ASSEB HSLC First Language Assamese (MIL) study materials
ASSEB HSLC First Language Assamese (MIL) study resources

সন্ধি, সমাস, কাৰক: পাঁচটা উত্তৰৰ শুদ্ধতা নিৰ্ণয়

ASSEB HSLC First Language Assamese (MIL) · Put your knowledge to work in context.

All case studies

সন্ধি, সমাস, কাৰক: পাঁচটা উত্তৰৰ শুদ্ধতা নিৰ্ণয়

ব্যাকৰণৰ অংশত পাঁচটা লিখা আছে, প্ৰতিটোৰ ১ নম্বৰ, মুঠ ৫ নম্বৰ। অনুজাই এনেকৈ উত্তৰ দিলে: (১) সূৰ্যোদয় = সূৰ্য + উদয় - ব্যঞ্জন সন্ধি; (২) মহেশ = মহ + ঈশ - বিসৰ্গ সন্ধি; (৩) ৰাজপুত্ৰ - কৰ্মধাৰয় সমাস; (৪) দশানন - দ্বিগু সমাস; (৫) ‘শ্যামে পঢ়ে’ - শ্যামে কৰ্ম কাৰক। পৰীক্ষাৰ আগে আগে শিক্ষকে কৈছিল, প্ৰতিটো শ্ৰেণীবিভাগৰ কাৰণ মনত ৰাখিবা, কিন্তু উত্তৰপত্ৰত কাৰণ নিলিখিলেও নম্বৰ একেই। অনুজাৰ হাতত ৩ মিনিট সময় বাকী। তাই (১), (৩) আৰু (৪) শুদ্ধ বুলি ভাবি এৰি দিছে; (২) আৰু (৫) লৈ নিশ্চিত নহয়, কিন্তু ‘জানিব নোৱাৰিলে অনুমান কৰি আগবাঢ়ি যোৱা’ বুলি ভাবিছে। তাইৰ স্মৃতিত ‘গুণ সন্ধি’ শব্দটো আছে, কিন্তু কোন শ্ৰেণীত পৰে নাজানে। পাঠ্যপুথিত সন্ধি তিনিটা ভাগত বিভক্ত: স্বৰসন্ধি, ব্যঞ্জনসন্ধি আৰু বিসৰ্গসন্ধি; সমাসৰ ভাগত দ্বন্দ্ব, তৎপুৰুষ, কৰ্মধাৰয়, দ্বিগু আৰু বহুব্ৰীহি। তাই ভাবে (৪) ত ‘দশ’ সংখ্যাটো আছে, গতিকে দ্বিগু হ’ব লাগে।

1. অনুজাৰ পাঁচোটা উত্তৰৰ কোনবোৰ ভুল? প্ৰতিটোৰ শুদ্ধ ৰূপ কাৰণসহ লিখা।

Read the worked answer

পাঁচোটাই ভুল। শুদ্ধ ৰূপ:

  1. সূৰ্যোদয় = সূৰ্য + উদয় - স্বৰসন্ধি (গুণ সন্ধি: অ + উ = ও)। স্বৰবৰ্ণৰ লগত স্বৰবৰ্ণ মিলিছে, গতিকে ব্যঞ্জন সন্ধি নহয়।
  2. মহেশ = মহা + ঈশ - স্বৰসন্ধি (গুণ: আ + ঈ = এ)। ইয়াত বিসৰ্গ নাই, গতিকে বিসৰ্গ সন্ধি অসম্ভৱ।
  3. ৰাজপুত্ৰ = ৰজাৰ পুত্ৰ - তৎপুৰুষ (ষষ্ঠী তৎপুৰুষ)। কৰ্মধাৰয়ত বিশেষণ-বিশেষ্যৰ সমানাধিকৰণ সম্পৰ্ক লাগে; ইয়াত এটা বস্তুৱে আনটোৰ অধীন বুজাইছে।
  4. দশানন = দশ আনন যাৰ - বহুব্ৰীহি। সংখ্যা থাকিলেই দ্বিগু নহয়; দ্বিগুত সমস্তই সংখ্যাৰ সমষ্টিক বুজায়। ইয়াত দশ মুখ থকা আন এজন ব্যক্তিক (ৰাৱণ) বুজাইছে, গতিকে বহুব্ৰীহি।
  5. ‘শ্যামে পঢ়ে’ - শ্যামে কৰ্তা কাৰক। ক্ৰিয়াৰ লগত ‘কে পঢ়ে?’ বুলি সুধিলে উত্তৰ শ্যামে - ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা ব্যক্তিয়েই কৰ্তা।

2. মাত্ৰ ৩ মিনিটত (২) আৰু (৫) লৈ থকা অনিশ্চয়তা কেনেকৈ মিটাব? অনুমানৰ পৰিৱৰ্তে কি নিয়ম প্ৰয়োগ কৰিব?

Read the worked answer

সন্ধি (২) ৰ ক্ষেত্ৰত: পদটো আগে ভাঙি চোৱা - ‘মহেশ’ শব্দত বিসৰ্গ (ঃ) নাই, গতিকে বিসৰ্গ সন্ধি হ’বই নোৱাৰে। ইয়াৰ পিছত ভাঙনি চোৱা: মহা + ঈশ; দুয়োফালে স্বৰবৰ্ণ (আ, ঈ) আছে, গতিকে স্বৰসন্ধি। এনেকৈ ‘শ্ৰেণীৰ নাম’ নহয়, ‘কি মিলিছে’ তাৰ পৰাই শ্ৰেণী নিৰ্ণয় কৰা হয়।

কাৰক (৫) ৰ ক্ষেত্ৰত: ক্ৰিয়াৰ লগত প্ৰশ্ন সোধা - ‘কে পঢ়ে?’ উত্তৰ ‘শ্যামে’। যি পদে ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰে, সেয়া কৰ্তা। কৰ্ম হ’লে ‘কাক পঢ়ে?’ ৰ উত্তৰ লাগিলহেতেন (যেনে: শ্যামে কিতাপ পঢ়ে - কিতাপ কৰ্ম)।

সময়ৰ সিদ্ধান্ত: ৩ মিনিটত পাঁচোটাত নিয়ম প্ৰয়োগ কৰি উত্তৰ পুনৰ লিখি উলিওৱা সম্ভৱ। অনুমান কৰি এৰি দিলে ভুল নিশ্চিত হয়; কিন্তু শব্দ ভাঙি চোৱা আৰু ক্ৰিয়াৰ লগত প্ৰশ্ন সোধা - এই দুটা নিয়ম ৩০ ছেকেণ্ডতে প্ৰয়োগ কৰিব পৰা যায়।