অপঠিত গদ্যাংশ: পাঠ্যৰ ভিতৰৰ কাৰণ বনাম পৰীক্ষাৰ্থীৰ নিজৰ ধাৰণা
পৰীক্ষা হলত ৰিণাৰ হাতত অপঠিত গদ্যাংশৰ এটা ২ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন বাকী আছে। গদ্যাংশটো এনে ধৰণৰ: ‘বানপানীৰ পিছত গাঁৱৰ পথাৰবোৰ বালিৰে ভৰি পৰিছিল। ধাননিৰ সলনি মানুহে মাছ ধৰাত হাত দিলে। কিন্তু বালি লাহে লাহে তলত পৰি মাটি ওলাইছিল, আৰু তিনিবছৰৰ পিছত গাঁৱৰ ডেকাসকলে পথাৰত পুনৰ হাল বোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে।’ প্ৰশ্নটো হ’ল: ‘গাঁৱৰ মানুহে মাছ ধৰাত হাত দিয়াৰ মূল কাৰণ কি?’ ৰিণাৰ আগত দুটা বিকল্প আছে - (ক) মাছ ধৰাটো তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকা আছিল; (খ) বালিৰে ঢাক খোৱা পথাৰত খেতি কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকে মাছ ধৰিছিল। ৰিণাৰ মনত (ক) যুক্তিসংগত যেন লাগিছে, কাৰণ গাঁৱৰ মানুহবোৰ মাছমৰীয়া বুলি তাইৰ এটা ধাৰণা আছে। তাইৰ হাতত ৮ মিনিট সময় আছে, আৰু ৰচনাৰ বাবে ২০ মিনিট ৰাখিব লাগে। প্ৰশ্নৰ নিৰ্দেশত লিখা আছে: ‘গদ্যাংশৰ আধাৰত উত্তৰ দিয়া; কেৱল বিকল্পটো নহয়, কাৰণটোও এক শাৰীত লিখা।’ একেই প্ৰশ্নপত্ৰত তাইৰ পাছত শব্দাৰ্থৰ চাৰিটা প্ৰশ্নও আছে।
1. ৰিণাই কোনটো বিকল্প বাছি লোৱা উচিত আৰু কি যুক্তিত? তাইৰ ভাবনাত থকা ত্ৰুটিটো চিনাক্ত কৰা।
Read the worked answer
শুদ্ধ বিকল্প (খ)।
যুক্তি:
- গদ্যাংশত কাৰণ-ফলৰ শৃংখলা পোনপটীয়াকৈ দিয়া আছে - ‘বালিৰে ভৰি পৰিছিল’ → ‘ধাননিৰ সলনি’ → ‘মাছ ধৰাত হাত দিলে’। ‘ধাননিৰ সলনি’ শব্দকেইটাই কাৰণটো স্পষ্ট কৰি দিছে।
- (ক) বিকল্পটো জীৱনৰ সত্য হ’ব পাৰে, কিন্তু গদ্যাংশত ইয়াৰ কোনো সমৰ্থন নাই। নিৰ্দেশত ‘গদ্যাংশৰ আধাৰত’ লিখা থাকিলে বাহিৰৰ ধাৰণা নচলে।
- শেষৰ বাক্যই দেখুৱাইছে যে মাছ ধৰাটো অস্থায়ী ব্যৱস্থা আছিল - তিনিবছৰৰ পিছত তেওঁলোকে হাললৈ ঘূৰি আহিল। পৰম্পৰাগত জীৱিকা হ’লে এনে ঘূৰি অহাৰ কথা নাথাকিলহেতেন।
- ৰিণাৰ ত্ৰুটি: ‘গাঁৱৰ মানুহ মাছমৰীয়া’ বুলি নিজে ধাৰণা কৰি তাক পাঠ্যাংশৰ তথ্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। প্ৰথমে পাঠ্যাংশত থকা শব্দ বিচাৰি তাৰ পিছতহে সিদ্ধান্ত ল’ব।
2. ২ নম্বৰৰ এই প্ৰশ্নত তাই কেনেকৈ উত্তৰ লিখিব, আৰু ৮ মিনিট সময়ৰ ভিতৰত কেনেকৈ ভাগ কৰিব?
Read the worked answer
উত্তৰৰ গঠন: এখন পত্ৰত প্ৰথম শাৰীত সিদ্ধান্ত, দ্বিতীয় শাৰীত পাঠ্যাংশৰ উদ্ধৃতি - যেনে: ‘(খ) - কাৰণ বালিৰে পথাৰ ঢাক খোৱাত ধাননি কৰিব নোৱাৰি মানুহে মাছ ধৰাত হাত দিছিল।’ ২ নম্বৰৰ প্ৰশ্নত কেৱল ‘খ’ লিখিলে সাধাৰণতে আধা নম্বৰহে পোৱাৰ আশা থাকে, কাৰণ নিৰ্দেশত কাৰণ দিবলৈ কোৱা আছে।
সময়ৰ হিচাপ: ৮ মিনিটৰ পৰা এইটোত ৯০ ছেকেণ্ডতকৈ বেছি নিদিব। যি প্ৰশ্নৰ উত্তৰ পাঠ্যাংশতে পোনপটীয়াকৈ পোৱা যায়, তাত বেছি সময় নষ্ট কৰাটো ক্ষতিকৰ; বাকী সময় ৰচনাৰ আৰ্হি আৰু শব্দাৰ্থলৈ ৰখা উচিত।
কৌশল: প্ৰশ্নৰ মূল শব্দ (‘মূল কাৰণ’)ত ৰেখা টানি লৈ গদ্যাংশত সেই অংশ বিচৰা - তেনে কৰিলে উত্তৰটো অনুমান নহয়, প্ৰমাণৰ ওপৰত ৰখা হয়।