పద్య భావం: ఉపమా, రూపకమా? సాక్ష్యంతో నిర్ణయం
పద్య భాగం తరగతిలో ఉపాధ్యాయుడు ఈ పద్యాన్ని చదివి 'భావం రాయండి' అన్నారు:
కొండలా నిలిచెను మా ఊరి ముసలి తాత, నదిలా పారెను అతని ప్రేమ, పిల్లల కళ్లలో దీపమై వెలిగె, అతని మాటలు తేనెలా తియ్య.
రవి 'తాత మరణించాడు; కొండలా నిలిచెను అంటే సమాధి' అని రాశాడు. మీనా 'తాత బలం, ప్రేమ, మాటల తీయదనం గురించి పద్యం; మరణం గురించి ఒక్క మాటా లేదు' అని రాశాడు. సురేష్ 'కొండలా నిలిచెను అనేది రూపకాలంకారం, ఎందుకంటే తాత కొండగా మారాడు' అని రాశాడు. ఉపాధ్యాయుడు 'పద్యంలోని పదాలను ఉదహరించకపోతే మార్కులు ఇవ్వను' అన్నారు. పద్యం చివర్లో తాత మాటలు తేనెలా తియ్యగా ఉన్నాయని, పిల్లలకు అతను దీపంలా దారి చూపాడని ఆయన వివరించారు. మీనా సమాధానంలో 'ముసలి తాత' అనే పదం వృద్ధాప్యాన్ని సూచిస్తుంది, మరణాన్ని కాదు. పరీక్షలో ఇలాంటి ప్రశ్నకు 40 పదాల్లో సమాధానం రాయాలి; ఒక ఉపమ, ఒక భావం, ఒక సాక్ష్యం తప్పనిసరి. తరగతిలో 35 మంది ఉండగా 20 మంది మీనా మాదిరి, 10 మంది రవి మాదిరి, 5 మంది సురేష్ మాదిరి రాశారు.
1. రవి, మీనా అభిప్రాయాలలో ఏది పద్యానికి సమర్థనీయం? రెండు పదబంధాలను ఉదహరించి వివరించండి.
Read the worked answer
సమర్థనీయం మీనా అభిప్రాయం.
- మరణానికి సాక్ష్యం లేదు: పద్యంలో 'చనిపోయాడు', 'గతించాడు', 'సమాధి' అనే ఏ పదమూ లేదు. 'ముసలి తాత' అనేది వయసును సూచిస్తుంది, మరణాన్ని కాదు.
- మీనా చెప్పిన లక్షణాలకు సాక్ష్యాలు: 'కొండలా నిలిచెను' అంటే స్థైర్యం; 'నదిలా పారెను అతని ప్రేమ' అంటే ప్రేమ ఉదారత; 'మాటలు తేనెలా తియ్య' అంటే మాటల మాధుర్యం.
- రవి ఎక్కడ తప్పాడు: 'కొండలా' అనే ఉపమను 'సమాధి' అని అర్థం చెప్పుకోవడం పద్యంలోని పదాలకు విరుద్ధం. ఇది తన ఊహను పద్యంపై రుద్దడం.
అందుకే సాక్ష్యం ఉన్న మీనా వివరణ మార్కులు పొందుతుంది.
2. సురేష్ 'కొండలా నిలిచెను = రూపకం' అన్నాడు. ఇది ఉపమా, రూపకమా? నిర్ణయించి, ఉపమావాచకం ఏమిటో వివరించండి.
Read the worked answer
ఇది ఉపమాలంకారం, రూపకం కాదు.
- ఉపమావాచకం: 'లా' అనే పదం పోలికను స్పష్టంగా చెబుతోంది. ఉపమాలంకారంలో ఉపమేయం (తాత), ఉపమానం (కొండ), వాటి సమాన ధర్మం (స్థైర్యం) మూడూ ఉంటాయి; 'లా, వలె, వంటి' వంటి ఉపమావాచకం ఉంటుంది.
- రూపకం ఎప్పుడు: ఉపమేయాన్ని ఉపమానంగానే అభేదంగా చెబితే రూపకం. ఉదాహరణకు 'తాత కొండ' అని చెప్పాలి; అప్పుడు పోలిక కాదు, ఏకీకరణ అవుతుంది.
- సురేష్ వాదనలో లోపం: 'తాత కొండగా మారాడు' అనేది అతని వ్యాఖ్యానం; పద్యంలో 'కొండలా' అని పోలిక మాత్రమే ఉంది. 'లా' ఉన్నప్పుడు రూపకం అనడం సరైన పరీక్ష కాదు.
అలాగే 'నదిలా', 'తేనెలా' కూడా ఉపమలే; 'దీపమై' మాత్రం ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాలి.
3. పద్యానికి శీర్షిక ఎంచుకోండి: 'మా ఊరి తాత' లేదా 'నిలిచిన కొండ'? పద్యంలోని మూడు పదాల ఆధారంగా సమర్థించండి.
Read the worked answer
నేను 'నిలిచిన కొండ' శీర్షికను ఎంచుకుంటాను; కారణం చెప్పి, ప్రత్యామ్నాయాన్ని కూడా పరిశీలిస్తాను.
- మూల చిత్రం: 'కొండలా నిలిచెను' పద్యానికి కేంద్రం; తాత స్థైర్యాన్ని అదే ముందుగా చెబుతుంది. 'నిలిచిన కొండ' ఆ భావాన్ని నేరుగా తెస్తుంది.
- సహాయక పదాలు: 'నదిలా పారెను' ప్రేమను, 'తేనెలా తియ్య' మాటలను చూపుతాయి. ఈ రెండూ కొండ చుట్టూ ఉన్న ప్రకృతి రూపకాలే; శీర్షికకు అవి మద్దతు ఇస్తాయి.
- ప్రత్యామ్నాయం: 'మా ఊరి తాత' సన్నిహితత్వాన్ని ('మా ఊరి') బాగా తెస్తుంది, కానీ పద్యం ప్రధాన భావమైన బలాన్ని ముందుకు తేదు.
పరీక్షలో ఏ శీర్షికనైనా ఎంచుకోవచ్చు; కానీ పద్యంలోని పదాలతో సమర్థించాలి. నా ఎంపికలో శీర్షిక, మూల చిత్రం, సహాయక పదాలు మూడూ కలిసి ఉన్నాయి.