First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नाचे उत्तर द्या: 'गावातील मुलांनी शाळेच्या मागील मोकळ्या जागेत भाजीपाल्याची बाग तयार केली. रोज सकाळी पाणी घालणे व तण काढणे ही कामे त्यांनी आळीपाळीने वाटून घेतली. तीन महिन्यांनंतर हिरवीगार भाजी त्यांच्या ताटात आली.' उताऱ्यानुसार मुलांनी शाळेच्या मागील जागेत काय तयार केले?
- खेळाचे मैदान
- पाण्याची टाकी
- शाळेची नवीन इमारत
- भाजीपाल्याची बाग Correct answer.
Explanation
उताऱ्यात 'शाळेच्या मागील मोकळ्या जागेत भाजीपाल्याची बाग तयार केली' असे थेट नमूद आहे. इमारत, टाकी किंवा मैदान यांचा उल्लेख उताऱ्यात कोठेही आलेला नाही.
Question 2गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'आजोबा रोज संध्याकाळी अंगणात जुन्या पत्रांचे गठ्ठे उघडत आणि एकेका पत्राची गोष्ट सांगत. त्यांच्या आठवणींचा ओघ थांबत नसे.' उताऱ्यातील 'गठ्ठे' या शब्दाचा संदर्भानुसार योग्य अर्थ कोणता?
- पत्रांचा बांधा Correct answer.
- पत्रांचा पाठलाग
- पत्रांची पेटी
- पत्रांची यादी
Explanation
'गठ्ठा' हा एकत्र बांधलेल्या किंवा जमवलेल्या वस्तूंचा समूह दाखवतो. जुन्या पत्रांना एकत्र बांधून ठेवलेले असल्याने 'पत्रांचा बांधा' हा अर्थ संदर्भाला साजेसा आहे.
Question 3गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'शेतकऱ्याने पहिल्या पावसानंतर बियाणे पेरले. पुढचे दोन आठवडे पाऊस पडला नाही. तो रोज शेताकडे जात, माती ओली आहे का ते पाहत असे, पण आपली चिंता कोणालाच बोलून दाखवत नसे.' शेतकऱ्याच्या वर्तनावरून त्याची मनःस्थिती कोणती असल्याचे स्पष्ट होते?
- निराश होऊन पूर्ण उदासीन
- चिंताग्रस्त पण संयमी Correct answer.
- आनंदाने उत्साही
- रागाने बेफिकीर
Explanation
पावसाची प्रतीक्षा आणि रोजची तपासणी चिंता दर्शवते, तर चिंता न बोलणे संयम दाखवते. म्हणून 'चिंताग्रस्त पण संयमी' हे वर्णन उताऱ्याशी जुळते.
Question 4गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'गावातील मोची आपल्या कामात तरबेज होता. ग्राहकाने जास्त पैसे दिले तरी तो फक्त ठरलेले पैसे घेत असे. "माझ्या हातचे काम मला पुरते, दुसऱ्याच्या गरजेचा फायदा घेणे मला ठाऊक नाही," असे तो सांगत असे.' या उताऱ्यातून व्यक्त होणारा मुख्य विचार कोणता?
- ग्राहकाकडून नेहमी कमी पैसे घेणे
- प्रामाणिकपणा व कामाचा अभिमान Correct answer.
- काम टाळून सुटका मिळवणे
- श्रीमंतीचे प्रदर्शन करणे
Explanation
मोची जास्त पैसे न घेता ठरलेले पैसेच घेतो आणि आपल्या कामातील समाधानाला महत्त्व देतो. हे वर्तन प्रामाणिकपणा व कामाचा अभिमान दर्शवते, हाच उताऱ्याचा मुख्य विचार आहे.
Question 5गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'आईने मुलीला पहिल्यांदा स्वयंपाक करायला सांगितले. मुलीने चुकून मिठाचे प्रमाण वाढवले. आईने राग न करता "चूक झाली तर शिकायला मिळते" असे म्हणून पुन्हा एकदा करून दाखवायला सांगितले.' आईच्या वर्तनातून कोणता गुण प्रामुख्याने दिसतो?
- उदासीनता आणि टाळाटाळ करणे
- कडक शिस्त आणि रागाचा स्वभाव
- संयम व शिकवण्याची वृत्ती Correct answer.
- स्पर्धा आणि घाई करणे
Explanation
आईने चूक झाल्यावरही राग न करता पुन्हा शिकवायचे ठरवले. यातून संयम व शिकवण्याची वृत्ती स्पष्ट होते; शिक्षा किंवा टाळाटाळ नाही.
Question 6गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'सकाळी रमेशने बागेत पाणी दिले. दुपारी त्याने झाडांना वाळलेली पाने काढली. संध्याकाळी त्याने कापलेली फुले टोपलीत ठेवली. रात्री त्याने पुढील दिवसाची कामे वहीत लिहून ठेवली.' उताऱ्यातील घटनांचा योग्य क्रम कोणता?
