CySEC AML cheat sheet

Νομιμοποίηση εσόδων είναι η μετατροπή ή μεταβίβαση περιουσίας εν γνώσει ότι προέρχεται από παράνομη δραστηριότητα, με σκοπό την απόκρυψη της παράνομης προέλευσής της· η απόκρυψη και η απόκτηση/κατοχή/χρήση αποτελούν αυτοτελή αδικήματα βάσει της κυπριακής νομοθεσίας (Ν.188(I)/2007 όπως τροποποιήθηκε).

Τα τρία στάδια της νομιμοποίησης: τοποθέτηση (placement) - εισαγωγή μετρητών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα· στρωμάτωση (layering) - σειρά συναλλαγών για αποσύνδεση από την πηγή· ενσωμάτωση (integration) - επανείσοδος κεφαλαίων ως φαινομενικά νόμιμων.

Προσέγγιση βάσει κινδύνου (RBA): ο υπόχρεος οργανισμός κατηγοριοποιεί πελάτες, προϊόντα, κανάλια και γεωγραφίες σε επίπεδα κινδύνου και εφαρμόζει αυξημένα μέτρα δέουσας επιμέλειας (EDD) στα υψηλού κινδύνου και απλοποιημένα (SDD) στα χαμηλού, με τεκμηρίωση της απόφασης.

Μέτρα δέουσας επιμέλειας πελάτη (CDD): ταυτοποίηση και επαλήθευση ταυτότητας πελάτη και πραγματικού δικαιούχου, προσδιορισμός σκοπού και φύσης της επιχειρηματικής σχέσης, συνεχής παρακολούθηση· αν δεν είναι δυνατή η ολοκλήρωση CDD, απαγορεύεται η έναρξη σχέσης ή η εκτέλεση συναλλαγής και εξετάζεται αναφορά.

Πραγματικός δικαιούχος: φυσικό πρόσωπο που κατέχει ή ελέγχει τελικά τον πελάτη· για νομικά πρόσωπα το όριο ελέγχου είναι συνήθως άνω του 25% μετοχών ή δικαιωμάτων ψήφου, με πρόσθετα κριτήρια ελέγχου μέσω άλλων μέσων.

Ενισχυμένη δέουσα επιμέλεια (EDD) απαιτείται για πολιτικώς εκτεθειμένα πρόσωπα (PEP), διασυνοριακές ανταποκριτικές σχέσεις, πελάτες από χώρες υψηλού κινδύνου και ασυνήθιστα πολύπλοκες δομές· περιλαμβάνει έγκριση ανώτερου διοικητικού στελέχους και πηγές πλούτου/κεφαλαίων.

Υποχρεώσεις αναφοράς: υποψία νομιμοποίησης ή χρηματοδότησης τρομοκρατίας αναφέρεται στη ΜΟΚΑΣ χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του πελάτη (tipping-off απαγορεύεται)· οι συναλλαγές μετρητών άνω των 10.000 ευρώ (ή ισοτίμου) υπόκεινται σε δήλωση, ενώ εσωτερικές αναφορές υποβάλλονται στον αρμόδιο υπάλληλο συμμόρφωσης.

Απαγορεύονται οι σχέσεις με ανώνυμους λογαριασμούς και με πρόσωπα που περιλαμβάνονται σε κυρώσεις της ΕΕ/ΟΗΕ· τα αρχεία ταυτοποίησης και συναλλαγών διατηρούνται τουλάχιστον πέντε έτη μετά τη λήξη της σχέσης.

Εσωτερικά μέτρα: διορισμός υπαλλήλου συμμόρφωσης (compliance officer) με αναφορά στη διοίκηση, πολιτική και διαδικασίες γραπτώς, πρόγραμμα εκπαίδευσης προσωπικού και ανεξάρτητος έλεγχος της αποτελεσματικότητας του συστήματος.

Χρηματοδότηση τρομοκρατίας (TF) είναι η παροχή ή συλλογή κεφαλαίων με πρόθεση ή γνώση ότι θα χρησιμοποιηθούν, εν όλω ή εν μέρει, για τέλεση τρομοκρατικής πράξης· δεν απαιτείται τα κεφάλαια να προέρχονται από παράνομη πηγή.

Βασική διαφορά από AML: στην TF το κρίσιμο στοιχείο είναι ο προορισμός και η πρόθεση των κεφαλαίων, όχι η πηγή· γι' αυτό τα μικρά ποσά και οι νόμιμες πηγές (δωρεές, συλλογές) μπορούν να συνιστούν TF.

