AP SSC Telugu (First Language) key terms

రెండు పదాలు కలిసేటప్పుడు వాటి చివరి, మొదటి ధ్వనులలో ఏర్పడే మార్పును సంధి అంటారు. ఉదాహరణకు రామ అనే పదం ఆలయం అనే పదంతో కలిసి రామాలయం అవుతుంది. పదనిర్మాణానికి సంధులు మూలం.

సవర్ణములైన హ్రస్వ, దీర్ఘ అచ్చులు పరస్పరం కలిసినపుడు ముందున్న అచ్చు దీర్ఘమై ఒకే అచ్చుగా మారే సంధి. ఉదా: దేవ అనే పదం ఆలయం అనే పదంతో కలిసి దేవాలయం అవుతుంది.

అ, ఆ అచ్చుల తరువాత ఇ, ఈ, ఉ, ఊ, ఋ వచ్చినపుడు కలిసి ఏ, ఓ, అర్ అనే గుణాక్షరం ఏర్పడే సంధి గుణసంధి. ఉదా: దేవ ఇంద్రుడు కలిసి దేవేంద్రుడు అవుతుంది; సూర్య ఉదయం కలిసి సూర్యోదయం అవుతుంది.

సంధి జరిగే స్థానంలో య్ అనే హల్లు ఆగమంగా చేరి పదాలు కలిసే సంధిని యడాగమ సంధి అంటారు. ఉదా: మేము ఇచ్చాము అనేది మేమియిచ్చాము అవుతుంది; వాని ఇల్లు వానియిల్లు అవుతుంది.

రెండు లేదా అధిక పదాలు ఒకే పదంగా కలిసి ఒకే పదార్థాన్ని తెలియజేయడాన్ని సమాసం అంటారు. సమాసంలో పూర్వపదం, ఉత్తరపదం ఉంటాయి; తత్పురుష, ద్వంద్వ, బహువ్రీహి, కర్మధారయ ప్రధాన భేదాలు.

సమాసంలో ఉత్తరపదం ప్రధానార్థాన్ని ఇచ్చే సమాసాన్ని తత్పురుష సమాసం అంటారు. పూర్వపదాన్ని విభక్తి ప్రత్యయంతో విడదీయవచ్చు. ఉదా: రాజు యొక్క భవనం అనేది రాజభవనం అవుతుంది.

సమాసంలోని పదాలన్నీ సమాన ప్రాధాన్యం కలిగి, మరియు అనే అర్థంలో కలిసే సమాసం ద్వంద్వ సమాసం. ఉదా: రామ, లక్ష్మణులు కలిసి రామలక్ష్మణులు అవుతుంది; అన్నదమ్ములు అనేది కూడా ఇదే రకం.

సమాసంలోని పదాలేవీ ప్రధానార్థాన్ని ఇవ్వకుండా, సమాసం మొత్తం మరొక వ్యక్తిని లేదా వస్తువును సూచించే సమాసం బహువ్రీహి. ఉదా: పద్మం నాభిలో కలవాడు అనగా పద్మనాభుడు.

పూర్వపదం ఉత్తరపదానికి విశేషణంగా ఉండి, రెండూ కలిసి ఒకే వ్యక్తిని లేదా వస్తువును సూచించే సమాసం కర్మధారయ సమాసం. ఉదా: నల్లని కన్నులు అనేది నల్లకన్నులు అవుతుంది.

ఉపమేయాన్ని ఉపమానంతో వలె, లాగా, పోలిన అనే ఉపమావాచక పదాల సహాయంతో పోల్చి చెప్పడాన్ని ఉపమాలంకారం అంటారు. ఉదా: ఆమె ముఖం చంద్రుని వలె ప్రకాశిస్తోంది.

ఉపమేయ, ఉపమానాల మధ్య భేదం లేకుండా ఒకదానిని మరొకటిగానే చెప్పడం రూపకాలంకారం. ఇందులో వలె, లాగా అనే పదాలు ఉండవు. ఉదా: ఈ చెట్టు ఒక కల్పవృక్షం.

