साहित्येतिहास: काल-विभाजन, प्रवृत्ति आ प्रमुख लेखक
साहित्येतिहासमे काल-विभाजन, प्रवृत्ति आ प्रमुख लेखक-रचना पूछल जाइत अछि। मैथिली साहित्यक इतिहास सामान्यतः आदिकाल, मध्यकाल (विद्यापति युग) आ आधुनिक कालमे बाँटल जाइत अछि।
आदिकाल
चर्यापद, सिद्ध आ नाथ साहित्य; भाषा अवहट्टक पूर्वरूप। एहि कालक रचना साधना-प्रधान अछि, तेँ ओकरा धार्मिक-दार्शनिक सन्दर्भमे पढ़ू।
मध्यकाल
ज्योतिरीश्वर ठाकुरक 'वर्णरत्नाकर' (1324 ई.) प्राचीन मैथिली गद्य/कोशक महत्वपूर्ण आधार मानल जाइत अछि। विद्यापति (14वीं शताब्दी) - 'कीर्तिलता' (ऐतिहासिक काव्य), 'पदावली' आ गद्य रचना। ओहि बाद गोविंददास आदिक पद-परंपरा।
आधुनिक काल
19वीं सदीमे चन्दा झा आ 'मिथिला भाषा रामायण' सँ आधुनिक चेतना; 20वीं सदीमे हरिमोहन झा, सुरेन्द्र झा 'सुमन', बैद्यनाथ मिश्र 'यात्री' आदि। संस्थागत पहचान: साहित्य अकादमी 1965 मे मैथिली केँ मान्यता; 2003 मे 92वाँ संविधान-संशोधन सँ आठम अनुसूचीमे समावेश।
कार्य-उदाहरण
प्रश्न: 'वर्णरत्नाकर के रचनाकार के?' उत्तर: ज्योतिरीश्वर ठाकुर, काल 1324 ई.। विद्यापति केँ वर्णरत्नाकरक रचनाकार कहब गलत अछि; विद्यापति 'कीर्तिलता' आ पदावलीसँ जुड़ल छथि। नाम आ रचना जोड़ी-जोड़ी याद करू।
ट्रैप
- विद्यापति आ ज्योतिरीश्वरक भ्रम।
- आठम अनुसूचीक तिथि 2002 लिखब (सही 2003)।
- काल-खण्डक नाम आ प्रवृत्ति मिलाबैत गलती।