BSEB Inter Maithili study materials
BSEB Inter Maithili study resources

BSEB Inter Maithili practice questions

One question at a time. Build your BSEB Inter Maithili understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली गद्य खण्डमे पढ़ल जाइवला निबंधक मुख्य विशेषता की मानल जाइत अछि?

  1. मंचीय संवाद आ अभिनयक विस्तृत योजना
  2. काल्पनिक पात्रसभक संघर्ष आ घटनाक रोचक आख्यान
  3. विचारसभक तार्किक आ सुसंगत विवेचन Correct answer.
  4. छंद, लय आ अलंकारक अनिवार्य प्रयोग

Explanation

निबंध विचार-प्रधान गद्य विधा अछि, जेहिमे लेखक कौनो विषयपर अपन तर्क, अनुभव आ मत केँ सुसंगत आ तार्किक ढंगसँ रखैत अछि। एहि से निबंधक बल कल्पना वा छंदपर नहि, बल्कि विचारक स्पष्टता आ तर्कपर होइत अछि।

Question 2गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली गद्यमे प्रचलित 'रेखाचित्र' विधाक मुख्य लक्षण की अछि?

  1. काल्पनिक घटनापर आधारित रहस्यमय कथा
  2. कौनो एकटा व्यक्ति वा दृश्यक संक्षिप्त, सजीव आ चारित्रिक चित्रण Correct answer.
  3. लोकगीतसभक संकलन आ ओकर स्वरलिपि
  4. जन्मसँ मृत्युधरि पूर्ण जीवन-वृत्तांतक विस्तृत वर्णन

Explanation

रेखाचित्र में लेखक कौनो व्यक्ति केर बाह्य रूप आ आंतरिक स्वभाव केँ किछु ही झलकमे सजीव क' देखबैत अछि; ई पूरा जीवनी नहि होइत। एकर बल संक्षिप्तता, सजीवता आ चरित्रगत विशेषतापर होइत अछि।

Question 3गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली गद्यक संस्मरण-विधामे मुख्य रूपसँ की प्रस्तुत कएल जाइत अछि?

  1. कौनो कृतिक गुण-दोषक विस्तृत विश्लेषण
  2. लेखकक स्वयंक स्मृतिमे रहल चुनल घटना, व्यक्ति आ अनुभव Correct answer.
  3. कौनो देशक ऐतिहासिक घटनाक्रमक तटस्थ विवरण
  4. लेखकक काल्पनिक जीवनक पूर्ण वृत्तांत

Explanation

संस्मरण स्मृति-आधारित गद्य विधा अछि, जेहिमे लेखक अपन जीवनक चुनल घटना वा भेंटल व्यक्तिसभ केँ याद करैत अछि; ई पूरा जीवनक क्रमबद्ध वृत्तांत नहि होइत, जेना आत्मकथा होइत अछि। एहि कारणें संस्मरणमे चयन आ व्यक्तिगत दृष्टिक प्रधानता रहैत अछि।

Question 4गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली गद्य खण्डक यात्रा-वृत्तांतमे केन्द्र में की रहैत अछि?

  1. यात्रासँ संबंधित काल्पनिक कथा आ ओकर पात्र
  2. गंतव्य स्थानक पौराणिक वंशावली आ तिथि-सूची
  3. यात्रा कएल स्थानक भौगोलिक आ आर्थिक आँकड़ा मात्र
  4. यात्रीक स्वयंक प्रत्यक्ष अनुभव, अवलोकन आ संवेदना Correct answer.

Explanation

यात्रा-वृत्तांतमे लेखक जे स्थान देखैत अछि, ओतयक दृश्य, मनुष्य आ वातावरण केँ अपन प्रत्यक्ष अनुभवक आधारपर वर्णन करैत अछि, एहि से एकरा में व्यक्तिगत दृष्टि आ संवेदना अनिवार्य होइत अछि। मात्र आँकड़ा वा पौराणिक वंशावली एकर विषय नहि होइत।

Question 5गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

ललित निबंध केँ विचारात्मक निबंधसँ अलगे पहचानल जाइत अछि-एकर कारण की?

  1. केवल संवाद आ पात्रक प्रधानता
  2. केवल तिथि आ आँकड़ाक सूची
  3. विषय-वस्तुक पूर्ण अभाव
  4. भावना, कल्पना आ शैलीक सौंदर्यपर जोर Correct answer.

Explanation

ललित निबंध में विचारक संग-संग भाषा-शैलीक सौंदर्य, कल्पना आ व्यक्तिगत भावना केर बड़का स्थान रहैत अछि, जबकि विचारात्मक निबंध तर्क आ विवेचनपर बेसी केन्द्रित होइत अछि। एहि कारणें ललित निबंध केँ साहित्यिक आ आत्मपरक शैलीसँ पहचानल जाइत अछि।

Question 6गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

कौनो कृति केर आलोचनात्मक लेख लिखैत समय मैथिली गद्य-लेखकक पहिल कार्य की होबाक चाही?

