलाई छोटा वाक्यमा फुटाउने; अन्तमा पढेर दोहोरिएका वाक्य हटाउने।
कविता वा कथाको वक्ता, पात्र, प्रतीक, शीर्षकको सान्दर्भिकता र मूल भाव गलत मिलाउने; कथाको पात्रको काम अर्कै पात्रसँग जोड्ने।
पाठको सार मात्र सम्झने, कविताको शिल्प र कथाको पात्र–घटना क्रम नटिप्ने; पाठ फेरि नपढ्ने।
What to do instead
पाठअनुसार पात्र–घटना–भाव तालिका बनाउने; कवितामा वक्ता, श्रोता, प्रतीक र केन्द्रीय भाव छुट्टै लेख्ने; शीर्षकले पाठको मर्मसँग कसरी जोडिन्छ भनी एक वाक्यमा प्रमाण दिने; पाठ बन्द गरेर स्मरण जाँच्ने।
प्रसङ्ग–सन्दर्भ व्याख्या गर्दा उद्धरण कुन पाठको हो, वक्ता को हो, के परिस्थितिमा भनिएको हो र भाव के हो भन्ने नखुलाउने; आफ्नै कथा वा बाहिरी उदाहरण थप्ने।
‘प्रसङ्ग’ भनेको पाठभित्रको स्थिति र ‘सन्दर्भ’ भनेको वक्ता–श्रोता–परिस्थिति हो भन्ने संरचना नबुझ्ने।
What to do instead
तीन खण्डमा लेख्ने-प्रसङ्गमा पाठको नाम र घटनाको स्थिति, सन्दर्भमा वक्ता–श्रोता–परिस्थिति, भावमा उद्धरणको मर्म; पाठबाहिरको कथा नथप्ने; उद्धरणका मुख्य शब्दलाई व्याख्यामा जोड्ने।