- फुले ठेवणे - पाणी देणे - पाने काढणे - कामे लिहिणे
- पाणी देणे - पाने काढणे - फुले ठेवणे - कामे लिहिणे Correct answer.
- पाने काढणे - पाणी देणे - फुले ठेवणे - कामे लिहिणे
- पाणी देणे - फुले ठेवणे - पाने काढणे - कामे लिहिणे
Explanation
उताऱ्यात सकाळी पाणी देणे, दुपारी पाने काढणे, संध्याकाळी फुले ठेवणे आणि रात्री कामे लिहिणे अशी क्रमवारी दिली आहे. त्यामुळे दुसरा क्रमच उताऱ्याशी जुळतो.
Question 7गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'गावात नवीन ग्रंथालय सुरू झाले. सुरुवातीला काहीजण म्हणाले, "आता कोण वाचणार?" पण लेखकाने लिहिले: "पुस्तक उघडणारा पहिला वाचक जरी एकटा असेल, तरी त्याच्या हातून पुढच्या दहा वाचकांचा मार्ग तयार होतो."' लेखकाचा मुख्य उद्देश काय आहे?
- ग्रंथालय बंद करण्याची सूचना देणे
- छोट्या सुरुवातीचा मोठा परिणाम पटवणे Correct answer.
- गावकऱ्यांना निराश करून सोडणे
- पुस्तकांच्या किमती वाढवण्याचे समर्थन
Explanation
लेखक 'एकटा पहिला वाचक पुढच्या दहा वाचकांचा मार्ग तयार करतो' असे म्हणतो. यातून वाचनाची छोटी सुरुवात पुढे मोठा परिणाम घडवते, हा उद्देश स्पष्ट होतो; ग्रंथालय बंद करणे किंवा निराशा हा उद्देश नाही.
Question 8गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'सावलीने झाडाची कास धरली होती, पण झाड मात्र आपल्या मुळांना विसरले नाही. उन्हात तपणाऱ्याला ते सावली देत होते आणि स्वतःच्या वाढीसाठी मातीत खोल रुजत होते.' उताऱ्यातील 'आपल्या मुळांना विसरले नाही' या वाक्याचा अर्थ काय?
- मूळ आधाराशी जोडलेले राहणे Correct answer.
- झाड मातीतून उपटून काढले जाणे
- झाडाला मुळेच उगवली नाहीत असे होणे
- झाडाने सावली देणे पूर्ण थांबवणे
Explanation
वाक्याचा थेट अर्थ झाडाने आपली मुळे विसरू नयेत असा नसून, आपल्या आधाराशी असलेली निष्ठा सोडली नाही असा आहे. उताऱ्यात झाड सावली देत असतानाही मातीत खोल रुजल्याचे सांगितले आहे, त्यामुळे मूळ आधाराशी जोडलेले राहणे हा अर्थ योग्य.
Question 9गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'ग्रंथालय सकाळी नऊ वाजता उघडते. विद्यार्थ्यांनी वाचनकक्षात शांतता राखावी आणि पुस्तके परत करताना यादीत नाव लिहावे.' उताऱ्यानुसार विद्यार्थ्यांनी वाचनकक्षात काय राखावे?
- दारे बंद
- आरडाओरडा
- गर्दी
- शांतता Correct answer.
Explanation
'विद्यार्थ्यांनी वाचनकक्षात शांतता राखावी' असे उताऱ्यात स्पष्ट सांगितले आहे. गर्दी, आरडाओरडा किंवा दारे बंद ठेवण्याची सूचना तेथे दिलेली नाही.
Question 10गद्य (Prose)
पुढील उतारा वाचा: 'शाळेच्या स्वच्छता मोहिमेत सर्वांनी सहभाग घेतला. शिक्षक म्हणाले, "काम वाटून घ्या, म्हणजे कोणावरही ओझे पडणार नाही."' शिक्षकांच्या वाक्याचा संदर्भानुसार अर्थ काय?
- काम टाळून दुसऱ्यावर सोपवावे
- काम वाटून सर्वांनी मिळून करावे Correct answer.
- काम फक्त शिक्षकांनीच करावे
- सर्व काम एकाच व्यक्तीने पूर्ण करावे
Explanation
'काम वाटून घ्या' म्हणजे जबाबदाऱ्या विभागून घेणे; त्यामुळे सर्वांवर समान भार राहतो. शिक्षकांचा उद्देश सहभाग वाढवणे हा आहे, काम टाळणे नाही.
Question 11गद्य (Prose)
मराठी गद्यातील कथेचा अभ्यास करताना घटनांची एकामागोमाग येणारी मांडणी व त्यातून घडणारा विकास दर्शवणाऱ्या घटकाला काय म्हणतात?
- व्यक्तिरेखा
- कथानक Correct answer.
- वातावरण
- संवाद
Explanation
कथेतील घटना कोणत्या क्रमाने घडतात आणि त्यातून नायकाचा प्रवास कसा बदलतो, हे ज्या रचनेतून स्पष्ट होते तिला कथानक म्हणतात. कथानक हे कथेचा केंद्रीय घटनासूत्र असते, तर इतर घटक त्याला पूरक ठरतात.