  1. कृतिक प्रशंसा मात्र लिखब
  2. कृतिक पाठ केँ ध्यानसँ पढ़ि क' ओकर गुण-दोषक तर्कसंगत विवेचन करब Correct answer.
  3. कृतिक कथा केँ अपन तरीकासँ बदलि देब
  4. लेखकक व्यक्तिगत जीवनपर टीका करब

Explanation

आलोचना कृतिक पाठपर आधारित विवेचन अछि, एहि से पहिले कृति केँ ध्यानसँ पढ़ब आ ओकर संरचना, भाषा आ आशय केँ समझब आवश्यक अछि। तखने गुण-दोषक निर्णय तर्कसंगत भ' सकैत अछि; प्रशंसा वा व्यक्तिगत टीका आलोचना नहि कहलाबैत।

Question 7गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

कथा-गद्यमे चरित्र-चित्रण केँ सफल तखन मानल जाइत अछि जखन-

  1. लेखक स्वयं पात्रक स्वभावपर बेसी टिप्पणी करैत अछि
  2. पात्रक क्रिया-प्रतिक्रिया आ संवादसँ ओकर स्वभाव स्वयं प्रकट होइत अछि Correct answer.
  3. पात्रक संवाद पूर्ण रूपसँ हटा देल जाइत अछि
  4. पात्रक रूप-रंगक वर्णन सबसँ लंबा होइत अछि

Explanation

कथा में पात्र केँ ओकर काज, प्रतिक्रिया आ संवादे स्वयं अपन स्वभाव देखबैत अछि, एहि से पाठक ओकरा विश्वसनीय मानैत अछि। लेखक जखन स्वयं बेसी व्याख्या करैत अछि, तखन चरित्र नहि, लेखकक मत बेसी उजागर भ' जाइत अछि।

Question 8गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली आ हिंदी दुनू भाषामे गद्य आ पद्य रचना कएल वैद्यनाथ मिश्र कुन नामसँ बेसी जानल जाइत छथि?

  1. सुभद्रा झा
  2. नागार्जुन Correct answer.
  3. हरिमोहन झा
  4. जानकीवल्लभ शास्त्री

Explanation

वैद्यनाथ मिश्र 'यात्री' मैथिली, हिंदी आ संस्कृत तीनू भाषाक साहित्यकार छलाह आ हिंदी साहित्यमे 'नागार्जुन' नामसँ प्रसिद्ध छथि। मिथिला क्षेत्रमे जन्मल ई रचनाकार मैथिली गद्य आ कविता दुनूमे योगदान देलनि।

Question 9गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली कथा-गद्य आ उपन्यासमे मूल अंतर केर आधार की मानल जाइत अछि?

  1. उपन्यास सदिखन केवल पद्यमे लिखल जाइत अछि
  2. कथा में कौनो पात्र नहि होइत अछि
  3. कथा संक्षिप्त आ एक केन्द्रीय घटनापर केन्द्रित होइत अछि Correct answer.
  4. कथा सदिखन केवल ऐतिहासिक तथ्यपर आधारित होइत अछि

Explanation

कथा एक केन्द्रीय घटना वा भावना केर आसपास संक्षिप्त रूपमे घुमैत अछि आ प्रायः एक ही बैठकमे पढ़ल जा सकैत अछि, जबकि उपन्यासमे अनेक घटना, पात्र आ उपकथासभक विस्तृत फैलाव रहैत अछि। एहि विस्तार आ जटिलताक कारणें दुनूक रूप अलग होइत अछि।

Question 10गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली निबंधसभमे हास्य-व्यंग्यक प्रयोगक मुख्य साहित्यिक उद्देश्य की होइत अछि?

  1. लेखकक व्यक्तिगत शत्रुता आ नाराजगी व्यक्त करब
  2. समाजक विसंगति आ दोष केँ मनोरंजक ढंगसँ उजागर करब आ सुधारक प्रेरणा देब Correct answer.
  3. पाठक केँ केवल मनोरंजन देब आ विषयसँ भटकाब
  4. गंभीर विषय केँ अत्यंत जटिल आ दुरूह बनाब

Explanation

व्यंग्यक माध्यमसँ लेखक समाजक पाखंड, भ्रष्टाचार आ विसंगति केँ हँसीक आवरणमे रखैत अछि, जाहिसँ पाठक बिना आक्षेप ओकरा स्वीकार करैत अछि। एकर अंतिम उद्देश्य केवल हँसाब नहि, बल्कि सुधारक दृष्टि जगेनाइ अछि।

Question 11गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक निबंध पढ़ैत समय लेखकक मुख्य विचार केर पहचान करबाक सबसँ भरोसा-जनक उपाय की अछि?

  1. पाठमे आएल सब पात्रक नाम गिनब
  2. अपन पसंदक वाक्य चुनि कऽ याद करब
  3. प्रत्येक अनुच्छेदक केन्द्रीय वाक्य जोड़ि कऽ देखब Correct answer.
  4. लेखकक जन्म-तिथि केँ प्राथमिकता देब

Explanation

निबंधक मुख्य विचार प्रायः अनुच्छेदसभक केन्द्रीय वाक्यसँ बनैत अछि; ओही वाक्यसभ केँ जोड़ि कऽ देखला सँ लेखकक तर्कक दिशा स्पष्ट होइत अछि। जन्म-तिथि वा पात्र-नाम मुख्य विचार नहीं होइत।

Question 12गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

संस्मरण आ आत्मकथा केर मूल भेद की अछि?

