७५ अंकको प्रश्नपत्र: ०.८५ र ०.३५ को बीचको निर्णय

निदान: facility ०.८५ भनेको ८५% विद्यार्थीले सही गर्छन् - त्यस्ता प्रश्नले उच्च र न्यून उपलब्धि भएका विद्यार्थीलाई छुट्याउन सक्दैनन् (discrimination कम)। यसैले गत वर्षको ११.२/१५ को औसत 'राम्रो तयारी' होइन, 'सजिलो प्रश्न' को परिणाम हो। साथै ढाँचाको शर्त (५ वस्तुगत + १० लघु उत्तर) मस्यौदामा उल्लङ्घन भएको छ।

२ दिनको योजना:

• दिन १ बिहान: ९ मध्ये ५ सजिला वस्तुगत राख्ने, ४ हटाउने।
• दिन १ दिउँसो: १० अंकका लघु उत्तर बनाउने - वाक्य परिवर्तन ४, उखानको प्रयोग ३, शब्दभण्डार ३।
• दिन २: दुई सहकर्मीसँग प्रश्नको अस्पष्टता जाँचाउने र छाप्न पठाउने।
• प्रधानाध्यापकलाई 'ढाँचा दोहोर्याउने' र 'कठिनाई दोहोर्याउने' फरक कुरा हो भनी एक पृष्ठको टिप्पणी दिने।

सिद्धान्त: निर्देशन छोटो, एउटै क्रियापद, एउटै उदाहरणसहित राख्ने। 'उखानको प्रयोग गर्दै वाक्य बनाऊ र अर्थ खुलाऊ' जस्ता बहुक्रियात्मक निर्देशनले अंग्रेजी माध्यमका विद्यार्थीलाई व्याकरणभन्दा पहिले निर्देशन बुझ्ने भार दिन्छ र अंक कम हुन्छ।

नमुना निर्देशन: 'तलका वाक्यलाई भाववाच्यमा बदलेर लेख (२ अंक)। उदाहरण: मैले खाना खाएँ → मबाट खाना खाइयो।'

थप: प्रत्येक व्याकरण-समूहको सुरुमा एउटा हल गरिएको उदाहरण दिने, र 'शब्दको अर्थ नबुझे' कोश प्रयोग गर्न पाइने भनी निर्देशनमा उल्लेख गर्ने। यसले भाषाको भार घटाउँछ तर जाँचिने सीप उही रहन्छ - अर्थात् परीक्षाको वैधता जोगिन्छ।

औचित्य: ०.३५ facility भएको वस्तु कठिन हो, तर ठ्याक्कै त्यस्तै वस्तुले उच्च उपलब्धि भएका र नभएका विद्यार्थीबीच भेद गर्छ। परीक्षाको काम भनेको सबैलाई सजिलो बनाउनु होइन, क्षमताको फरक देखाउनु हो। साथै वाक्य परिवर्तन र उखानको प्रयोग जस्ता सीप पाठ्यक्रमकै अपेक्षित सिकाइ-उपलब्धि हुन्; नराख्दा ती सीप कक्षामा पढाइँदैनन् (washback प्रभाव)।

नराख्दा: परीक्षा कृत्रिम रूपमा सजिलो हुन्छ, विद्यालयको वास्तविक तयारीको चित्र नआई शिक्षण-सुधारको सङ्केत गुम्छ र उच्च क्षमता भएका विद्यार्थीको प्रतिभा ढाकिन्छ।

तर सन्तुलन: सबै प्रश्न कठिन राख्दा पनि मनोबल र वैधता दुवै घट्छ; त्यसैले करिब २०-३०% मध्यम-कठिन राख्ने र ती सीप पहिले कक्षामा अभ्यास गराइसकेको सुनिश्चित गर्ने - यही न्यायपूर्ण बाटो हो।