Question 12गद्य (Prose)
गद्यप्रकारात लेखक स्वतःच्या आयुष्यातील अनुभव 'मी' या उत्तमपुरुषात मांडतो, तेव्हा त्या साहित्यप्रकाराला मराठीत काय म्हणतात?
- निबंध
- आत्मचरित्र Correct answer.
- चरित्र
- प्रवासवर्णन
Explanation
आत्मचरित्रात लेखक स्वतःचे जीवन, अनुभव व विचार 'मी' रूपात मांडतो. चरित्रात दुसऱ्या व्यक्तीचे जीवन तिसऱ्या पुरुषात मांडले जाते, हा मुख्य फरक लक्षात ठेवावा.
Question 13गद्य (Prose)
कथेतील संवादाचे कार्य विचारात घेता, पात्रांनी केलेल्या बोलण्यामुळे कथेत प्रामुख्याने काय साधले जाते?
- पात्रांचे स्वभाव उलगडणे Correct answer.
- कवितेची लय व वृत्त वाढवणे
- घटनांची संख्या मोजून नोंद करणे
- कथानकाची गती पूर्णपणे थांबवणे
Explanation
संवादातून पात्रांचे स्वभाव, भावना आणि परस्परसंबंध वाचकाला समजतात. तो कथानकाला गती देतो व पात्रांचे व्यक्तिमत्त्व उलगडण्याचे प्रभावी साधन ठरतो.
Question 14गद्य (Prose)
कथेच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर वाचकाच्या अपेक्षेपेक्षा वेगळे वळण निर्माण करणाऱ्या घटनेला कथेच्या अभ्यासात काय संबोधले जाते?
- कथाबीज
- चरित्रचित्रण
- उत्कंठावर्धन
- कलाटणी Correct answer.
Explanation
कलाटणी म्हणजे कथेतील अनपेक्षित वळण, जे वाचकाचा अंदाज चुकवून कथेला नवी दिशा देते. ती कथानकातील महत्त्वाचा टप्पा असते व पुढील घडामोडींचा अर्थ बदलू शकते.
Question 15गद्य (Prose)
प्रवासवर्णन या गद्यप्रकाराचे वैशिष्ट्य ओळखताना, त्यात प्रामुख्याने कशाचे महत्त्व असते?
- नाटकीय संवादांची सविस्तर मांडणी
- काल्पनिक पात्रांची विस्तृत रचना
- प्रत्यक्ष अनुभवाचे चित्रण Correct answer.
- केवळ तारखांची नोंद व क्रमवारी
Explanation
प्रवासवर्णनात लेखकाने प्रत्यक्ष पाहिलेल्या स्थळांचे, तेथील माणसांचे व स्वतःच्या अनुभवाचे चित्रण असते. तारखा किंवा काल्पनिक पात्रे यांपेक्षा प्रत्यक्ष अनुभवाचे वर्णन या प्रकाराचे केंद्र असते.
Question 16गद्य (Prose)
वैचारिक निबंध व कथात्मक गद्य यातील फरक ओळखताना, वैचारिक निबंधाचा मुख्य उद्देश कोणता असतो?
- घटनांचे नाट्य उभे करणे
- एखाद्या विचाराचे विवेचन करणे Correct answer.
- काल्पनिक प्रवासाचे वर्णन करणे
- कथेतील पात्रांचे संवाद लिहिणे
Explanation
वैचारिक निबंधात लेखक एखाद्या विचाराची मांडणी, त्याचे पृथ्थकरण व तर्कशुद्ध विवेचन करतो. कथेप्रमाणे पात्रांची घडी किंवा नाट्य उभे करणे हा त्याचा मुख्य उद्देश नसतो.
Question 17गद्य (Prose)
ललित गद्यात अनुभवाचे सुंदर व भावपूर्ण शब्दांत केलेले चित्रण असते. त्या ओळखीवरून ललित गद्यात प्रामुख्याने काय असते?
- केवळ ऐतिहासिक दस्तऐवज
- संशोधनाची पद्धत
- केवळ आकडेवारी व तक्ते
- लेखकाचे वैयक्तिक भावविश्व Correct answer.
Explanation
ललित गद्यात लेखकाचे वैयक्तिक अनुभव, भावना व सौंदर्यदृष्टी यांचे कलात्मक चित्रण असते. त्यामुळे आकडेवारी किंवा केवळ ऐतिहासिक दस्तऐवज हे तिचे केंद्र नसते.
Question 18गद्य (Prose)
कथेत पुढे काय घडेल याची उत्सुकता टिकवून ठेवण्यासाठी लेखक जाणीवपूर्वक जे तंत्र वापरतो, त्याला कथेच्या अभ्यासात काय म्हणतात?
- व्यक्तिचित्रण
- कथानकाचा सारांश
- उत्कंठावर्धन Correct answer.
- वातावरणनिर्मिती
Explanation
उत्कंठावर्धनात लेखक प्रश्न निर्माण करून किंवा माहिती थोड्या थोड्या पद्धतीने देऊन वाचकाची उत्सुकता वाढवतो. यामुळे वाचक पुढील घटना जाणून घेण्यासाठी कथेवर टिकून राहतो.