  1. आत्मकथामे घटना नहीं रहैत, संस्मरणमे रहैत अछि
  2. संस्मरण स्मृति-केन्द्रित, आत्मकथा समग्र जीवन-केन्द्रित Correct answer.
  3. दुनू विधि एके माने पर प्रयुक्त होइत अछि
  4. संस्मरणमे काल्पनिक पात्र अनिवार्य अछि, आत्मकथामे नहीं

Explanation

संस्मरण कुनो विशेष स्मृति वा व्यक्ति केँ केन्द्र में राखैत अछि, जखन आत्मकथा लेखकक समग्र जीवन-यात्रा केर क्रमिक विवरण दैत अछि। दुनूमे व्यक्तिगत स्वर रहैत अछि, मुदा विस्तारक सीमा अलग अछि।

Question 13गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-पाठमे पाठक पात्रक चरित्र केँ सबसँ पहिने का देखि कऽ पहचानैत अछि?

  1. पात्रक वचन आ व्यवहार Correct answer.
  2. लेखकक शीर्षकक लंबाई
  3. पृष्ठक कुल संख्या
  4. पाठकक अपन रुचि

Explanation

कथा-गद्यमे पात्रक चरित्र ओकर संवाद, निर्णय आ व्यवहारसँ प्रकट होइत अछि; लेखक ई माध्यमसँ पाठकक सोझाँ पात्रक स्वभाव रखैत अछि। शीर्षक, पृष्ठ-संख्या वा पाठकक रुचि चरित्रक प्रमाण नहीं बनैत।

Question 14गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

यात्रा-वृत्तांतमे स्थल-वर्णन केर साहित्यिक महत्व की अछि?

  1. केवल यात्राक खर्चक विवरण दैब
  2. केवल दूरी आ समयक नाप दैब
  3. केवल तिथि आ मौसमक जानकारी दैब
  4. स्थलक सांस्कृतिक-मानवीय संदर्भ उजागर करब Correct answer.

Explanation

यात्रा-वृत्तांतमे स्थल केवल भूगोल नहीं, बल्कि ओइकर लोक-जीवन, परंपरा आ अनुभव सेहो प्रस्तुत होइत अछि। एही कारण स्थल-वर्णन केँ सांस्कृतिक-मानवीय संदर्भक माध्यम मानल जाइत अछि।

Question 15गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

ललित निबंधमे लेखकक 'मैं' केर प्रयोगक मुख्य कार्य की अछि?

  1. पात्रक संख्या बढ़ाबै
  2. निष्कर्ष केँ टारै
  3. व्यक्तिगत अनुभूति आ आत्मीयता सिर्जन करब Correct answer.
  4. तथ्यक आधिकारिकता बढ़ाबै

Explanation

ललित निबंधमे 'मैं' निजी अनुभूति, स्मृति आ भाव केँ सोझाँ राखैत अछि, जाहि सँ पाठक आ लेखकक बीच आत्मीयता बनैत अछि। ई प्रयोग तथ्यक आधिकारिकता वा पात्र-संख्या बढ़ाबै लेल नहीं होइत।

Question 16गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

कुनो गद्य पाठक उपसंहार पढ़ि कऽ लेखकक तर्क केर की जाँच करैत अछि?

  1. शीर्षकमे कतेक अक्षर अछि
  2. लेखकक फोटो स्पष्ट अछि कि नहीं
  3. निष्कर्ष पहिलेक तर्कसँ मेल खाइत अछि कि नहीं Correct answer.
  4. उपसंहारमे नव पात्र आएल कि नहीं

Explanation

उपसंहार निबंधक तर्कक परिणति होइत अछि; ओही लेल ओ पहिलेक प्रमाण आ विचारसँ मेल खाइत अछि कि नहीं, ई जाँचल जाइत अछि। नव पात्र, शीर्षकक अक्षर वा फोटो तर्कक वैधता केर कसौटी नहीं।

Question 17गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक समीक्षात्मक पाठमे लेखकक पूर्वाग्रह केर संकेत की होइत अछि?

  1. हर दावाक संग उद्धरण दैब
  2. बिना प्रमाण एक पक्षक अतिशय प्रशंसा Correct answer.
  3. दुनू पक्षक प्रमाण संतुलित रूपसँ रखब
  4. विरोधी मत केँ सेहो जगह दैब

Explanation

समीक्षात्मक पाठमे पूर्वाग्रह तखन झलकैत अछि जखन लेखक एक पक्ष केर बिना प्रमाण अतिशय प्रशंसा वा निंदा करैत अछि। संतुलित प्रमाण, उद्धरण आ विरोधी मत केँ जगह दैबा समीक्षाक निष्पक्षता केर लक्षण अछि।

Question 18गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली गद्यमे आत्मपरक निबंध आ शोधपरक निबंध केर भेद केर मूल आधार की अछि?

  1. लेखकक आयु
  2. अनुभूति-प्रधानता बनाम प्रमाण-प्रधानता Correct answer.
  3. प्रकाशकक नाम
  4. पृष्ठ-संख्या

Explanation

आत्मपरक निबंधमे लेखकक निजी अनुभूति आ भावक प्रधानता रहैत अछि, जखन शोधपरक निबंधमे प्रमाण, स्रोत आ तर्कक आधार पर विषयक विवेचन होइत अछि। पृष्ठ-संख्या, आयु वा प्रकाशकक नाम ई भेदक आधार नहीं।

Question 19गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

कथा-गद्यमे पात्रक भीतरी द्वंद्व पाठकक सहानुभूति किएक जगाबैत अछि?

