వ్యాకరణం: వాక్య రకాలు, సంధి-సమాసం ఒకే పేరాలో
వ్యాకరణం తరగతిలో ఉపాధ్యాయుడు వాక్య రకాలు, సంధులు, సమాసాలు మీద 20 మార్కుల పరీక్ష పెట్టారు. ఇచ్చిన పేరా:
'మా ఊరిలో గ్రంథాలయం ఉంది. అది 1985లో కట్టారు. పిల్లలు పుస్తకాలు చదువుతారు, వృద్ధులు వార్తాపత్రికలు చదువుతారు. గ్రంథాలయం మూసివేయబోతోందని విన్నప్పుడు, ఊరి ప్రజలు సమావేశమై, ఒక కమిటీ వేసి, విరాళాలు సేకరించి, దాన్ని కాపాడారు.'
నియమాలు: సరళ వాక్యం = ఒకే ముఖ్య క్రియ; సంక్లిష్ట వాక్యం = ఒక ముఖ్య వాక్యం + ఉపవాక్యాలు; సమ్మిశ్ర వాక్యం = రెండు సమాన ముఖ్య వాక్యాలు. సవర్ణదీర్ఘ సంధి = అ, ఆ, ఇ, ఈ, ఉ, ఊ, ఋ, ౠ లలో సవర్ణ అచ్చు పరమైనప్పుడు దీర్ఘం; గుణ సంధి = అ/ఆ కు ఇ/ఈ పరమైతే ఏ, ఉ/ఊ పరమైతే ఓ. విద్యార్థి ఉమ 'గ్రంథాలయం = గ్రంథ + ఆలయం; ఇది గుణ సంధి' అని రాశాడు. మరో విద్యార్థి 'ఇది సవర్ణదీర్ఘ సంధి; సమాసం షష్ఠీ తత్పురుష' అని రాశాడు. ఉపాధ్యాయుడు రెండో వాక్యాన్ని 'సరళం' అని, మూడో వాక్యాన్ని 'సమ్మిశ్రం' అని గుర్తించాలన్నారు. పరీక్షలో ప్రతి సమాధానానికి కారణం తప్పనిసరి; కేవలం పేరు రాస్తే సగం మార్కులు.
1. మూడో వాక్యం 'పిల్లలు పుస్తకాలు చదువుతారు, వృద్ధులు వార్తాపత్రికలు చదువుతారు' - ఇది సమ్మిశ్రమా, సంక్లిష్టమా? నియమాల ఆధారంగా నిర్ణయించి, రెండు సరళ వాక్యాలుగా మార్చండి.
Read the worked answer
ఇది సమ్మిశ్ర వాక్యం.
- కారణం: ఇక్కడ రెండు సమాన స్థాయి ముఖ్య వాక్యాలు ఉన్నాయి: 'పిల్లలు చదువుతారు' మరియు 'వృద్ధులు చదువుతారు'. రెండూ స్వతంత్రంగా నిలబడతాయి; ఒకదానికి మరొకటి ఉపవాక్యం కాదు. కామా రెండు ముఖ్య వాక్యాలను కలుపుతోంది.
- సంక్లిష్టం కాదు ఎందుకు: సంక్లిష్టంలో ఒక ముఖ్య వాక్యం, దానిపై ఆధారపడిన ఉపవాక్యం ఉంటుంది. ఇక్కడ అలాంటి ఆధార్యం లేదు.
- మార్పు: 'పిల్లలు పుస్తకాలు చదువుతారు. వృద్ధులు వార్తాపత్రికలు చదువుతారు.'
అర్థం మారలేదు; కేవలం ఒక సమ్మిశ్ర వాక్యాన్ని రెండు సరళ వాక్యాలుగా విడగొట్టాము. పరీక్షలో 'రెండు ముఖ్య క్రియలు' ఉన్నాయా అని చూడడం ముఖ్యం.
2. 'గ్రంథాలయం' పదానికి సంధి, సమాసం వివరించండి. ఉమ 'గుణ సంధి' అనడం ఎందుకు తప్పు?
Read the worked answer
విడదీత: గ్రంథ + ఆలయం = గ్రంథాలయం.
- సంధి: 'గ్రంథ' చివరి 'అ' కు 'ఆలయం' మొదటి 'ఆ' పరమైంది. అ + ఆ రెండూ సవర్ణాలు; సవర్ణ అచ్చు పరమైనప్పుడు దీర్ఘం వస్తుంది. కాబట్టి ఇది సవర్ణదీర్ఘ సంధి.
- సమాసం: 'గ్రంథములకు ఆలయం' అనే సంబంధం ఉంది; షష్ఠీ విభక్తి లోపించింది. కాబట్టి షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం.
- ఉమ తప్పు ఎందుకు: గుణ సంధిలో అ/ఆ కు ఇ/ఈ పరమైతే 'ఏ', ఉ/ఊ పరమైతే 'ఓ' వస్తుంది. ఇక్కడ పరమైనది 'ఆ', సవర్ణం; ఫలితం 'ఆ'. అందుకే 'గుణ సంధి' అనడం నియమానికి విరుద్ధం.
సంధి పేరు చెప్పినప్పుడు ఏ అచ్చు ఏ అచ్చుతో కలిసిందో చూపాలి; అప్పుడే మార్కులు పూర్తిగా వస్తాయి.
3. నాలుగో వాక్యంలో 'సమావేశమై, కమిటీ వేసి, విరాళాలు సేకరించి' అనే భాగం ఉంది. ఇది సరళమా, సంక్లిష్టమా? మీ నిర్ణయాన్ని సమర్థించండి.
Read the worked answer
ఇది సంక్లిష్ట వాక్యం అని నిర్ణయిస్తాను; కానీ కారణం జాగ్రత్తగా చెప్పాలి.
- ఒకే ముఖ్య క్రియ: 'కాపాడారు' అనేది ప్రధాన క్రియ. దీన్ని బట్టి మాత్రమే చూస్తే సరళం అనిపిస్తుంది.
- కానీ ఉపవాక్యాలు ఉన్నాయి: 'సమావేశమై', 'కమిటీ వేసి', 'విరాళాలు సేకరించి' అనే మూడు భాగాలు ప్రధాన క్రియకు ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. అవి స్వతంత్ర ముఖ్య వాక్యాలు కావు; ఒకే లక్ష్యానికి జరిగిన చర్యలను వివరిస్తున్న ఉపవాక్యాలు.
- నియమం ప్రకారం: ఒక ముఖ్య వాక్యం + ఉపవాక్యాలు = సంక్లిష్టం. అందుకే ఇది సరళం కాదు.
పరీక్షలో 'క్రియ ఎన్ని?' అని మాత్రమే కాదు, 'ఆ క్రియలు స్వతంత్రమా, ఆధారితమా?' అని కూడా చూడాలి. ఈ భాగంలో అన్నీ ఒకే ప్రధాన చర్యకు ఆధారితం.