AP SSC Telugu (First Language) cheat sheet

గద్యం వాక్య రూపంలో ఉంటుంది; పద్యంలో లాగా గణ, యతి, ప్రాస నియమాలు గద్యానికి వర్తించవు.

కథానిక లక్షణాలు: ఏక సంఘటన, స్వల్ప పరిధి, తక్కువ పాత్రలు, ముగింపులో ఊహించని మలుపు.

వ్యాసంలో ఆముఖం, వస్తు వివరణ, ఉపసంహారం అనే మూడు భాగాలుంటాయి; వ్యాసం ఒకే విషయానికి పరిమితం.

జీవిత చరిత్రలో జననం, కుటుంబ నేపథ్యం, సాధనలు, సేవలు, మరణం క్రమంగా వస్తాయి; ఆత్మకథలో రచయిత ప్రథమ పురుషలో (నేను) రాస్తాడు.

పాత్ర స్వభావాన్ని నిర్ణయించే ఆధారాలు: పాత్ర సంభాషణలు, చర్యలు, ఇతర పాత్రల వ్యాఖ్యలు, రచయిత వర్ణన.

కథానాయకుడికి ఎదురయ్యే అడ్డంకి సంఘర్షణ; కథ ముగింపులో దాని పరిష్కారం లేదా విషాద పరిణామం ఉంటుంది.

గద్య పాఠ్యభాగం జవాబుల్లో పాఠం పేరు, రచయిత పేరు పాఠ్యపుస్తకంలో ముద్రితమైన రూపంలోనే ఉదహరించాలి.

స్మృతి కథనంలో రచయిత స్వానుభవాలు, జ్ఞాపకాలు ప్రధానం; సంఘటనల కంటే భావనలకు ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

సంభాషణ, వర్ణన, కథనం, భావన గద్యంలోని నాలుగు ప్రధాన రచనా పద్ధతులు.

వృత్త పద్యాల్లో పాదానికి నిర్దిష్ట గణ క్రమం, అక్షర సంఖ్య ఉంటాయి: శార్దూలం 19, ఉత్పలమాల 20, మత్తేభం 20, చంపకమాల 21 అక్షరాలు.

జాతి పద్యాలు కందం, ద్విపద; వీటిలో అక్షర సంఖ్య కాక గణ నియమం ప్రధానం.

ఉపజాతులు సీసం, ఆటవెలది, తేటగీతి; సీసం తర్వాత ఆటవెలది లేదా తేటగీతి రావడం అట్ట కట్టడి.

యతి అంటే పాదంలోని నిర్దిష్ట స్థానంలో అక్షరం మారకుండా ఉండటం; ప్రాస అంటే ప్రతి పాదం ద్వితీయాక్షరం ఒకే విధంగా ఉండటం.

ఉపమాలంకారంలో వంటి, లాంటి, పోలిన వంటి ఉపమా వాచకాలు ఉంటాయి; రూపకంలో అవి ఉండవు, ఉపమేయమే ఉపమానమవుతుంది.

అతిశయోక్తి అంటే వాస్తవం కంటే అధికంగా వర్ణించడం; ఉత్ప్రేక్ష అంటే ఊహను నిజం అన్నట్టు చెప్పడం.

అంత్యానుప్రాసలో పాద చివరి అక్షరం పునరావృతమవుతుంది; యమకంలో ఒకే పదం అర్థ భేదంతో పునరావృతమవుతుంది.

భావం రాయాల్సిన ప్రశ్నలో పద్య సారాంశాన్ని రెండు-మూడు వాక్యాల్లో, రచయిత ఉద్దేశ్యంతో సహా రాయాలి.

ఛందో భంగం అంటే గణాలు, యతి, ప్రాస నియమాలు తప్పడం; పద్యాన్ని అసమగ్రంగా చదివినప్పుడు ఈ లోపం ఏర్పడుతుంది.

సంధి అంటే రెండు పదాలు కలిసేటప్పుడు కలిగే అక్షర మార్పు; ఫలిత రూపమే సంధి పదం.

సవర్ణ దీర్ఘ సంధి: అ/ఆ + అ/ఆ → ఆ; ఇ/ఈ + ఇ/ఈ → ఈ; ఉ/ఊ + ఉ/ఊ → ఊ (రామ + ఆలయం = రామాలయం).

గుణ సంధి: అ + ఇ/ఈ → ఏ, అ + ఉ/ఊ → ఓ, అ + ఋ → అర్ (సూర్య + ఉదయం = సూర్యోదయం).

యడాగమ సంధి: ఇ/ఉ/ఋ తర్వాత అసవర్ణ అచ్చు వస్తే య్ ఆగమం చేరుతుంది (ఏమి + అన్నాడు = ఏమియన్నాడు).