  1. पात्रक वेशभूषा सबसँ रंगीन होइत अछि
  2. पात्रक कठिन निर्णय पाठकक अनुभवसँ जुड़ैत अछि Correct answer.
  3. पाठकक पसंद लेखक पहिने जानि लैत अछि
  4. लेखकक शैली सबसँ सरल होइत अछि

Explanation

पात्र जखन दुनू ओरक दबावमे कठिन निर्णय करैत अछि, तखन पाठक ओकरा अपन जीवनक समान संघर्षसँ जोड़ैत अछि। एही आंतरिक द्वंद्वसँ सहानुभूति जागैत अछि, केवल वेशभूषा वा शैलीसँ नहीं।

Question 20गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

कुनो गद्य लेखकक रचना-दृष्टि केर पहचान करैमे सबसँ प्रमाणिक आधार की मानल जाइत अछि?

  1. जन्म-तिथि आ जन्म-स्थानक विवरण
  2. पुरस्कार आ सम्मानक सूची
  3. भाषा, विषय आ सामाजिक चेतना Correct answer.
  4. नामक अक्षर-संख्या

Explanation

लेखकक दृष्टि ओकर रचनासभमे प्रयुक्त भाषा, चुनल विषय आ सामाजिक चेतनासँ प्रकट होइत अछि; जीवनीक बाहरी तथ्य ई दृष्टि केँ पूरा रूपसँ नहीं बताबैत।

Question 21गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-पाठमे घटनासभ केर पूर्व-पश्चात् संबंध केँ व्यवस्थित रूपसँ देखबाक दृष्टि केँ की कहल जाइत अछि?

  1. स्थल-वर्णन
  2. घटनाक्रम Correct answer.
  3. भाषा-शैली
  4. पात्र-विधान

Explanation

कथा-गद्यमे घटना कुन क्रममे घटैत अछि आ एकरा दोसर घटनासँ की संबंध अछि, एकरा घटनाक्रम कहल जाइत अछि। घटनाक्रम सँ कथा केर कारण-परिणाम आ गति स्पष्ट होइत अछि।

Question 22गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-पाठमे संवादक सबसँ जरूरी साहित्यिक कार्य की मानल जाइत अछि?

  1. लेखकक जीवनी केर पूर्ण विवरण
  2. पात्रक स्वभाव आ स्थिति केर स्पष्टता Correct answer.
  3. कथा केर अंत केर पूर्वानुमान
  4. स्थल केर भूगोल-वर्णन

Explanation

संवाद सँ पात्रक मनोवृत्ति, सामाजिक स्थिति आ दृश्यक तनाव एके बेर स्पष्ट होइत अछि। एहि कारण संवाद केर कार्य केवल सूचना देना नहि, चरित्र-चित्रण आ कथा केर गति बढ़ाबै छथि।

Question 23गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक जीवनी-परक रचनामे तथ्य आ लेखकक मूल्यांकन केर संबंध केर सही वर्णन की अछि?

  1. तथ्य आ मूल्यांकन केर कोनो संबंध नहि होइत अछि
  2. मूल्यांकन तथ्यसँ पूर्णतः स्वतंत्र होइत अछि
  3. केवल मूल्यांकन केँ प्रमाण मानल जाइत अछि
  4. तथ्य मूल आधार होइत अछि, मूल्यांकन ओकर व्याख्या Correct answer.

Explanation

जीवनी-परक गद्यमे घटना, तिथि आ व्यक्ति-विशेष केर विवरण तथ्यात्मक आधार दैत अछि। लेखक ओहि आधार पर व्यक्ति केर योगदान वा सीमा केर मूल्यांकन करैत छथि, जे तथ्यक व्याख्या होइत अछि।

Question 24गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

निबंध-गद्यमे लेखक कुनो सामान्य कथन केर समर्थनमे एकटा उदाहरण देलनि; पाठकक सही मूल्यांकन की होबाक चाही?

  1. उदाहरण केँ सामान्य कथनक पुनरुक्ति मानल जाए
  2. केवल उदाहरणक रोचकता देखल जाए
  3. उदाहरणक सत्यता नहि जाँचल जाए
  4. उदाहरण सँ कथन केर पुष्टि आ ओकर सीमा दुनू जाँचल जाए Correct answer.

Explanation

उदाहरण तर्क केर पुष्टि करैत अछि, मुदा एकटा उदाहरण सँ कुनो सामान्य कथन केर सार्वभौमिक सत्यता सिद्ध नहि होइत। एहि लेल पाठक केँ देखबाक चाही जे उदाहरण कतब धरि लागू होइत अछि आ ओकर सीमा की अछि।

Question 25गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक यात्रा-वृत्तांतमे तिथि, समय आ ऋतु केर उल्लेख केर मुख्य साहित्यिक भूमिका की होइत अछि?

  1. लेखकक राजनीतिक विचार बताबै
  2. केवल पाठ केर लंबाई बढ़ाबै
  3. यात्रा-अनुभव केँ प्रामाणिक आ कालिक बनाबै Correct answer.
  4. स्थल केर नक्शा दै

Explanation

तिथि, समय आ ऋतु केर उल्लेख सँ यात्रा केर अनुभव कुनो निश्चित काल-सन्दर्भमे रखल जाइत अछि। एहिसँ वर्णन प्रामाणिक बनैत अछि आ पाठक केँ घटना केर परिवेश आ मौसम केर प्रभाव बुझैमे सुविधा होइत अछि।

Question 26गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

कथा-गद्यमे लोकोक्ति वा मुहावरा केर प्रयोग सँ सबसँ बेसी की सधैत अछि?