Question 19गद्य (Prose)
चरित्रात्मक गद्यात नायकाच्या जीवनातील घटना कोणत्या पद्धतीने मांडल्या जातात?
- केवळ काल्पनिक घटनांच्या विस्तृत स्वरूपात
- कवितेच्या चरणांत विभागून सादर करून
- महत्त्वाच्या टप्प्यांच्या क्रमात Correct answer.
- केवळ संवादांची क्रमवार यादी म्हणून
Explanation
चरित्रात्मक गद्यात नायकाच्या जीवनातील महत्त्वाचे टप्पे, त्यांचा क्रम आणि त्यांचा परिणाम यांची मांडणी केली जाते. केवळ संवादांची यादी किंवा काल्पनिक घटना हे तिचे स्वरूप नसते.
Question 20गद्य (Prose)
गद्यलेखनात 'शब्दचित्र' उभे करणे म्हणजे नेमके काय?
- कथेचा शेवट बदलणे
- वाचकाच्या मनात दृश्य जिवंत करणे Correct answer.
- पात्रांची नावे यादीत लिहिणे
- संवाद वगळून लेखन करणे
Explanation
शब्दचित्र म्हणजे शब्दांच्या साहाय्याने व्यक्ती, वस्तू किंवा दृश्य वाचकाच्या मनात जिवंत उभे करणे. त्यात वर्णनाची स्पष्टता व भावपूर्णता महत्त्वाची ठरते.
Question 21गद्य (Prose)
कथेत ज्या पात्राभोवती मुख्य घटना घडतात आणि ज्याच्या निर्णयांमुळे कथा पुढे सरकते, त्याला गद्यअभ्यासात काय म्हणतात?
- सूत्रधार
- पार्श्वभूमी पात्र
- प्रमुख पात्र Correct answer.
- गौण पात्र
Explanation
कथेच्या मुख्य घटनांचा गाभा ज्या पात्राभोवती फिरतो आणि ज्याच्या निर्णयांतून कथानक पुढे सरकते, त्याला प्रमुख पात्र म्हणतात. गौण पात्र प्रमुख पात्राच्या कृतीला आधार देते, पण कथेचा केंद्र बनत नाही.
Question 22गद्य (Prose)
कादंबरी व लघुकथा यांतील फरक ओळखताना कादंबरीत प्रामुख्याने काय असते?
- केवळ प्रवासस्थळांचे वर्णन
- केवळ लेखकाचे तात्विक विचार
- विस्तृत कथानक व अनेक पात्रे Correct answer.
- केवळ एक घटना व एकच प्रमुख पात्र
Explanation
कादंबरीत एका कथेभोवती अनेक पात्रे, उपकथानके आणि विस्तृत देशकाल असतो. लघुकथेत मात्र एकच मुख्य घटना किंवा प्रसंग केंद्रस्थानी असतो.
Question 23गद्य (Prose)
कथेतील घटना ज्या भौगोलिक परिसरात व कालखंडात घडतात, त्या एकत्रित पार्श्वभूमीला गद्यअभ्यासात काय म्हणतात?
- संवाद
- कथानक
- देशकाल Correct answer.
- चरित्र
Explanation
कथेतील घटना ज्या ठिकाणी आणि ज्या काळात घडतात, त्या एकत्रित पार्श्वभूमीला देशकाल म्हणतात. देशकालामुळे कथेला ठोस वास्तवाचा आधार मिळतो.
Question 24गद्य (Prose)
कथेत नायकाच्या उद्दिष्टापुढे अडथळा उभा राहून तणाव निर्माण होणाऱ्या कथानकाच्या टप्प्याला काय म्हणतात?
- संघर्ष Correct answer.
- प्रतीक
- प्रस्तावना
- उलगडा
Explanation
कथानकात नायकाच्या इच्छेसमोर अडथळा उभा राहिल्यावर निर्माण होणाऱ्या तणावाच्या टप्प्याला संघर्ष म्हणतात. संघर्षातूनच पुढे उत्कंठा व उलगडा घडतो.
Question 25गद्य (Prose)
प्रभावी व्यक्तिचित्रणासाठी लेखकाने प्रामुख्याने काय केले पाहिजे?
- व्यक्तीच्या केवळ संवादाचे पुनरुत्पादन
- केवळ व्यक्तीच्या बाह्यरूपाचे तपशीलवार वर्णन
- बाह्यरूप व आंतरिक गुणांचे संतुलित चित्रण Correct answer.
- केवळ व्यक्तीच्या आंतरिक गुणांचे वर्णन
Explanation
व्यक्तिचित्रण केवळ दिसण्याचे वर्णन नसते; त्या व्यक्तीचे स्वभाव, विचार आणि वागणे यांचाही परिचय द्यावा लागतो. बाह्यरूप व आंतरिक गुण यांच्या संतुलनातूनच पात्र जिवंत होते.
