ASSEB HSLC First Language Assamese (MIL) key terms

দুটা বা ততোধিক বৰ্ণ বা শব্দ ওচৰা-ওচৰিকৈ লগ লাগি মিলি যাওঁতে সিহঁতৰ মাজত হোৱা পৰিৱৰ্তন বা জোৰণকে সন্ধি বোলে। যেনে- বিদ্যা + আলয় = বিদ্যালয়।

স্বৰ বৰ্ণৰ লগত স্বৰ বৰ্ণ মিলি যোৱা সন্ধিক স্বৰসন্ধি বোলে; ইয়াত স্বৰ এটাই ৰূপ সলায় বা লোপ পায়। যেনে- নৰ + ইন্দ্ৰ = নৰেন্দ্ৰ, সূৰ্য + উদয় = সূৰ্যোদয়।

ব্যঞ্জন বৰ্ণৰ লগত ব্যঞ্জন বা স্বৰ বৰ্ণ লগ হৈ হোৱা সন্ধিক ব্যঞ্জনসন্ধি কোৱা হয়; ইয়াত প্ৰায়ে ব্যঞ্জন এটাৰ ৰূপ সলনি হয়। যেনে- বাক্ + ঈশ = বাগীশ।

বিসৰ্গ (ঃ) থকা বৰ্ণৰ লগত স্বৰ বা ব্যঞ্জন বৰ্ণ মিলি হোৱা পৰিৱৰ্তনক বিসৰ্গ সন্ধি বোলে। যেনে- নিঃ + ৰোগ = নিৰোগ, মনঃ + ৰঞ্জন = মনোৰঞ্জন।

দুটা বা ততোধিক শব্দ বা পদ লগ হৈ এটা নতুন অৰ্থপূৰ্ণ পদ হোৱাকে সমাস বোলে; মাজৰ বিভক্তি চিন বা লিঙ্গন লোপ পায়। যেনে- মাতৃ আৰু পিতৃ = মাতাপিতৃ।

য'ত সমাসত থকা সকলো পদৰ অৰ্থই সমান গুৰুত্ব পায় আৰু 'আৰু' বা 'বা' বুজায়, তাক দ্বন্দ্ব সমাস বোলে। যেনে- মাতা-পিতা, ধন-সম্পত্তি।

বিশেষণ আৰু বিশেষ্য বা একে বিভক্তিৰ পদ লগ হৈ য'ত শেষৰ পদটোৰ অৰ্থই প্ৰধান হৈ থাকে, তাক কৰ্মধাৰয় সমাস বোলে। যেনে- নীলা পদুম = নীলপদুম, মধুৰ ভাষী।

য'ত সমস্ত পদই নিজৰ অৰ্থ নিদি বাহিৰৰ আন এটা বস্তু বা ব্যক্তিক বুজায়, তাক বহুব্ৰীহি সমাস বোলে। যেনে- দীঘল দাড়ি থকা = দীঘলদাৰি (বুজায় এজন মানুহ)।

ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিবলৈ যি উপায়, সঁজুলি বা যতন ব্যৱহাৰ হয়, তাক কৰণ কাৰক বোলে; ই 'ৰে, দ্বাৰা, মাজেৰে' আদি বিভক্তি লয়। যেনে- তেওঁ শৰেৰে চিকাৰ কৰিলে।

যি বস্তুৰ পৰা আঁতৰি যোৱা, ভয়, উৎপত্তি বা তুলনা বুজায়, তাক অপাদান কাৰক বোলে; ই 'পৰা' বিভক্তি লয়। যেনে- গছৰ পৰা ফল পৰিল।

ক্ৰিয়াৰ আধাৰ, অৱস্থানৰ ঠাই বা সময় বুজোৱা কাৰকটোক অধিকৰণ কাৰক বোলে; ই 'ত, ত' বিভক্তি লয়। যেনে- ল'ৰাটো ঘৰত আছে, তেওঁ তিনি বজাত আহিব।

