तक्रार अर्ज: स्वरूप, मजकूर आणि आदरार्थी भाषा
उपयोजित लेखनाच्या ५ गुणांच्या सराव चाचणीत 'सार्वजनिक स्वच्छतेबाबत नगरपालिकेच्या मुख्याधिकाऱ्यांना तक्रार अर्ज लिहा' असे मागितले होते. गुणविभागणी: स्वरूप व मांडणी २, मजकूर २, भाषा १. ३९ विद्यार्थ्यांपैकी पहिल्या विद्यार्थ्याचा अर्ज असा: वर केवळ 'मुख्याधिकारी, नगरपालिका', प्रेषकाचा पत्ता व दिनांक नाही, विषय ओळ नाही; मजकुरात 'आमच्या भागात कचरा आहे, तुम्ही लक्ष द्या' इतकेच; शेवटी 'तुमचा विश्वासू' व नाव. दुसऱ्याने स्वरूप बरोबर ठेवले पण तक्रारीची ठोस माहिती (भाग क्रमांक, कचरा साचल्याची तारीख, आरोग्यावरील परिणाम) दिली नाही. तिसऱ्याने मजकूर उत्तम लिहिला, स्वरूपही बरोबर; फक्त 'तुम्ही' ऐवजी सातत्याने 'आपण' व शेवटी 'आपला' वापरले. वर्गात यापूर्वी औपचारिक अर्जाचा नमुना वाचून दाखवला होता, पण स्वतः लिहिण्याचा सराव झाला नव्हता. शिक्षकांना तिन्ही अर्जांचे गुण आणि सुधारणा ठरवायच्या आहेत.
1. तिन्ही अर्जांना ५ पैकी गुण द्या व प्रत्येकाचे कारण सांगा.
Read the worked answer
पहिला - २/५: स्वरूप ० (पत्ता, दिनांक, विषय, पूर्ण शेवट नाही), मजकूर १ (तक्रार आहे पण तपशील नाही), भाषा १. दुसरा - ४/५: स्वरूप २, भाषा १, मजकूर १ (ठोस तपशील नाही; 'कचरा आहे' या वाक्यातून कोणती कारवाई अपेक्षित आहे ते कळत नाही). तिसरा - ५/५: स्वरूप २, मजकूर २, भाषा १; 'आपण/आपला' हे आदरार्थी व सातत्याने वापरले आहे, म्हणून भाषेचा गुण कापू नये. महत्त्वाचे: प्रत्येक घटक स्वतंत्रपणे तपासला, म्हणून तिसऱ्याचे उत्तर 'वेगळे' दिसत असूनही पूर्ण गुणांस पात्र ठरते.
2. पहिल्या विद्यार्थ्याला स्वरूपाचे पूर्ण गुण का देऊ नयेत, हे समजावण्यासाठी तीन मुद्दे लिहा.
Read the worked answer
तीन मुद्दे: (१) अर्ज हा औपचारिक पत्रप्रकार आहे; प्रेषकाचा पत्ता व दिनांक नसल्यास कोण, कधी व कुठून तक्रार करत आहे हे अधिकाऱ्याला कळत नाही. (२) विषय ओळ नसल्यास अर्ज कोणत्या विभागाकडे जायचा हे ठरत नाही; त्यामुळे प्रक्रिया लांबते. (३) 'तुम्ही लक्ष द्या' हे विनंतीवजा वाक्य पुराव्याशिवाय असते; तारीख व भाग क्रमांक दिल्यास तक्रार तपासता येते. म्हणून स्वरूपाचे गुण 'दिखावा' नाहीत, तर अर्ज प्रत्यक्ष कार्यान्वित होण्याची अट आहेत.
3. दुसऱ्या विद्यार्थ्याचा मजकूर १ गुण का कापला, हे स्पष्ट करणारी सुधारणा-सूची लिहा.
Read the worked answer
दुसऱ्याचा मजकूर १ गुण का: तक्रारीत 'काय, कुठे, कधीपासून, काय परिणाम, काय मागणी' यांपैकी केवळ 'काय' आहे. सुधारणा-सूची: भाग क्रमांक व पत्ता; कचरा साचू लागल्याची तारीख; डास व दुर्गंधीमुळे आरोग्यावर होणारा परिणाम; वारंवार तक्रार करूनही कारवाई न झाल्याचा उल्लेख; आणि 'आठ दिवसांत स्वच्छता मोहीम राबवावी' अशी ठोस मागणी. प्रत्येक मुद्दा मध्यवर्ती परिच्छेदात स्वतंत्र वाक्यात लिहावा; शेवटी नम्र पण स्पष्ट विनंती ठेवावी.