Question 26गद्य (Prose)
कथेत पावसाळी संध्याकाळ, ओसाड मैदान अशा तपशिलांमधून लेखक प्रामुख्याने काय साधतो?
- कथानकाचा शेवट आधीच सांगणे
- शीर्षक निश्चित करणे
- पात्रांची संख्या वाढवणे
- घटनेचे वातावरण व भावना तयार करणे Correct answer.
Explanation
पावसाळी संध्याकाळ, ओसाड मैदान अशा तपशिलांमधून लेखक कथेचे वातावरण घडवतो. यामुळे वाचक घटनेच्या भावनिक पातळीशी जोडला जातो आणि पुढील घडामोडींची उत्सुकता वाढते.
Question 27गद्य (Prose)
कथेच्या शीर्षकाचे प्रमुख कार्य काय असते?
- कथेतील सर्व पात्रांची नावे देणे
- कथेचा केंद्रीय आशय सूचित करणे Correct answer.
- कथेतील संवादांची संख्या वाढवणे
- कथेचा शेवट आधीच सांगणे
Explanation
शीर्षक कथेचा आशय थोडक्यात सूचित करते आणि वाचकाचे लक्ष केंद्रित करते. ते कथेचा विषय, केंद्रीय पात्र किंवा मुख्य भाव यांच्याशी जोडलेले असते.
Question 28गद्य (Prose)
निबंधात लेखक आपला विचार मांडताना दृष्टांत व उदाहरणे देतो; त्याचा मुख्य उद्देश काय असतो?
- पात्रांची संख्या वाढवणे
- कथानक गुंतागुंतीचे करणे
- कवितेची लय निर्माण करणे
- विचार स्पष्ट व पटण्यासारखा करणे Correct answer.
Explanation
निबंधातील दृष्टांत व उदाहरणे अमूर्त विचाराला मूर्त रूप देतात. त्यामुळे वाचकाला विचार पटायला सोपा होतो आणि लेखकाचे मत अधिक प्रभावीपणे पोहोचते.
Question 29गद्य (Prose)
कथेत कथानायक स्वतः 'मी' म्हणून घटना सांगतो, पण तो लेखक नसतो; अशा साक्षीदार-पात्राच्या दृष्टिकोनाला काय म्हणतात?
- प्रथमपुरुषी पात्र-दृष्टिकोन Correct answer.
- तृतीयपुरुषी सर्वज्ञ दृष्टिकोन
- वस्तुनिष्ठ निरीक्षण
- चरित्रात्मक दृष्टिकोन
Explanation
कथेतील पात्र स्वतः 'मी' म्हणून घटना सांगत असेल, तर तो प्रथमपुरुषी पात्र-दृष्टिकोन होय. यात वाचक पात्राच्या अनुभवाच्या जवळ राहतो; मात्र सर्व घटना त्या पात्राच्या मर्यादेतूनच दिसतात.
Question 30गद्य (Prose)
कथेत एखादी वस्तू किंवा घटना पुन्हा पुन्हा येऊन त्यातून कथेचा मोठा अर्थ सुचवला जातो; त्या साहित्यिक तंत्राला काय म्हणतात?
- व्यंग्य
- उपमा
- प्रतीक Correct answer.
- संवाद
Explanation
प्रतीकात वस्तू किंवा घटना पुन्हा येऊन त्यामागील सूचित अर्थ कथेला खोली देतो. तो केवळ सजावट नसतो; आशयाचा दुसरा स्तर उघड करणारा महत्त्वाचा साहित्यिक तंत्र असतो.
Question 31गद्य (Prose)
मराठी गद्यातील विनोदी निबंधाचे वैशिष्ट्य ओळखताना, त्यात प्रामुख्याने कशाचा आधार घेतला जातो?
- प्रवासवर्णनातील ठिकाणे
- गूढ कथेतील संवाद
- उपरोध व शब्दखेळ Correct answer.
- केवळ आकडेवारी व आलेख
Explanation
विनोदी निबंधात लेखक हलक्या शैलीत, उपरोध आणि शब्दखेळातून विचार मांडतो; वाचकाला हसवताना विषयही स्पष्ट होतो. विनोद निर्माण करणारी भाषा हेच त्या निबंधाचे प्रमुख अंग असते.
Question 32गद्य (Prose)
कौटुंबिक वा वैयक्तिक पत्रात प्रामुख्याने कोणत्या स्वरूपाची भाषा योग्य मानली जाते?
- केवळ कायदेशीर संज्ञांची भाषा
- अधिकृत कार्यालयीन भाषा
- केवळ संस्कृत श्लोकांची भाषा
- सहज, जवळीक व्यक्त करणारी भाषा Correct answer.
Explanation
वैयक्तिक पत्रात नात्यातील आपुलकी व जवळीक व्यक्त व्हावी म्हणून सहज, बोलीभाषेजवळची भाषा वापरली जाते. कार्यालयीन कडकपणा तिथे अपेक्षित नसतो.