কাক সম্বোধন কৰি কথা কোৱা হয়, তাক সম্বোধন পদ বা সম্বোধন কাৰক বোলে; ইয়াৰ আগত প্ৰায়ে 'হে' বা 'অ' অব্যয় যোগ হয়। যেনে- হে ঈশ্বৰ, দয়া কৰা।

কৰ্তা, কৰ্ম আৰু ক্ৰিয়াৰ স্থান তথা ৰূপ সলনি কৰি বাক্য এটা আন ৰূপলৈ নিয়াৰ কামক বাচ্য পৰিৱৰ্তন বোলে। যেনে- ৰামে পঢ়ে → ৰামৰ দ্বাৰা পঢ়া হয়।

বাক্যত থকা বানান, বিভক্তি, পদান্বয় বা ক্ৰিয়াৰ ভুল আঁতৰাই ব্যাকৰণমতে শুদ্ধ ৰূপত লিখাকে বাক্য শুদ্ধিকৰণ বোলে; পৰীক্ষাত ভুলটো ধৰি শুদ্ধ ৰূপ লিখিব লাগে।

যি ক্ৰিয়াৰ কাৰ্য কৰ্তাৰ পৰা আন এটা বস্তু বা কৰ্মলৈ গতি কৰে, তাক সকৰ্মক ক্ৰিয়া বোলে; 'কি' প্ৰশ্ন কৰি কৰ্ম পোৱা যায়। যেনে- তেওঁ ভাত খায়।

যি ক্ৰিয়াৰ কাৰ্য কেৱল কৰ্তাৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ থাকে আৰু কৰ্ম নাথাকে, তাক অকৰ্মক ক্ৰিয়া বোলে। যেনে- ল'ৰাটো শুইছে, চৰাই উৰিছে।

শব্দ বা ধাতুৰ আগত যোগ হৈ তাৰ অৰ্থ সলনি কৰা অব্যয় পদক উপসৰ্গ বোলে; 'প্ৰ, অনু, উপ, নি' আদি ইয়াৰ উদাহৰণ। যেনে- প্ৰ + গতি = প্ৰগতি।

ধাতু বা শব্দৰ শেষত যোগ হৈ নতুন শব্দ গঠন কৰা বা অৰ্থ সলনি কৰা বৰ্ণসমষ্টিক প্ৰত্যয় বোলে। যেনে- পঢ় + অক = পঢ়ক, ল'ৰা + আলি = ল'ৰালি।

ক্ৰিয়াৰ মূল ৰূপটোক ধাতু বোলে; ধাতুত প্ৰত্যয় আৰু কালৰ চিন যোগ হৈ বিভিন্ন ক্ৰিয়াৰূপ গঠন হয়। যেনে- 'কৰ্' ধাতুৰ পৰা কৰে, কৰিলে, কৰিব।

একে অৰ্থ প্ৰকাশ কৰা দুটা বা ততোধিক ভিন্ন শব্দক সমাৰ্থক বা পৰ্যায়বাচী শব্দ বোলে; এনে শব্দই ৰচনাৰ ভাষা চহকী কৰে। যেনে- ঘৰ, গৃহ, নিবাস।

যি শব্দই আন এটা শব্দৰ ওলোটা অৰ্থ, অৰ্থাৎ পৰস্পৰ বিৰোধী ভাৱ প্ৰকাশ কৰে, তাক বিপৰীত বা বিপৰীতাৰ্থক শব্দ বোলে। যেনে- ভাল–বেয়া, ওখ–চাপৰ।

শব্দ বা শব্দসমষ্টিৰ আক্ষৰিক অৰ্থ এৰি বিশেষ লাক্ষণিক অৰ্থ প্ৰকাশ কৰা স্থিৰ বাক্যাংশক বাগধাৰা বোলে। যেনে- 'আখৈ ফুটোৱা' মানে অযথা বঢ়াই কথা কোৱা।

পুৰুষানুক্ৰমে চলি অহা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা জন্ম লোৱা চমু আৰু সত্য বাক্যক খণ্ডবাক্য বা প্রবাদ বোলে। যেনে- 'অতি লোভে তাতি নষ্ট'।