  1. भाव आ स्थिति केर संक्षिप्त आ सजीव अभिव्यक्ति Correct answer.
  2. लेखकक व्याकरण-ज्ञान
  3. कथा केर ऐतिहासिक तिथि
  4. पात्रक शिक्षा-स्तर केर प्रमाण

Explanation

लोकोक्ति आ मुहावरा भाव केँ कम शब्दमे सजीव आ प्रभावी बनाबैत अछि। ओ स्थानीय जीवन-अनुभव, संस्कृति आ पात्रक परिवेश केर संकेत सेहो दैत अछि।

Question 27गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-पाठमे पृष्ठभूमि (setting) केर मुख्य साहित्यिक कार्य की होइत अछि?

  1. पात्रक क्रिया केर अर्थ आ तनाव गढ़ब Correct answer.
  2. पात्रक नाम बदलब
  3. कथा केर अंत पहिने बता देना
  4. लेखकक जीवनी जोड़ब

Explanation

पृष्ठभूमि केवल स्थान-नाम नहि, ओ पात्रक क्रिया केर अर्थ आ कथा केर तनाव केर निर्माण करैत अछि। समाज, काल आ वातावरण केर जानकारी सँ घटना केर प्रभाव गहिर होइत अछि।

Question 28गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कुनो पाठमे लेखक घटना केर वर्णन केर बाद अपन टिप्पणी जोड़ैत छथि; एहि टिप्पणी केर साहित्यिक कार्य की होइत अछि?

  1. स्थल केर नक्शा दै
  2. घटना केर तथ्य बदलब
  3. घटना केर अर्थ आ मूल्य स्पष्ट करब Correct answer.
  4. पात्रक संवाद बढ़ाबै

Explanation

वर्णन केर बाद आयोजित टिप्पणी घटना केर नैतिक, सामाजिक वा भावनात्मक अर्थ स्पष्ट करैत अछि। एहिसँ पाठक केँ केवल घटना नहि, लेखकक दृष्टि आ मूल्यांकन सेहो बुझैत अछि।

Question 29गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक निबंधमे लेखक जखन 'हम' सर्वनाम केर प्रयोग करैत छथि, तखन सामान्यतः की संकेत मिलैत अछि?

  1. लेखक दोसर लेखकक उद्धरण दऽ रहल छथि
  2. लेखक एकटा काल्पनिक पात्र बना रहल छथि
  3. लेखक अपन समुदाय केर प्रतिनिधि बनि कऽ बाजि रहल छथि Correct answer.
  4. लेखक व्याकरणिक भ्रम करा रहल छथि

Explanation

निबंधमे 'हम' केर प्रयोग सँ लेखक अपन व्यक्तिगत अनुभव केँ समुदायक साझा अनुभव बना दैत छथि। एहिसँ कथन केर स्वर सामूहिक आ प्रतिनिधिक होइत अछि, केवल निजी स्वर नहि रहैत अछि।

Question 30गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कुनो पाठ केर प्रस्तुत अंशमे पात्रक कथन आ ओकर पूर्व-घटना केर तुलना कऽ पाठक की स्पष्ट कऽ सकैत छथि?

  1. कथा केर प्रकाशक
  2. पाठ केर पृष्ठ-संख्या
  3. पात्रक कथन केर सच्चाई आ उद्देश्य Correct answer.
  4. लेखकक जन्म-स्थान

Explanation

पात्र जे कहैत अछि आ पहिने की भेल छल, दुनू केर तुलना सँ कथन केर सत्यता, छिपाव वा उद्देश्य केर अनुमान होइत अछि। एहि तुलना सँ चरित्र आ कथा केर संघर्ष केर गहिराई उजागर होइत अछि।

Question 31गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कुनो पाठक शीर्षक पढ़लाक बाद पूरा पाठ पढ़ैत समय शीर्षकक मुख्य काम की होइत अछि?

  1. हर पंक्ति केर अर्थ पहिने सँ स्पष्ट करदेना
  2. पाठक केँ मूल विषय आ दिशा केर संकेत देना Correct answer.
  3. पाठ केर अंतिम निर्णय पहिने जना बाँधि देना
  4. लेखकक जीवनी केर विस्तृत विवरण देना

Explanation

शीर्षक पाठ केर प्रवेश-द्वार होइत अछि; ओ पाठकक अपेक्षा केँ दिशा दैत अछि आ मूल विषय केर संकेत करैत अछि। ई संकेत पाठक केँ पढ़ाइ केर दौरान प्रासंगिक आ अप्रासंगिक विवरण केर भेद करबामे सहायता करैत अछि। शीर्षक जीवनी वा अंतिम निर्णय केर विकल्प नहि, बल्कि पाठ केर केंद्रीय सूत्र होइत अछि।

Question 32गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-गद्यमे जखन मुख्य द्वंद्व अपन चरम अवस्था पर पहुँचि कऽ निर्णायक मोड़ पर आबैत अछि, तकरा की कहल जाइत अछि?