Question 33गद्य (Prose)
कथेच्या सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत घडणाऱ्या अनुभवांमुळे विचार व वर्तन बदलणाऱ्या पात्राला मराठी कथासमीक्षेत काय म्हणतात?
- स्थिर पात्र
- आदर्श पात्र
- गतिमान पात्र Correct answer.
- पार्श्वभूमी पात्र
Explanation
गतिमान पात्र कथेतील घटनांना प्रतिसाद देत बदलते; स्थिर पात्र मात्र सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत जवळपास तसेच राहते. पात्रातील हा बदलच गतिमानतेचे लक्षण आहे.
Question 34गद्य (Prose)
कथेत लेखक प्रत्येक पात्राच्या मनातील विचार व भावना वाचकाला दाखवतो आणि कोणत्याही एका पात्राच्या मर्यादेत न राहता सर्व घटना सांगतो; या दृष्टिकोनाला काय म्हणतात?
- पत्रात्मक दृष्टिकोन
- प्रथमपुरुष दृष्टिकोन
- साक्षीदार दृष्टिकोन
- सर्वज्ञ दृष्टिकोन Correct answer.
Explanation
सर्वज्ञ दृष्टिकोनात कथानक तृतीयपुरुषी स्वरूपात सांगितले जाते व लेखकास प्रत्येक पात्राच्या अंतरंगाची माहिती असते. त्यामुळे सर्व पात्रांचे मनोगत वाचकापर्यंत पोहोचते.
Question 35गद्य (Prose)
मुख्य कथानकाला पोषक ठरत, स्वतंत्र वळण घेणारी आणि नंतर मुख्य कथेत विलीन होणारी छोटी घटनाशृंखला कथेच्या अभ्यासात काय म्हणून ओळखली जाते?
- संवाद
- उपकथा Correct answer.
- प्रतीक
- वातावरण
Explanation
उपकथा मुख्य कथेला समांतर जाते, पात्रांची खोली वाढवते आणि शेवटी मुख्य कथानकाशी जोडली जाते. ती स्वतंत्र वळण घेत असली तरी मुख्य कथेला पोषकच ठरते.
Question 36गद्य (Prose)
कथेत पात्र जे शब्दशः बोलते त्याच्या विरुद्ध अर्थाची सूक्ष्म सूचना त्याच बोलण्यातून होते; अशा वक्र अर्थसूचक तंत्राला मराठी समीक्षेत काय म्हणतात?
- उपरोध Correct answer.
- चरित्र
- प्रतीक
- उपकथा
Explanation
उपरोधात पृष्ठभागावरील शब्दांचा अर्थ आणि सूचित होणारा खरा आशय यांत विरोध असतो. तो संदर्भातून वाचक ओळखतो; त्यामुळे बोलण्याला वक्र अर्थ प्राप्त होतो.
Question 37गद्य (Prose)
कथेत सध्याच्या घटनेच्या ओघात लेखक भूतकाळातील पूर्वीची घटना आठवणीच्या स्वरूपात मध्येच आणतो; या कथन-तंत्राला काय म्हणतात?
- फ्लॅशबॅक Correct answer.
- उपरोध
- पूर्वसूचना
- प्रतीक
Explanation
फ्लॅशबॅकमध्ये वर्तमान कथनात भूतकाळातील घटना आठवणीने जोडली जाते. त्यातून पात्राचा पूर्वेतिहास किंवा सध्याच्या वर्तनाचे कारण स्पष्ट होते.
Question 38गद्य (Prose)
गद्यातील पुस्तकपरीक्षण वा समीक्षा वाचताना, त्यात प्रामुख्याने कशाचे विवेचन अपेक्षित असते?
- पुस्तकातील पात्रांची केवळ नावे
- गुणदोष व साहित्यिक मूल्य Correct answer.
- लेखकाच्या जन्मतारखांची यादी
- पुस्तकाच्या किंमतींची तुलना
Explanation
समीक्षेत पुस्तकाचा आशय, रचना, भाषा व साहित्यिक मूल्य यांचे विवेचन करून गुणदोषांचा विचार मांडला जातो. केवळ माहितीची यादी करणे हा तिचा उद्देश नाही.
Question 39गद्य (Prose)
कथेत पुढे घडणाऱ्या महत्त्वाच्या घटनेचा संकेत लेखक आधीच सूक्ष्मपणे देतो; या तंत्राला काय म्हणतात?
- प्रत्यक्ष संवाद
- वस्तूचे पुनरावर्तन
- पूर्वसूचना Correct answer.
- मागील घटनेचे स्मरण
Explanation
पूर्वसूचनेत लेखक आधीच एखादा इशारा वा संकेत देतो, ज्यामुळे पुढील घटना वाचकाला अधिक अर्थपूर्ण वाटते. त्यामुळे कथेत सूचकतेचा थर तयार होतो.
Question 40गद्य (Prose)
पात्राच्या मनात परस्परविरोधी इच्छा वा मूल्ये यांमुळे निर्माण होणाऱ्या संघर्षाला कथासमीक्षेत काय म्हणतात?
- सामाजिक संघर्ष
- अंतर्गत संघर्ष Correct answer.