ఉన్న వాస్తవాన్ని మించి, అసంభవమైనంతగా పెద్దగా చెప్పి ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే అలంకారం అతిశయోక్తి. ఉదా: ఆమె కన్నీళ్లతో సముద్రమే నిండిపోయింది.

ఛందస్సులో మూడు అక్షరాల సమూహాన్ని గణం అంటారు. లఘువు, గురువుల క్రమాన్ని బట్టి య, ర, త, భ, జ, స, మ, న అనే ఎనిమిది గణాలు ఏర్పడతాయి. పాద నిర్మాణానికి గణాలు ఆధారం.

పద్య నిర్మాణానికి సంబంధించిన నియమాలను, గణ, యతి, ప్రాస, వృత్త విధానాలను వివరించే శాస్త్రాన్ని ఛందస్సు అంటారు. పద్యాన్ని చదివే లయ, గానం దీనిపై ఆధారపడతాయి.

ఛందస్సు నియమాలను పాటించి, పాదాలుగా విభజించి రాసిన కవితా రూపాన్ని పద్యం అంటారు. తెలుగులో వృత్తాలు, జాతులు, ఉపజాతులు ప్రధాన పద్య భేదాలు.

పద్యం లేదా గద్యం వెనుక కవి తెలియజేయదలచిన అంతరార్థాన్ని, ముఖ్య ఉద్దేశాన్ని భావం అంటారు. పదాలకు అతీతంగా పాఠకుడు గ్రహించే సారాంశమే భావం.

శతకం లేదా పద్య సంపుటిలో ప్రతి పద్యం చివరిలో పునరావృతమయ్యే పదాన్ని లేదా పాదాన్ని మకుటం అంటారు. ఇది రచనకు ఏకత్వాన్ని, స్మరణీయతను ఇస్తుంది.

నూరు పద్యాలతో కూడిన, ఒకే మకుటాన్ని కలిగి, నీతి లేదా భక్తి భావాన్ని ప్రధానంగా చెప్పే ప్రబంధ రూపం శతకం. ఉదా: వేమన శతకం, సుమతీ శతకం.

తెలుగులో ఆటవెలది, కందంతో పాటు విరివిగా వాడే జాతి పద్యం తేటగీతి. శతకాలలో మకుటంతో కలిసి ప్రతి పద్యంలోనూ దీన్ని చూడవచ్చు.

పద్య పాదంలో ఒక నిర్దిష్ట స్థానంలోని అక్షరం, పాదం మొదటి అక్షరంతో హల్లు మైత్రి కలిగి ఉండే నియమం యతి. ఇది పద్యానికి లయను, సౌష్ఠవాన్ని ఇస్తుంది.

పద్య పాదంలో రెండవ అక్షరం పాదం మొదటి అక్షరంతో పూర్తిగా సమానంగా ఉండే నియమాన్ని ప్రాస అంటారు. ఈ ద్వితీయాక్షర మైత్రి పద్యానికి శ్రావ్యతను కలిగిస్తుంది.

గణాల సంఖ్య, వాటి క్రమం కచ్చితంగా నిర్ణయించబడిన పద్య రూపాన్ని వృత్తం అంటారు. ఉత్పలమాల, చంపకమాల, మత్తేభం వంటివి ప్రసిద్ధ తెలుగు వృత్తాలు.

పాదాలు, ఛందస్సు నియమాలు లేకుండా సంపూర్ణ వాక్యాలలో రాసిన రచనా రూపాన్ని గద్యం అంటారు. కథ, నవల, వ్యాసం, వార్త మొదలైనవన్నీ గద్య రూపాలే.

కథ, నాటకం లేదా ప్రబంధంలో చెప్పబడే ప్రధాన కథాంశాన్ని ఇతివృత్తం అంటారు. పాత్రల చర్యలు, సంఘర్షణలు దీని చుట్టూనే నడుస్తాయి.

