व्याकरण: संधि, समास, कारक, काल, शब्द-भेद आ मुहावरा
व्याकरण खण्ड संधि, समास, कारक, काल, शब्द-भेद आ मुहावरा-लोकोक्ति पर आधारित अछि। एतय अंक केवल परिभाषा सँ नहि, पहचान आ प्रयोगसँ भेटैत अछि - तेँ हर नियम संगे उदाहरण आ वाक्य-प्रयोग याद करू।
संधि
दू वर्णक मेल। स्वर संधि: देव + आलय = देवालय; विद्या + अर्थी = विद्यार्थी। व्यंजन संधि आ विसर्ग संधि अलग। संधि-विच्छेद पूछलासँ पहिले मूल शब्द लिखू, फेर मेल देखाऊ।
समास-पहचान
- तत्पुरुष: उत्तरपद प्रधान - राजपुत्र (राजाक पुत्र)।
- कर्मधारय: विशेषण-विशेष्य - नीलकमल।
- द्विगु: पहिल पद संख्यावाची - चौराहा।
- द्वंद्व: दुनू पद प्रधान - दिन-रात।
- बहुव्रीहि: अन्य अर्थ प्रधान - दशानन (रावण)।
- अव्ययीभाव: पहिल पद अव्यय - यथाशक्ति।
कारक आ काल
मैथिलीमे कारक परसर्गसँ चिन्हल जाइत अछि: 'सँ' (करण/अपादान), 'के' (कर्म/संप्रदान), 'मे' (अधिकरण)। काल: वर्तमान 'करैत छी', भूत 'कैलक', भविष्यत् 'करतै'।
कार्य-उदाहरण
'राजपुत्र' - पहिल पद 'राजा' के विभक्ति लुप्त, उत्तरपद 'पुत्र' प्रधान, अर्थ 'राजाक पुत्र' → तत्पुरुष। जँ अर्थ 'राजाक पुत्र' नहि, बल्कि कोनो तेसर अर्थ (जेना कोनो व्यक्तिक नाम) होइत, तँ बहुव्रीहि कहल जाइत।
ट्रैप
- संधि आ समासक भ्रम - संधि वर्णक, समास शब्दक।
- 'सँ' केँ हर जगह करण मानब; अपादान (अलग होब) सेहो छै।
- मुहावराक शब्दार्थ लिखब, लाक्षणिक अर्थ नहि।