भाषिक संरचना तथा व्याकरण: कारक, समास र वाच्यको शुद्ध प्रयोग
भाषिक संरचना तथा व्याकरण
यो खण्डले नेपाली भाषाको संरचना - वर्णविन्यास, पदवर्ग, लिङ्ग-वचन-पुरुष-आदर, कारक र विभक्ति, काल र पक्ष, वाच्य, सन्धि-समास, उपसर्ग-प्रत्यय - को शुद्ध प्रयोग जाँच्छ। प्रश्न प्रायः "शुद्ध वाक्य छान्नुहोस्", "वाच्य परिवर्तन गर्नुहोस्", "समासको नाम लेख्नुहोस्" र "विपरीतार्थक शब्द" का रूपमा आउँछन्।
सम्झनुपर्ने नियम
- कारक विभक्ति: कर्ता -ले, कर्म -लाई, करण -ले, सम्प्रदान -लाई, अपादान -बाट/-देखि, सम्बन्ध -को/-का/-की, अधिकरण -मा/-भित्र।
- समास: तत्पुरुष (पछिल्लो पद प्रधान), कर्मधारय (विशेषण-विशेष्य), द्वन्द्व (दुवै पद समान), द्विगु (सङ्ख्या बुझाउने), बहुव्रीहि (अन्य अर्थ प्रधान), अव्ययीभाव (पहिलो पद अव्यय)।
- वाच्य: कर्मवाच्यमा कर्म कर्ता बन्छ, पुरानो कर्तामा "द्वारा/बाट" जोडिन्छ र क्रिया कर्मअनुसार चल्छ। अकर्मक क्रियाको कर्मवाच्य बन्दैन, त्यहाँ भाव वाच्य प्रयोग हुन्छ।
काम गरिएको उदाहरण
वाक्य: "शिक्षकले कक्षामा पाठ पढाउनुभयो।" कर्मवाच्य: "शिक्षकद्वारा कक्षामा पाठ पढाइयो।" कारण: "पाठ" कर्म हो, त्यसैले कर्ताको स्थानमा आयो; पहिलो कर्ता "शिक्षक" मा -द्वारा लाग्यो; क्रिया "पढाउनुभयो" को आदर हटेर कर्म "पाठ" (एकवचन) अनुसार "पढाइयो" भयो।
अङ्क गुमाउने ठाउँ
- कर्ता र कर्म छुट्याउन नसकी गलत विभक्ति लगाउने।
- भूत, वर्तमान र भविष्यत् काल मिसाउने; पूर्ण र अपूर्ण पक्ष नछुट्याउने।
- सन्धि गर्दा दीर्घ, गुण वा वृद्धि कुन हो पहिचान नगर्ने।
- उखान र टुक्काको अर्थ शब्दशः लिने।