వ్యాకరణం - సంధులు, సమాసాలు, అలంకారాలు, ఛందస్సు, వాక్య రకాలు
వ్యాకరణ విభాగంలో సంధులు, సమాసాలు, అలంకారాలు, ఛందస్సు, వాక్య రకాలు - ఐదు ఉపాంశాల నుంచి నియమాన్ని నేరుగా అన్వయించే ప్రశ్నలు వస్తాయి. మార్కులు నియమం తెలియడంలో కాదు, విడదీసి చూపడంలో ఉంటాయి.
సంధులు
- సవర్ణదీర్ఘ: అ/ఆ + అ/ఆ → ఆ. రామ + ఆలయం = రామాలయం.
- గుణ: అ/ఆ + ఇ/ఈ/ఉ/ఊ/ఋ → ఏ/ఓ/అర్. సూర్య + ఉదయం = సూర్యోదయం.
- వృద్ధి: అ/ఆ + ఎ/ఏ/ఐ → ఐ. పరమ + ఐశ్వర్యం = పరమైశ్వర్యం.
- యడాగమ: ఇ/ఈ/ఎ/ఏ తర్వాత అచ్చు వస్తే 'య్' ఆగమం. అతి + అంత = అత్యంత.
- జశ్త్వ: పరుషం తర్వాత సరళం వస్తే పరుషం సరళమై ద్విత్వమవుతుంది. దిక్ + గజం = దిగ్గజం.
సమాసాలు
తత్పురుష (విభక్తి లోపం): రాజు యొక్క కొడుకు = రాజకుమారుడు. కర్మధారయ (విశేషణ + విశేష్యం): నీలమైన మేఘం = నీలమేఘం. ద్విగు (సంఖ్యా పూర్వపదం): మూడు లోకాలు = ముల్లోకాలు. ద్వంద్వ (రెండూ ప్రధానం): రాముడును లక్ష్మణుడును = రామలక్ష్మణులు. బహువ్రీహి (అన్యపద ప్రధానం, విగ్రహంలో 'కల'): పద్మముల వంటి కన్నులు కలది = పద్మాక్షి. అవ్యయీభావం: ప్రతి + దినం = ప్రతిదినం.
అలంకారాలు, వాక్య రకాలు
ఉపమలో ఉపమేయం, ఉపమానం, సమాన ధర్మం, ఉపమావాచకం (వలె, వంటి, పోలిన) ఉంటాయి; రూపకంలో అభేదం, 'వంటి' పదం ఉండదు. అతిశయోక్తిలో ఉన్నదానిని మించి చెప్పడం, ఉత్ప్రేక్షలో ఊహ ఆరోపణ. అర్థాన్ని బట్టి సామాన్య, ప్రశ్నార్థక, విధ్యర్థక, నిషేధార్థక, ఆశ్చర్యార్థక వాక్యాలు; నిర్మాణాన్ని బట్టి సామాన్య, సంక్లిష్ట, సంయుక్త వాక్యాలు.
నమూనా
'పద్మాక్షి' విగ్రహం: 'పద్మముల వంటి కన్నులు కలది'. విగ్రహంలో 'కలది' ఉంది, ప్రధానార్థం వేరొక వ్యక్తి - కాబట్టి ఇది బహువ్రీహి, తత్పురుష కాదు.
పొరపాట్లు
గుణ-వృద్ధి సంధులను తారుమారు చేయడం; సంధిని విడదీయకపోవడం; ద్వంద్వ, బహువ్రీహిలను కలపడం; ఉపమలో సమాన ధర్మం రాయకపోవడం; అర్థ, నిర్మాణ ప్రమాణాలను కలిపేయడం.