కథ, నాటకం వంటి రచనలలో సంఘటనలను నడిపించే వ్యక్తిని లేదా వ్యక్తి స్వరూపాన్ని పాత్ర అంటారు. పాత్రల స్వభావం, చర్యల ద్వారా రచయిత భావాలు తెలుస్తాయి.

కథలో పాత్రల మధ్య లేదా పాత్రకు, పరిస్థితులకు మధ్య ఏర్పడే ఘర్షణను సంఘర్షణ అంటారు. ఇది కథకు ఉత్కంఠను ఇచ్చి కథను ముందుకు నడిపిస్తుంది.

పైకి చెప్పిన మాటలో ఉపరితల అర్థం కాక, దాని వెనుక దాగిన వేరొక హాస్యపూర్వక, విమర్శనాత్మక అర్థాన్ని గ్రహించడాన్ని వ్యంగ్యం అంటారు. సమాజ లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి దీన్ని వాడతారు.

రచన ద్వారా రచయిత పాఠకులలో కలిగించదలచిన ఉద్దేశాన్ని, సందేశాన్ని ఆశయం అంటారు. ఇది రచనకు దిశను నిర్ణయిస్తుంది.

కథ లేదా నాటకంలో ఒక నిర్దిష్ట సమయంలో, ప్రదేశంలో జరిగే సంఘటనా భాగాన్ని సన్నివేశం అంటారు. సన్నివేశాలు కలిసి కథను ముందుకు తీసుకువెళతాయి.

ఒక విషయాన్ని పరిచయం, వివరణ, ముగింపు అనే క్రమంలో విస్తృతంగా విశ్లేషించి రాయడాన్ని వ్యాసం అంటారు. ముఖ్యాంశం, తార్కికత, ఉదాహరణలు దీనికి ప్రధాన లక్షణాలు.

పాఠశాలలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు వంటి సంస్థలకు అధికారిక శైలిలో రాసే లేఖ అధికారిక లేఖ. ఇందులో ప్రేషకుని చిరునామా, తేదీ, విషయం, ప్రధాన విజ్ఞప్తి, వినయపూర్వక ముగింపు ఉంటాయి.

ఇచ్చిన పేరాను లేదా వ్యాసాన్ని దాని ముఖ్య భావం పోకుండా మూడో వంతు పరిమాణానికి కుదించి రాయడాన్ని సంక్షిప్తీకరణ అంటారు. అనవసర వివరాలు తీసేసి ప్రధానాంశాలను మాత్రమే ఉంచుతారు.

ఒకే సంఘటన లేదా ఒకే భావన చుట్టూ నడిచే, తక్కువ పాత్రలు కలిగిన చిన్న కథను కథానిక అంటారు. ఇది ఒకే క్షణంలో పాఠకుడిని ఆకట్టుకునే విధంగా కేంద్రీకృతంగా ఉంటుంది.

రచయిత తన జీవితానుభవాలను తనే కథనంగా రాసుకునే రచనా రూపాన్ని ఆత్మకథ అంటారు. ఇందులో వ్యక్తిగత అనుభవాలు, భావాలు, స్వీయ విశ్లేషణ ప్రధానంగా ఉంటాయి.

పాఠ్యపుస్తకంలోని ప్రధాన పాఠాలకు అదనంగా, విస్తృత పఠనం కోసం ఇచ్చే అదనపు పాఠ్యభాగాన్ని ఉపవాచకం అంటారు. ఇది పఠనాభిరుచిని, భాషా పరిజ్ఞానాన్ని పెంచుతుంది.

ఒకే రచయిత రాసిన అనేక కథలను ఒకే పుస్తకంగా సేకరించి ప్రచురించడాన్ని కథాసంకలనం అంటారు. వివిధ కథల ద్వారా రచయిత దృక్పథాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు.

రచయిత పాత్రల స్వభావాన్ని, రూపాన్ని, మానసిక స్థితిని పాఠకుల ముందు జీవంతంగా చిత్రించే విధానాన్ని పాత్ర చిత్రణ అంటారు. సంభాషణలు, చర్యల ద్వారా ఇది రూపుదిద్దుకుంటుంది.