- बाह्य संघर्ष
- कौटुंबिक संघर्ष
Explanation
अंतर्गत संघर्ष पात्राच्या मनातच घडतो-एकमेकांशी झुंजणाऱ्या इच्छा, भीती व मूल्यांतून तणाव निर्माण होतो. बाह्य संघर्ष मात्र बाहेरील व्यक्ती वा परिस्थितीशी असतो.
Question 41गद्य (Prose)
मराठी गद्यात आत्मचरित्र आणि चरित्र यांतील फरक ओळखताना, आत्मचरित्रात प्रामुख्याने कोणत्या स्वरूपाचे कथन असते?
- दुसऱ्या व्यक्तीच्या जीवनाचे तिसऱ्या पुरुषातील वर्णन
- काल्पनिक पात्रांच्या साहसांची घटनाक्रमाने मांडणी
- ऐतिहासिक घटनांचे केवळ तटस्थ निवेदन
- लेखक स्वतःच्या जीवनानुभवाचे 'मी' रूपातील कथन Correct answer.
Explanation
आत्मचरित्रात लेखक स्वतःच्या अनुभवांचा कर्ता असतो आणि तो 'मी' या उत्तमपुरुषातून आपले जीवन सांगतो. चरित्रात मात्र दुसऱ्या व्यक्तीचे जीवन तिसऱ्या पुरुषात मांडले जाते. म्हणून कथनाचा दृष्टिकोन हा दोन्हींतील मूलभूत फरक ठरतो.
Question 42गद्य (Prose)
प्रवासवर्णन हा गद्यप्रकार ओळखताना, त्यात प्रामुख्याने कशाचे चित्रण अपेक्षित असते?
- पुस्तकातील विचारांची समीक्षा
- केवळ प्रवासाचे वेळापत्रक व खर्चाचा तपशील
- प्रवासातील स्थळे, निसर्ग, माणसे व लेखकाचे अनुभव Correct answer.
- एखाद्या काल्पनिक पात्राची गूढ कथा
Explanation
प्रवासवर्णनात लेखकाने प्रत्यक्ष पाहिलेली स्थळे, निसर्गसौंदर्य, तेथील माणसे आणि स्वतःचे अनुभव यांचे वर्णन अपेक्षित असते. यातून वाचकास त्या प्रवासाची जिवंत अनुभूती मिळते. केवळ वेळापत्रक किंवा काल्पनिक कथा हे प्रवासवर्णनाचे केंद्र नसते.
Question 43गद्य (Prose)
वृत्तपत्रातील अग्रलेखाचे स्वरूप ओळखताना, त्यात प्रामुख्याने काय असते?
- वैयक्तिक पत्रातील आपुलकीचा स्वर
- केवळ काल्पनिक कथेचा रोमांच
- प्रवासस्थळांची केवळ यादी
- समकालीन विषयावर स्पष्ट भूमिका घेणारी तर्कपूर्ण मांडणी Correct answer.
Explanation
अग्रलेख समकालीन सामाजिक, राजकीय वा आर्थिक विषयावर संपादकीय भूमिका मांडतो. त्यात तर्क, पुरावे व स्पष्ट निष्कर्ष यांना महत्त्व असते. काल्पनिक रोमांच वा वैयक्तिक आपुलकी हे अग्रलेखाचे मुख्य लक्षण नाही.
Question 44गद्य (Prose)
कथेत संवादाचा वापर करताना लेखकास पात्रांचे स्वभाव व नातेसंबंध वाचकास समजावे लागतात; यासाठी संवादाचे प्रमुख कार्य काय मानले जाते?
- लेखकाच्या स्वतःच्या अनुभवांची स्वतंत्र चिकित्सा करणे
- कथेतील घटनांचा वेग थांबवून केवळ वर्णन वाढवणे
- कथेचा शेवट आधीच सांगून कुतूहल संपवणे
- पात्रांचे मनोभाव व संबंध स्पष्ट करीत कथानक पुढे नेणे Correct answer.
Explanation
कथेतील संवाद पात्रांची मानसिकता, त्यांचे नातेसंबंध आणि कथेतील तणाव यांचा परिचय करून देतो. तो केवळ बोलणे न राहता कथानक पुढे नेण्याचे कार्य करतो. त्यामुळे संवाद हा पात्रचित्रण व कथानक यांना जोडणारा महत्त्वाचा घटक ठरतो.
Question 45गद्य (Prose)
औपचारिक पत्रलेखन करताना 'विषय' ओळीचा वापर का केला जातो?
- पत्रातील सर्व तपशील विस्ताराने सांगण्यासाठी
- प्रेषकाचा पत्ता लपवण्यासाठी
- पत्राचा मुख्य उद्देश थोडक्यात व स्पष्टपणे मांडण्यासाठी Correct answer.
- पत्राची भाषा अधिक भावनिक करण्यासाठी
Explanation
औपचारिक पत्रात विषय ओळ पत्राचा उद्देश एका वाक्यात स्पष्ट करते. त्यामुळे वाचकास पत्र कशासाठी आहे हे पटकन समजते आणि पत्राची औपचारिकता वाढते. विषय ओळ ही पत्ता लपवण्यासाठी वा भावनिक स्वर वाढवण्यासाठी नसते.