  1. उपसंहार
  2. प्रतिपाद्य
  3. चरम बिंदु Correct answer.
  4. पृष्ठभूमि

Explanation

कथा केर मुख्य द्वंद्व जखन अपन सबसँ तीव्र अवस्था पर पहुँचि कऽ निर्णायक मोड़ लैत अछि, तकरा चरम बिंदु कहल जाइत अछि। एहि बिंदु केर बाद कथा केर तनाव सामान्यतः शिथिल होबैत अछि आ समाधानक दिशा स्पष्ट होइत अछि।

Question 33गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

मैथिली गद्य खण्डमे कुनो व्यक्ति केर बाह्य रूप, वेश-भूषा आ स्वभाव केर संक्षिप्त चित्रण करैत रचना केर विधा की कहल जाइत अछि?

  1. समीक्षा
  2. यात्रा-वृत्तांत
  3. शोध-निबंध
  4. रेखाचित्र Correct answer.

Explanation

रेखाचित्र मे व्यक्ति केर बाह्य रूप, वेश-भूषा, बोली आ स्वभाव केर संक्षिप्त किंतु जीवंत चित्रण प्रधान होइत अछि। ई विधा पूरा जीवनी नहि लिखैत, बल्कि कुछ सूक्ष्म लक्षण सँ पात्र केर पहचान स्पष्ट करैत अछि।

Question 34गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

व्यंग्यात्मक गद्यमे लेखक बाहर सँ प्रशंसा आ भीतर सँ आलोचना करैत अछि; एहि शैलीक मुख्य साहित्यिक प्रभाव की होइत अछि?

  1. पाठक केँ भाषा केर व्याकरण सुधारल जाइत अछि
  2. पाठक केँ तुरंत आ अंतिम निर्णय स्पष्ट रूपसँ देल जाइत अछि
  3. पाठक केँ घटना केर कालक्रम बुझाओल जाइत अछि
  4. पाठक स्वयं सतह आ भीतरी अर्थक भेद पकड़ैत अछि Correct answer.

Explanation

व्यंग्य मे बाहरी प्रशंसा आ भीतरी आलोचना केर विरोधाभास पाठक केँ सक्रिय बनाबैत अछि। पाठक सतही अर्थ केर आगू बढ़ि कऽ लेखकक वास्तविक असहमति स्वयं पहचानैत अछि; एहि सँ व्यंग्यक तीखरता बढ़ैत अछि।

Question 35गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कुनो अनुच्छेदक अंतिम वाक्य पाठक केँ अगिला अनुच्छेदक विषय धरि पहुँचबैत अछि; अहि वाक्यक कार्य की कहल जाइत अछि?

  1. संक्रमण-वाक्य Correct answer.
  2. उदाहरण-वाक्य
  3. विषय-वाक्य
  4. उपसंहार-वाक्य

Explanation

अनुच्छेदक अंतिम वाक्य जखन अगिला अनुच्छेदक विषय सँ जोड़ैत अछि, तखन ओ संक्रमण-वाक्य केर काम करैत अछि। ई वाक्य पाठ केर प्रवाह केँ सुचारू रखैत अछि आ पाठक केँ अचानक विषय-परिवर्तन सँ बचाबैत अछि।

Question 36गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-गद्यमे कुनो वस्तु वा स्थान साक्षात् अर्थ सँ आगू बढ़ि कऽ गहिर सांकेतिक अर्थ बुझबैत अछि, तखन ओकरा की कहल जाइत अछि?

  1. प्रतीक Correct answer.
  2. टिप्पणी
  3. उपकथा
  4. पृष्ठभूमि

Explanation

प्रतीक मे वस्तु वा स्थान अपन साक्षात् अर्थ सँ आगू बढ़ि कऽ भाव, मूल्य वा स्थिति केर सांकेतिक अर्थ बुझबैत अछि। कथा-गद्य मे प्रतीक घटना केर सतही वर्णन केँ गहिर अर्थ दैत अछि आ पाठक केँ व्याख्या केर अवसर दैत अछि।

Question 37गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

आत्मकथात्मक गद्यमे वर्णनकर्ता अपन स्मृति केर आधार पर घटना कहैत अछि; पाठकक सबसँ संतुलित दृष्टि की होबाक चाही?

  1. स्मृति-सापेक्ष वर्णन मानि अन्य प्रमाण सँ तुलना करब Correct answer.
  2. स्मृति केर हर विवरण केँ पूर्ण असत्य मानि छोड़ि देब
  3. लेखक जे कहलनि ओकरा अंतिम सत्य मानि लेब
  4. केवल संवाद केर आधार पर पूरा घटना केर पुनर्निर्माण करब

Explanation

आत्मकथात्मक वर्णन स्मृति पर आधारित होइत अछि, एहि लेल ओ पूर्ण वस्तुनिष्ठ नहि होइत। संतुलित पाठक स्मृति-सापेक्षता केँ स्वीकार करैत अछि आ अन्य प्रमाण, समकालीन स्रोत वा पाठक आंतरिक संगति सँ तुलना करैत अछि।

Question 38गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक निबंधमे जे वाक्य पूरा पाठक मुख्य दावा केँ स्पष्ट रूपसँ प्रस्तुत करैत अछि, तकरा की कहल जाइत अछि?