Νομικό πλαίσιο Κύπρου: Ν.58(I)/2019 για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, ο Ν.188(I)/2007 για AML/CFT, οι αποφάσεις δεσμευτικών μέτρων του Συμβουλίου Ασφαλείας ΟΗΕ και οι κανονισμοί κυρώσεων της ΕΕ εφαρμόζονται άμεσα.

Δέσμευση περιουσιακών στοιχείων (freezing): μόλις εντοπιστεί πρόσωπο ή οντότητα σε κατάλογο κυρώσεων, τα κεφάλαια δεσμεύονται αμελλητί χωρίς ειδοποίηση και χωρίς προηγούμενη δικαστική απόφαση· απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση διάθεση πόρων προς αυτούς.

Χρηματοδότηση διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής (WMD PF): απαγορεύεται η παροχή κεφαλαίων, χρηματοοικονομικών υπηρεσιών ή τεχνικής βοήθειας που σχετίζεται με προγράμματα WMD, σύμφωνα με τις αποφάσεις 1718, 1737, 2231 και 1540 του ΣΑ ΟΗΕ.

Δείκτες κινδύνου TF: δωρεές μέσω ΜΚΟ χωρίς σαφή σκοπό, τακτικές μεταφορές μικρών ποσών σε ζώνες συγκρούσεων, χρήση μεσαζόντων και εναλλακτικών συστημάτων μεταφοράς αξίας (hawala), προπληρωμένες κάρτες και crowdfunding.

Οι πάροχοι υπηρεσιών εικονικών περιουσιακών στοιχείων (VASP) υπόκεινται σε υποχρεώσεις AML/CFT· στην TF/WMD PF ελέγχεται ιδιαίτερα η γεωγραφική διασπορά αντισυμβαλλομένων και η χρήση μίξερ/tumbler.

Επιβολή κυρώσεων: αρμόδιες αρχές (Υπουργείο Οικονομικών, Κεντρική Τράπεζα, Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ΜΟΚΑΣ) μπορούν να επιβάλλουν διοικητικά πρόστιμα, ενώ η παράβαση δεσμευτικών μέτρων συνιστά ποινικό αδίκημα με ποινή φυλάκισης.

Νομιμοποίηση εσόδων είναι η μετατροπή ή μεταβίβαση περιουσίας εν γνώσει ότι προέρχεται από παράνομη δραστηριότητα, με σκοπό την απόκρυψη της παράνομης προέλευσής της· η απόκρυψη και η απόκτηση/κατοχή/χρήση αποτελούν αυτοτελή αδικήματα βάσει της κυπριακής νομοθεσίας (Ν.188(I)/2007 όπως τροποποιήθηκε).

Τα τρία στάδια της νομιμοποίησης: τοποθέτηση (placement) - εισαγωγή μετρητών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα· στρωμάτωση (layering) - σειρά συναλλαγών για αποσύνδεση από την πηγή· ενσωμάτωση (integration) - επανείσοδος κεφαλαίων ως φαινομενικά νόμιμων.

Προσέγγιση βάσει κινδύνου (RBA): ο υπόχρεος οργανισμός κατηγοριοποιεί πελάτες, προϊόντα, κανάλια και γεωγραφίες σε επίπεδα κινδύνου και εφαρμόζει αυξημένα μέτρα δέουσας επιμέλειας (EDD) στα υψηλού κινδύνου και απλοποιημένα (SDD) στα χαμηλού, με τεκμηρίωση της απόφασης.

Μέτρα δέουσας επιμέλειας πελάτη (CDD): ταυτοποίηση και επαλήθευση ταυτότητας πελάτη και πραγματικού δικαιούχου, προσδιορισμός σκοπού και φύσης της επιχειρηματικής σχέσης, συνεχής παρακολούθηση· αν δεν είναι δυνατή η ολοκλήρωση CDD, απαγορεύεται η έναρξη σχέσης ή η εκτέλεση συναλλαγής και εξετάζεται αναφορά.

Πραγματικός δικαιούχος: φυσικό πρόσωπο που κατέχει ή ελέγχει τελικά τον πελάτη· για νομικά πρόσωπα το όριο ελέγχου είναι συνήθως άνω του 25% μετοχών ή δικαιωμάτων ψήφου, με πρόσθετα κριτήρια ελέγχου μέσω άλλων μέσων.