Question 46गद्य (Prose)
विचारप्रधान निबंध वाचताना वाचकास लेखकाची भूमिका ओळखावी लागते; या निबंधात प्रामुख्याने कशाला प्राधान्य दिले जाते?
- प्रवासातील स्थळांचे तपशीलवार वर्णन
- केवळ भावनांचा प्रवाह व सौंदर्यानुभूती
- काल्पनिक पात्रांच्या संवादांची गुंफण
- तर्कशुद्ध विचारमांडणी, विवेचन व निष्कर्ष Correct answer.
Explanation
विचारप्रधान निबंधात लेखक एखाद्या विषयाची तर्कशुद्ध चिकित्सा करतो, पुरावे व उदाहरणे देतो आणि निष्कर्ष मांडतो. भावनांचा प्रवाह वा काल्पनिक संवाद यापेक्षा विचारांची सुसंगतता महत्त्वाची असते. त्यामुळे वाचकास लेखकाची भूमिका व युक्तिवाद समजून घ्यावा लागतो.
Question 47गद्य (Prose)
ऐतिहासिक कादंबरीत इतिहासाचा वापर करताना लेखक प्रामुख्याने काय करतो?
- समकालीन राजकीय विषयावर तटस्थ अग्रलेख लिहितो
- ऐतिहासिक पार्श्वभूमीवर काल्पनिक पात्रांच्या अनुभवांची गुंफण करतो Correct answer.
- ऐतिहासिक घटनांची केवळ तारीखनिहाय यादी देतो
- इतिहासातील घटनांचा बदलून टाकून पूर्ण काल्पनिक जग निर्माण करतो
Explanation
ऐतिहासिक कादंबरीत लेखक इतिहासातील पार्श्वभूमी, घटना व वातावरण यांचा आधार घेतो. पण त्या चौकटीत काल्पनिक पात्रांचे अनुभव, संघर्ष व नाती यांची गुंफण करतो. त्यामुळे ती केवळ इतिहासाची यादी न राहता साहित्यकृती बनते.
Question 48गद्य (Prose)
गद्यकथेत वर्णन आणि कथन यांचा फरक ओळखताना, वर्णनाचे प्रमुख कार्य काय असते?
- पत्राचा उद्देश थोडक्यात सांगणे
- पात्रांच्या बोलण्यातून केवळ कथानक बदलणे
- स्थळ, व्यक्ती व वस्तू यांचे तपशीलवार चित्र उभे करणे Correct answer.
- लेखकाच्या विचारांची तर्कशुद्ध समीक्षा करणे
Explanation
वर्णनात लेखक स्थळ, व्यक्ती, वस्तू वा वातावरण यांचे तपशीलवार चित्र उभे करतो. त्यामुळे वाचकास दृश्य अनुभूती मिळते आणि कथेतील पार्श्वभूमी जिवंत होते. कथन मात्र घटनांचा क्रम व संवाद यांच्याद्वारे कथा पुढे नेते.
Question 49गद्य (Prose)
कथावस्तू आणि कथानक यांतील फरक ओळखताना, कथानकाचे प्रमुख वैशिष्ट्य काय मानले जाते?
- कथेतील घटना जशाच्या तशा कालानुक्रमे मांडणे
- पात्रांची नावे व स्थळांची यादी देणे
- लेखकाच्या जीवनातील सत्य घटनांचे चरित्रात्मक वर्णन
- घटनांना कार्यकारणभावाने गुंफून तणाव निर्माण करणे Correct answer.
Explanation
कथावस्तू म्हणजे कथेसाठी उपलब्ध घटनांची मूळ सामग्री; कथानक म्हणजे त्या घटनांची कार्यकारणभावाने केलेली मांडणी. कथानकात एका घटनेतून पुढची घटना घडते आणि तणाव निर्माण होतो. केवळ कालानुक्रम किंवा नावांची यादी हे कथानकाचे लक्षण नाही.
Question 50गद्य (Prose)
ललित गद्य हा गद्यप्रकार ओळखताना, त्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य काय मानले जाते?
- सौंदर्यानुभूती, भावना व वैयक्तिक दृष्टिकोन यांचे कलात्मक सादरीकरण Correct answer.
- केवळ आकडेवारी व सांख्यिकीय विश्लेषण
- केवळ ऐतिहासिक दस्तऐवजांचे तटस्थ संकलन
- कठोर औपचारिक नियमांची यादी
Explanation
ललित गद्यात लेखक आपल्या भावना, सौंदर्यानुभूती व वैयक्तिक दृष्टिकोन यांचे कलात्मक व रसाळ सादरीकरण करतो. त्यात भाषेचा सौंदर्य, रूपके व वैयक्तिक स्वर महत्त्वाचा असतो. केवळ दस्तऐवज, आकडेवारी वा नियमांची यादी हे ललित गद्याचे स्वरूप नाही.