  1. उदाहरण-वाक्य
  2. संक्रमण-वाक्य
  3. विषय-वाक्य Correct answer.
  4. पादटिप्पणी

Explanation

विषय-वाक्य निबंधक मुख्य दावा वा केंद्रीय प्रतिज्ञा केँ स्पष्ट रूपसँ प्रस्तुत करैत अछि। ओ पाठक केँ बतैत अछि जे पूरा पाठ कुन तर्क केर समर्थन मे जुटल अछि, एहि लेल एकरा निबंधक दिशा-निर्धारक वाक्य कहल जाइत अछि।

Question 39गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-पाठमे पात्रक नाम-चयन सँ लेखक सामान्यतः की सूचित करैत छथि?

  1. लेखकक आर्थिक स्थिति केर परिचय
  2. पात्रक सामाजिक पहचान आ पाठक-अपेक्षा Correct answer.
  3. पात्रक जन्म-तिथि आ शिक्षा केर प्रमाण
  4. कथा केर अंतिम परिणाम केर पूर्वाभास

Explanation

पात्रक नाम केवल पहचान-चिह्न नहि होइत; ओ सामाजिक-सांस्कृतिक पृष्ठभूमि, लिंग, वर्ग वा क्षेत्रीयता केर संकेत दैत अछि। एहि संकेत सँ पाठक पात्रक अपेक्षित व्यवहार आ कथा मे ओकर स्थान केर पूर्वानुमान करैत अछि, जे चरित्र-चित्रण केँ सघन करैत अछि।

Question 40गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

शोधपरक गद्यमे उद्धृत स्रोत केर विश्वसनीयता जाँचैत समय पाठक सबसँ पहिने की देखबाक चाही?

  1. उद्धरणक कुल शब्द-संख्या
  2. लेखकक व्यक्तिगत ख्याति
  3. मूल स्रोत सँ संदर्भ-संगति Correct answer.
  4. स्रोतक प्रकाशकक नाम आ स्थान

Explanation

शोधपरक गद्य मे उद्धरण केर मूल्य ओकर स्रोत-संगति आ सत्यता सँ निर्धारित होइत अछि। पाठक केँ देखबाक चाही जे उद्धरण मूल स्रोत मे ओही अर्थ मे अछि कि नहि, आर ओ लेखकक तर्क केँ समर्थन करैत अछि वा विकृत करैत अछि।

Question 41गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कुनो पाठक प्रारंभमे लेखक-परिचय देल जाइत अछि; एहि परिचयक मुख्य साहित्यिक उद्देश्य की होइत अछि?

  1. पाठक केँ कथा केर अंत पहिने बता देब
  2. पाठक केँ व्याकरणक नियम आ वाक्य-रचना सिखाब
  3. लेखकक पृष्ठभूमि आ दृष्टिकोण बुझबामे मदद करब Correct answer.
  4. पाठक केँ सभ पात्रक नाम आ भूमिका गिना देब

Explanation

लेखक-परिचय सँ पाठक केँ रचना केर सामाजिक-सांस्कृतिक पृष्ठभूमि आ लेखकक दृष्टिकोण बुझबामे मददि मिलैत अछि। ई परिचय पाठ केँ संदर्भित करैत अछि, कथा केर परिणाम नहि बताबैत।

Question 42गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-पाठमे कुनो पात्रक संवाद सँ ओकर स्वभाव केँ चिन्हबाक सबसँ विश्वसनीय आधार की मानल जाइत अछि?

  1. ओकर शब्द-चयन आ बोलबाक ढंग Correct answer.
  2. कथा-पाठमे ओकर नामक सांकेतिक अर्थ
  3. ओकर पहिरावा, गहना आ बाह्य रूप
  4. ओकर घरक सजावट आ सामानक ढेर

Explanation

संवादमे पात्रक शब्द-चयन, लहजा आ प्रतिक्रिया सँ ओकर मनोवृत्ति आ सामाजिक स्थिति प्रकट होइत अछि। बाह्य वर्णन सहायक भऽ सकैत अछि, मुदा स्वभावक सबसँ सजीव प्रमाण संवादे होइत अछि।

Question 43गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक निबंधमे लेखक कुनो सामाजिक कुरीति पर व्यंग्य करैत छथि; एहि व्यंग्यक मुख्य साहित्यिक उद्देश्य की होइत अछि?

  1. लेखक केँ समाजमे प्रसिद्धि आ प्रतिष्ठा दिलाब
  2. विरोधी पात्रक चरित्र-हत्या कऽ कथा केँ रोचक बनाब
  3. कुरीति प्रति जागरूकता जगाकऽ सुधारक प्रेरणा देब Correct answer.
  4. पाठक केँ केवल हँसाब आ मनोरंजन करब

Explanation

व्यंग्यक सतही काम हँसाब होइत अछि, मुदा साहित्यिक उद्देश्य कुरीति केँ उजागर कऽ पाठक केँ सुधारक दृष्टि देब होइत अछि। ई शैली मनोरंजन केर माध्यम सँ सामाजिक चेतना जगाबैत अछि।

Question 44गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कुनो पाठक शीर्षक लघु होइत अछि मुदा पूरा पाठक सार बुझबैत अछि; अहि तरहक शीर्षकक साहित्यिक गुण की कहल जाइत अछि?

