গদ্যাংশৰ বাক্যাংশ: মুখস্থ অৰ্থ বনাম প্ৰসংগৰ অৰ্থ
প্ৰিয়াঙ্কাই গদ্য পাঠ এটাৰ পৰা এই দুটা বাক্য লৈ অনুশীলন কৰি আছে: ‘গাঁৱৰ মানুহে সেই কামত হাত নিদিলে।’ আৰু ‘ৰাইজে তেওঁলৈ আঙুলি টোৱাবলৈ ধৰিলে।’ তাইৰ হাতত থকা সহায়ক গাইডত শব্দৰ অৰ্থ এনেকৈ দিয়া আছে: হাত = শৰীৰৰ অংগ, আঙুলি = হাতৰ আঙুলি। কিন্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰশ্নত লিখা আছে ‘বাক্যাংশৰ অৰ্থ লিখা’, প্ৰতিটোৰ ২ নম্বৰ। প্ৰিয়াঙ্কাৰ লগৰ বন্ধুৱে কয় যে শব্দাৰ্থৰ প্ৰশ্নত শব্দটোৰ মূল অৰ্থ লিখিলেই নম্বৰ পোৱা যায়, গতিকে তাইয়ো গাইডৰ কথাটোকে লিখিবলৈ ওলাইছে। আনহাতে পাঠ্যাংশতে মানুহবোৰে কাম এটা ‘হাতত লোৱা’ বুলিও আছে, আৰু তাই এই তিনিওটা ঠাইত ‘হাত’ দেখি আৰু অধিক বিভ্ৰান্ত হৈছে। পৰীক্ষাৰ বাবে তাইৰ হাতত মাত্ৰ ৫ মিনিট সময় আছে আৰু চাৰিটা শব্দাৰ্থৰ প্ৰশ্ন বাকী। তাই ভাবিছে প্ৰথমে গাইডৰ অৰ্থ লিখি শেষত সময় থাকিলে বাক্যৰ লগত মিলাই চাব।
1. ‘হাত’ শব্দটো তিনিওটা প্ৰসংগত একে অৰ্থত ব্যৱহৃত হৈছে নে? প্ৰতিটোৰ অৰ্থ লিখি যুক্তি দিয়া।
Read the worked answer
একে অৰ্থত হোৱা নাই।
- ‘সেই কামত হাত নিদিলে’ - কামটোত যোগ নিদিয়া / আৰম্ভ নকৰা।
- ‘কামটো হাতত লোৱা’ - দায়িত্ব লোৱা / আৰম্ভ কৰা।
- ‘হাত = শৰীৰৰ অংগ’ - ইয়াত এই আক্ষৰিক অৰ্থ প্ৰযোজ্য নহয়।
যুক্তি: ‘হাত দিয়া’, ‘হাতত লোৱা’ আদি শব্দ দুটা লগ হৈ এটা ক্ৰিয়াৰ দৰে কাম কৰিছে; এনে বাক্যাংশত শব্দই নিজৰ আক্ষৰিক অৰ্থ এৰি দিয়ে। বাক্যৰ কৰ্তা, কৰ্ম আৰু প্ৰসংগইহে অৰ্থ নিৰ্ধাৰণ কৰে। গাইডৰ তালিকা মনত ৰখাটো ক্ষতিকৰ নহয়, কিন্তু প্ৰশ্নত ‘বাক্যাংশ’ বুলি লিখা থাকিলে মূল শব্দটোৰ অৰ্থ নহয়, শব্দযুগলৰ সামূহিক অৰ্থ বিচৰা হয়। গতিকে প্ৰিয়াঙ্কাৰ বন্ধুৰ পৰামৰ্শ এই প্ৰশ্নত ভুল - ‘হাত = শৰীৰৰ অংগ’ লিখিলে ২ নম্বৰৰ এটাও নাপায়।
2. ‘আঙুলি টোৱা’ বাক্যাংশৰ অৰ্থ কি? আক্ষৰিক অৰ্থটো কিয় গ্ৰহণযোগ্য নহয়?
Read the worked answer
অৰ্থ: দোষাৰোপ কৰি নিন্দা কৰা / সমাজত লাজ দিয়া।
যুক্তি:
- বাক্যত কৰ্তা ‘ৰাইজ’ - সমাজখনৰ প্ৰতিক্ৰিয়া। ‘আঙুলি টোৱাবলৈ ধৰিলে’ বুলি ক’লে মানুহে দেখুৱাই নিন্দা কৰা বুজায়, কাৰোবাক শাৰীৰিকভাৱে চুবলৈ ধৰা নুবুজায়।
- আক্ষৰিক অৰ্থ ল’লে বাক্যটোৰ ভাব অৰ্থহীন হৈ পৰে - কেৱল আঙুলিৰে টিপি দিলে ৰাইজৰ প্ৰতিক্ৰিয়া বুলি কোৱাৰ প্ৰয়োজন নহ’লহেতেন।
- এনে বাক্যাংশত ক্ৰিয়াৰ লগত সংযুক্ত হোৱা ভাবটোৱেই মূল; শব্দৰ আক্ষৰিক ছবিখন নহয়।
পৰীক্ষাত উত্তৰ লিখোতে ‘আঙুলি টোৱা = নিন্দা কৰা, দোষ দিয়া’ বুলি লিখি লগত সৰু এটা ব্যাখ্যা দিলে ২ নম্বৰৰ পূৰ্ণতা সহজ হয়।
3. মাত্ৰ ৫ মিনিটত চাৰিটা শব্দাৰ্থৰ প্ৰশ্নত কেনেকৈ কাম কৰিব? এটা কাৰ্যকৰী পদ্ধতি দিয়া।
Read the worked answer
পদ্ধতি:
- প্ৰথমে বাক্যাংশটো চিনি পোৱা - যদি দুটা শব্দ লগ হৈ এটা ক্ৰিয়াৰ দৰে কাম কৰে (‘হাত দিয়া’, ‘আঙুলি টোৱা’, ‘মূৰ দোঁৱোৱা’), তেন্তে আক্ষৰিক অৰ্থ পাহৰি সামূহিক অৰ্থ বিচৰা।
- বাক্যৰ কৰ্তা আৰু ক্ৰিয়াৰ পৰা অৰ্থ অনুমান কৰা - কাৰ ওপৰত কি ঘটিছে? সেই প্ৰসংগই অৰ্থটো ঠিক কৰি দিয়ে।
- প্ৰতিটোত ৪৫ ছেকেণ্ডতকৈ বেছি নিদিয়া; ৫ মিনিটত চাৰিটা প্ৰশ্নৰ বাবে প্ৰায় এমিনিটকৈ থাকে।
- একেবাৰে নিশ্চিত নোহোৱা বাক্যাংশটোৰ কাষত চিন দি ৰাখি শেষত উভতি চোৱা - প্ৰথম অতিক্ৰমত আটাইবোৰৰ এটা এটা অৰ্থ লিখি পেলোৱাটোৱেই সময় ৰক্ষা কৰে।
- গাইডৰ মুখস্থ তালিকাখনক প্ৰথম উৎস নকৰি দ্বিতীয় উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা; প্ৰথম উৎস হ’ব পাঠ্যাংশৰ বাক্য।