Ενισχυμένη δέουσα επιμέλεια (EDD) απαιτείται για πολιτικώς εκτεθειμένα πρόσωπα (PEP), διασυνοριακές ανταποκριτικές σχέσεις, πελάτες από χώρες υψηλού κινδύνου και ασυνήθιστα πολύπλοκες δομές· περιλαμβάνει έγκριση ανώτερου διοικητικού στελέχους και πηγές πλούτου/κεφαλαίων.

Υποχρεώσεις αναφοράς: υποψία νομιμοποίησης ή χρηματοδότησης τρομοκρατίας αναφέρεται στη ΜΟΚΑΣ χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του πελάτη (tipping-off απαγορεύεται)· οι συναλλαγές μετρητών άνω των 10.000 ευρώ (ή ισοτίμου) υπόκεινται σε δήλωση, ενώ εσωτερικές αναφορές υποβάλλονται στον αρμόδιο υπάλληλο συμμόρφωσης.

Απαγορεύονται οι σχέσεις με ανώνυμους λογαριασμούς και με πρόσωπα που περιλαμβάνονται σε κυρώσεις της ΕΕ/ΟΗΕ· τα αρχεία ταυτοποίησης και συναλλαγών διατηρούνται τουλάχιστον πέντε έτη μετά τη λήξη της σχέσης.

Εσωτερικά μέτρα: διορισμός υπαλλήλου συμμόρφωσης (compliance officer) με αναφορά στη διοίκηση, πολιτική και διαδικασίες γραπτώς, πρόγραμμα εκπαίδευσης προσωπικού και ανεξάρτητος έλεγχος της αποτελεσματικότητας του συστήματος.

Χρηματοδότηση τρομοκρατίας (TF) είναι η παροχή ή συλλογή κεφαλαίων με πρόθεση ή γνώση ότι θα χρησιμοποιηθούν, εν όλω ή εν μέρει, για τέλεση τρομοκρατικής πράξης· δεν απαιτείται τα κεφάλαια να προέρχονται από παράνομη πηγή.

Βασική διαφορά από AML: στην TF το κρίσιμο στοιχείο είναι ο προορισμός και η πρόθεση των κεφαλαίων, όχι η πηγή· γι' αυτό τα μικρά ποσά και οι νόμιμες πηγές (δωρεές, συλλογές) μπορούν να συνιστούν TF.

Νομικό πλαίσιο Κύπρου: Ν.58(I)/2019 για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, ο Ν.188(I)/2007 για AML/CFT, οι αποφάσεις δεσμευτικών μέτρων του Συμβουλίου Ασφαλείας ΟΗΕ και οι κανονισμοί κυρώσεων της ΕΕ εφαρμόζονται άμεσα.

Δέσμευση περιουσιακών στοιχείων (freezing): μόλις εντοπιστεί πρόσωπο ή οντότητα σε κατάλογο κυρώσεων, τα κεφάλαια δεσμεύονται αμελλητί χωρίς ειδοποίηση και χωρίς προηγούμενη δικαστική απόφαση· απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση διάθεση πόρων προς αυτούς.

Χρηματοδότηση διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής (WMD PF): απαγορεύεται η παροχή κεφαλαίων, χρηματοοικονομικών υπηρεσιών ή τεχνικής βοήθειας που σχετίζεται με προγράμματα WMD, σύμφωνα με τις αποφάσεις 1718, 1737, 2231 και 1540 του ΣΑ ΟΗΕ.

Δείκτες κινδύνου TF: δωρεές μέσω ΜΚΟ χωρίς σαφή σκοπό, τακτικές μεταφορές μικρών ποσών σε ζώνες συγκρούσεων, χρήση μεσαζόντων και εναλλακτικών συστημάτων μεταφοράς αξίας (hawala), προπληρωμένες κάρτες και crowdfunding.

Οι πάροχοι υπηρεσιών εικονικών περιουσιακών στοιχείων (VASP) υπόκεινται σε υποχρεώσεις AML/CFT· στην TF/WMD PF ελέγχεται ιδιαίτερα η γεωγραφική διασπορά αντισυμβαλλομένων και η χρήση μίξερ/tumbler.

Επιβολή κυρώσεων: αρμόδιες αρχές (Υπουργείο Οικονομικών, Κεντρική Τράπεζα, Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ΜΟΚΑΣ) μπορούν να επιβάλλουν διοικητικά πρόστιμα, ενώ η παράβαση δεσμευτικών μέτρων συνιστά ποινικό αδίκημα με ποινή φυλάκισης.