త్రిక సంధి: ఆ/ఈ/ఏ + ఉత్తర పదం → ఆ అక్షరం లోపించి ద్విత్వం (ఆ + కడ = అక్కడ, ఈ + చోట = ఇచ్చోట).

సమాసాలు: తత్పురుషం (చివరి పదం ప్రధానం), కర్మధారయం (విశేషణ + విశేష్యం), ద్వంద్వం (మరియు అర్థం), ద్విగువు (సంఖ్యా పూర్వం), బహువ్రీహి (వేరే వస్తువును ఉద్దేశించడం).

వాక్య రకాలు: సామాన్యం (ఒక క్రియ), సంక్లిష్టం (ప్రధాన వాక్యం + ఉపవాక్యాలు), సంయుక్తం (స్వతంత్ర వాక్యాలు సంధాయకంతో).

కర్తరి వాక్యంలో కర్త ప్రధానం; కర్మణి వాక్యంలో కర్మ ప్రధానం, క్రియ బడు/పడు రూపంలో ఉంటుంది.

అలంకారాలు: ఉపమ, రూపక, అతిశయోక్తి, శ్లేష, ఉత్ప్రేక్ష, అర్థాంతరన్యాసం, స్వభావోక్తి, దృష్టాంతం, అంత్యానుప్రాస.

వ్యాస నిర్మాణం: ఆముఖం (పరిచయం) → వస్తు వివరణ (ముఖ్య భాగం) → ఉపసంహారం (ముగింపు).

అధికారిక లేఖలో పంపినవారి చిరునామా, తేదీ, సంబోధన, విషయం, వివరాలు, ఇట్లు + సంతకం ఉంటాయి.

అనధికారిక లేఖలో బంధుత్వాన్ని బట్టి సంబోధన (ప్రియమైన మిత్రుడా, ప్రియమైన తండ్రీ) ఉంటుంది; చివర్లో ఇట్లు, నీ మిత్రుడు వంటి ముగింపు.

సంక్షిప్తీకరణ పరిమాణం మూల పాఠంలో సుమారు మూడో వంతు; భావం, సంఘటనల క్రమం మారకూడదు.

సంక్షిప్తీకరణలో ఉదాహరణలు, పునరుక్తి, అలంకారిక వర్ణనలు తొలగించి, సొంత మాటల్లో, తృతీయ పురుషలో రాయాలి.

కథానికలో ఒకే సంఘటన, స్వల్ప పాత్రలు, పరిమిత స్థలకాలాలు ఉంటాయి; ముగింపులో మలుపు ఉంటుంది.

శీర్షిక సంక్షిప్తంగా, విషయాన్ని ప్రతిబింబించేలా ఉండాలి; వ్యాసం మొదటి వాక్యం ఆసక్తి కలిగించేలా ఉండాలి.

లేఖలో విషయం ఒకే వాక్యంలో, స్పష్టంగా, లేఖ ఉద్దేశ్యాన్ని తెలిపేలా రాయాలి; అనవసర వివరాలు తొలగించాలి.

ఉపవాచకం అంటే విస్తృత పఠనం కోసం ఇచ్చిన అదనపు పాఠ్యభాగం; పరీక్షలో పాత్రలు, సంఘటనలు, సందేశంపై ప్రశ్నలు వస్తాయి.

పాత్ర స్వభావాన్ని పాత్ర మాటలు, చేష్టలు, ఇతర పాత్రల వ్యాఖ్యల ద్వారా నిర్ణయించాలి.

కథా క్రమం: ప్రారంభం → సంఘర్షణ → పరిష్కారం; ఈ క్రమాన్ని గుర్తించి సంఘటనలను వరుసగా రాయాలి.

కథనం అంటే జరిగిన సంఘటనలను చెప్పడం; వర్ణన అంటే స్థలం, వ్యక్తి, వస్తువు రూపాన్ని వివరించడం.

సందేశం లేదా నైతికత ప్రశ్నకు కథలోని సంఘటనల ఆధారంతో సమర్థించి రాయాలి.

ఉపవాచక పాఠాల్లోనూ రచయిత పేరు, పాఠం పేరు, ముఖ్య పాత్రల పేర్లు గుర్తుంచుకోవాలి.

అపరిచిత పదాల అర్థాన్ని సందర్భం నుంచి ఊహించడం విస్తృత పఠనంలో ముఖ్య నైపుణ్యం.

కథలోని సంఘటనల మధ్య కారణ-కార్య సంబంధాన్ని గుర్తించడం ద్వారా పాత్రల నిర్ణయాలను విశ్లేషించవచ్చు.