পাঠৰ ভিতৰত কোনো শব্দই সেই প্ৰসংগত কি অৰ্থ প্ৰকাশ কৰিছে, তাকেই শব্দাৰ্থ বোলে; এখন শব্দৰ বহু অৰ্থ থাকিব পাৰে, প্ৰসংগ চাই শুদ্ধটো বাছিব লাগে।

বাক্য এটাৰ ভিতৰত অহা, সম্পূৰ্ণ বাক্য নহ'লেও নিজে অৰ্থ বহন কৰা শব্দসমষ্টিক বাক্যাংশ বোলে। যেনে- 'বিদ্যালয়লৈ যোৱা ল'ৰাটো'।

পূৰ্বে নপঢ়া বা চিনি নোপোৱা গদ্যৰ টুকুৰা এটা দি তাৰ বিষয়বস্তু, ভাষা আৰু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচৰা অংশক অপঠিত গদ্যাংশ বোলে।

গদ্যাংশ এটা চুটি কৰি তাৰ মূল কথাখিনি নিজৰ ভাষাত লিখাকে সাৰাংশ লিখন বোলে; অতিৰিক্ত বৰ্ণনা, উদাহৰণ আৰু পুনৰুক্তি বাদ দিব লাগে।

কোনো গদ্য বা কবিতা পাঠ কৰি যি প্ৰধান চিন্তা বা কেন্দ্ৰীয় ভাৱ ওলাই আহে, তাক মূলভাব বোলে; সাৰাংশ বা ভাৱাৰ্থ লিখোতে এই ভাৱটোকে ধৰি ল'ব লাগে।

কবিতাৰ শব্দৰ প্ৰত্যক্ষ অৰ্থৰ আঁৰত লুকাই থকা গভীৰ ভাৱ বা অন্তৰ্নিহিত কথাটোক ভাৱাৰ্থ বোলে; কবিতাৰ প্ৰসংগত শাৰীৰ সৰল অৰ্থৰ পাছত ইয়াক বিচৰা হয়।

গল্প বা নাটকৰ কোনো চৰিত্ৰৰ ৰূপ, স্বভাৱ, কৰ্ম আৰু আনৰ ওপৰত তাৰ প্ৰভাৱ বৰ্ণনা কৰি বিশ্লেষণ কৰাকে চৰিত্ৰ চিত্ৰণ বোলে; পাঠৰ উদাহৰণ দি লিখিব লাগে।

কোনো এটা বিষয়ৰ ওপৰত ধাৰাবাহিকভাৱে নিজৰ ভাৱ প্ৰকাশ কৰি লিখা স্বাধীন গদ্যক ৰচনা বা প্ৰবন্ধ বোলে; ইয়াত ভূমিকা, মূল অংশ আৰু উপসংহাৰ থাকে।

নিজৰ কথা, খবৰ বা অনুভূতি জনাবলৈ লিখা বাৰ্তাক পত্ৰ বোলে; ব্যক্তিগত পত্ৰত আপোন ভাষা আৰু আনুষ্ঠানিক পত্ৰত নিৰ্দিষ্ট আৰ্হি ব্যৱহাৰ হয়।

কোনো প্ৰতিষ্ঠান বা বিষয়ালৈ অনুৰোধ, সমস্যা বা সুবিধা বিচাৰি শিষ্টাচাৰে লিখা আনুষ্ঠানিক পত্ৰক আবেদন পত্ৰ বোলে; ইয়াৰ প্ৰাপক, বিষয় আৰু বিনীত সমাপ্তি নিৰ্দিষ্ট।

কোনো ঘটনা, সভা বা কাৰ্যৰ বিবৰণ তথ্যৰ সৈতে ব্যৱস্থিতভাৱে লিখাকে প্ৰতিবেদন বোলে; ইয়াত কেতিয়া, ক'ত, কিমান লোক উপস্থিত আছিল আদি স্পষ্ট থাকিব লাগে।

একে ধৰণৰ ভাৱ লৈ লিখা কেইবাটাও বাক্যৰ সংযুক্ত টুকুৰাক অনুচ্ছেদ বোলে; প্ৰতিটো অনুচ্ছেদ এটা মূল ভাৱৰ চাৰিওফালে গঢ় লয়।