  1. वर्णनात्मक आ सीमित
  2. संकेतात्मक आ व्यापक Correct answer.
  3. नाटकीय आ भ्रमपूर्ण
  4. अलंकारिक मात्र

Explanation

लघु शीर्षक जखन पूरा पाठक मूल भाव केँ सूचित करैत अछि, तखन ओकर गुण संकेतात्मकता आ व्यापकता होइत अछि। ई पाठक केँ पढ़बाक क्रममे अर्थ-खोजक दिशा देइत अछि।

Question 45गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कुनो पाठमे लेखक अपन विषय केर समर्थनमे तथ्य आ उदाहरण दुनु देलनि; एहि युग्मक साहित्यिक लाभ की अछि?

  1. दावा केँ विश्वसनीय आ ठोस बनाबैत अछि Correct answer.
  2. पाठक केँ विषय सँ भ्रमित करैत अछि
  3. पाठ केँ अनावश्यक रूपसँ लंबा करैत अछि
  4. कथा केर गति केँ धीमा करैत अछि

Explanation

तथ्य दावा केँ प्रमाण दैत अछि आ उदाहरण ओकरा मूर्त रूप दैत अछि; दुनु मिलि तर्क केँ विश्वसनीय बनाबैत अछि। निबंध-गद्यमे ई युग्म पाठकक समर्थन जितैत अछि।

Question 46गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक आत्मकथात्मक अंशमे 'हम' कथावाचक केर प्रयोग सँ पाठक केँ की विशेष सुविधा मिलैत अछि?

  1. सभ पात्रक मन केर पूर्ण आ विस्तृत जानकारी
  2. कथा केर पूर्ण काल्पनिक आ अवास्तविकता
  3. घटना सँ वस्तुनिष्ठ आ दूरक दृष्टि
  4. घटना आ भाव केर आंतरिक अनुभव Correct answer.

Explanation

प्रथम-पुरुष वाचक अपन स्मृति आ भाव केँ सीधे प्रस्तुत करैत अछि, जे पाठक केँ घटना केर आंतरिक अनुभव दैत अछि। ई वाचन-शैली आत्मकथात्मक गद्य केँ विश्वसनीयता दैत अछि।

Question 47गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक कथा-पाठमे दू महत्वपूर्ण पात्रक विरोध सँ कथा केँ सबसँ बेसी की मिलैत अछि?

  1. पात्रक नामकरन
  2. द्वंद्व आ कथा-गति Correct answer.
  3. हास्य केर अनावश्यक विस्तार
  4. पृष्ठभूमि केर पूर्ण परिवर्तन

Explanation

दू पात्रक विरोध सँ कथा मे द्वंद्व उत्पन्न होइत अछि आ घटना आगाँ बढ़ैत अछि। ई टकराव सँ पात्रक स्वभाव आ विषयक गहिराई दुनु प्रकट होइत अछि।

Question 48गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक निबंधमे प्रस्तावना केर बाद आबय बला मुख्य भाग केर साहित्यिक कार्य की होइत अछि?

  1. कथा केर समापन आ सुखद अंत देनाइ
  2. विषय केर विस्तार आ तर्क-समर्थन Correct answer.
  3. लेखकक जीवनी केर विस्तृत वर्णन
  4. पात्रक परिचय दऽ कथा आरंभ करब

Explanation

निबंधक मुख्य भागमे लेखक अपन प्रस्तावित विषय केर विस्तार करैत अछि आ तर्क, तथ्य आ उदाहरण सँ ओकर समर्थन करैत अछि। ई भाग पाठक केँ निष्कर्ष धरि पहुँचबाक आधार बनाबैत अछि।

Question 49गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक व्यंग्यात्मक पाठमे लेखक पात्र केर प्रशंसा केर आवरणमे ओकर निंदा प्रकट करैत छथि; एहि विशेष शैली केँ की कहल जाइत अछि?

  1. उपमा
  2. व्याजस्तुति Correct answer.
  3. रूपक
  4. अनुप्रास

Explanation

व्याजस्तुति मे बाहर सँ प्रशंसा कहल जाइत अछि मुदा भीतरक अर्थ निंदा वा उपहास होइत अछि। ई व्यंग्यक सूक्ष्म आ प्रभावशाली शैली अछि, जे पाठक सँ सक्रिय अर्थ-ग्रहणक अपेक्षा करैत अछि।

Question 50गद्य खण्ड (Prescribed prose - comprehension, theme, character and author-based questions)

गद्य खण्डक जीवनी-परक रचनामे लेखक कुनो ऐतिहासिक व्यक्ति केर गुण आ दोष दुनु प्रस्तुत केलनि; एहि सँ लेखकक कौन-सा दृष्टिकोण प्रकट होइत अछि?

  1. पूर्ण निंदा आ विरोध
  2. पूर्ण आराधना आ अंधभक्ति
  3. विषय प्रति उदासीनता
  4. संतुलित आ वस्तुनिष्ठ मूल्यांकन Correct answer.

Explanation

जीवनी-लेखक जखन गुण आ दोष दुनु देलनि, तखन ओ ऐतिहासिक व्यक्ति केँ आदर्शीकृत नहि कऽ संतुलित रूपसँ मूल्यांकन करैत छथि। ई दृष्टिकोण वस्तुनिष्ठता आ विश्वसनीयता बढ़ाबैत अछि।