పద్య భాగం - భావం, అలంకారం, ఛందస్సు
పద్య భాగంలో పద్యాన్ని చదివి భావాన్ని సొంత మాటల్లో వివరించడం, ప్రతిపాద్య విషయాన్ని గుర్తించడం, అలంకారాన్ని పేర్కొని కారణం చెప్పడం, ఛందస్సు (గణాలు, యతి, ప్రాస) నిర్ణయించడం, శబ్దాలంకారాలను అర్థాలంకారాల నుంచి వేరు చేయడం పరీక్షించబడతాయి. పద్యాన్ని యథాతథంగా రాయాల్సిన అవసరం లేదు; భావం రాయాలి.
భావం రాసే క్రమం
- మొదటి పఠనం అర్థం కోసం, రెండో పఠనం భావం కోసం.
- ప్రతి పాదాన్ని గద్యంగా మార్చుకోండి; పోలికలు, దృష్టాంతాలు అలాగే ఉంచండి.
- చివరి వాక్యంలో కవి చెప్పదలచిన ముఖ్య విషయాన్ని ఒక్క వాక్యంలో రాయండి.
ఛందస్సు ముఖ్య నియమాలు
- లఘువు: హ్రస్వాక్షరం తర్వాత ద్విత్వమో సంయుక్తాక్షరమో లేకపోతే.
- గురువు: దీర్ఘాక్షరం, సున్న ఉన్న అక్షరం, సంయుక్తాక్షరానికి ముందున్న అక్షరం.
- యతి: వృత్త పాదంలో నిర్దిష్ట స్థానంలో (ఉదా. పదో అక్షరం) పాదాది అక్షరంతో సమానత్వం.
- ప్రాస: రెండో అక్షరం ఒకటే కావడం; దానితో పాటు సున్న, ద్విత్వం కూడా సరిపోవాలి.
- వృత్తాలు గణ నియమాన్ని, జాతులు (కందం, సీసం, ఆటవెలది, తేటగీతి) మాత్రల నియమాన్ని అనుసరిస్తాయి.
నమూనా
'రాముడు' అనే పదంలో 'రా' దీర్ఘం కాబట్టి గురువు; 'ము' హ్రస్వం, తర్వాత ద్విత్వం లేదు కాబట్టి లఘువు; 'డు' లఘువు (పాదాంతంలో గురువుగా పరిగణించే సౌలభ్యం ఉంది). ఇలా ప్రతి అక్షరాన్ని లెక్కించి, పాదంలో వచ్చే గణాల క్రమాన్ని బట్టి వృత్తం పేరు చెప్పాలి.
పొరపాట్లు
భావంలో పద్యపాదాలను పునరావృతం చేయడం; అలంకారం పేరు మాత్రమే రాసి కారణం విడిచిపెట్టడం; శబ్దాలంకారాన్ని అర్థాలంకారంగా రాయడం; యతి స్థానాన్ని లెక్కించకపోవడం; ప్రాసలో అక్షరం కాకుండా కేవలం శబ్దం సరిపోతుందని భ్రమపడడం.