जाहिरात लेखन: अपूर्ण माहिती आणि उसने घोषवाक्य
उपयोजित लेखनाच्या सराव चाचणीत 'शाळेच्या ग्रंथालयासाठी नवीन सदस्यांना आकर्षित करणारी जाहिरात तयार करा' असे ४ गुणांचे कार्य दिले. इयत्ता दहावीच्या ३६ विद्यार्थ्यांना हे कार्य २० मिनिटांत करायचे होते. गुणविभागणी: आकर्षक मांडणी १, आवश्यक माहिती २, भाषा १. एका विद्यार्थ्याच्या जाहिरातीत मोठा मथळा, चित्र आणि 'पुस्तकांशी मैत्री करा' हे घोषवाक्य होते; पण ग्रंथालयाची वेळ, ठिकाण, सदस्यत्व शुल्क व संपर्क क्रमांक नव्हता. घोषवाक्य म्हणून त्याने एका प्रसिद्ध चित्रपटगीताची ओळ जशीच्या तशी वापरली होती. दुसऱ्या विद्यार्थ्याने सर्व माहिती दिली, पण मजकूर १५० शब्दांचा लांब झाला आणि जाहिरातीऐवजी निबंधासारखा झाला. जाहिरातीचा नमुना यापूर्वी फक्त पाठ्यपुस्तकात पाहिला होता; स्वतः तयार करण्याचा सराव झाला नव्हता. शिक्षकांना गुण कसे द्यायचे, कॉपी केलेल्या ओळीबाबत काय भूमिका घ्यायची आणि पुढील सरावात काय ठेवायचे हे ठरवायचे आहे.
1. पहिल्या जाहिरातीला ४ पैकी गुण द्या व कारण सांगा.
Read the worked answer
पहिल्या जाहिरातीला २/४: मांडणी १ (मथळा, चित्र, घोषवाक्य - आकर्षण आहे), माहिती ० (वेळ, ठिकाण, शुल्क, संपर्क यांपैकी काहीच नाही; वाचणाऱ्याला पुढे काय करायचे ते कळत नाही), भाषा १. जाहिरातीचे मुख्य कार्य म्हणजे माहिती पोहोचवून वाचकाला कृतीस प्रवृत्त करणे; तेच होत नसल्याने माहितीचा गुण शून्य. घोषवाक्याच्या चोरीबाबत स्वतंत्र भूमिका; पण ती गुणविभागणीत स्वतःचा स्वतंत्र घटक नसल्याने भाषेच्या गुणातूनच ती दिसली पाहिजे - येथे भाषा स्पष्ट असल्याने १ ठेवला, अभिप्रायात मात्र चोरीचा उल्लेख अनिवार्य.
2. चित्रपटगीताची ओळ जशीच्या तशी वापरणे - गुण कापायचे की समुपदेशन? तुमची भूमिका व कारण सांगा.
Read the worked answer
ही बौद्धिक चोरी आहे; दुसऱ्याच्या शब्दांना स्वतःचे म्हणणे हे लेखनातील अप्रामाणिकपण. पण केवळ गुण कापून समस्या सुटत नाही. भूमिका: (१) ती ओळ अधोरेखित करून 'ही ओळ तुझी नाही; स्रोत लिही किंवा बदलून लिही' असे स्पष्ट सांगणे; (२) मूळ घोषवाक्य तयार करायला ५ मिनिटे देऊन पुन्हा तपासणे; (३) भाषेच्या गुणातून अर्धा गुण कपात, पण मांडणी व माहितीचे गुण कायम; (४) वर्गात 'उसने शब्द vs स्वतःचे शब्द' यावर ५ मिनिटांची चर्चा. शून्य गुण देणे टाळावे, कारण मूल्यमापन जाहिरात कौशल्याचे आहे, शिक्षेचे नाही; पण अभिप्रायात स्पष्ट नोंद ठेवावी.
3. दुसऱ्या विद्यार्थ्याला १५० शब्द लांब लिहिल्याबद्दल गुण कापायचे का? जाहिरात व निबंध यातील फरक स्पष्ट करा.
Read the worked answer
१५० शब्दांबद्दल थेट गुण कापू नये; जाहिरातीत शब्दमर्यादेऐवजी 'कमी जागेत सर्व माहिती' हे कौशल्य असते. माहिती पूर्ण असल्यास माहितीचे २ गुण द्यावे, पण संक्षिप्तता न आल्याने भाषेत १ पैकी अर्धा किंवा ० गुण द्यावा. फरक स्पष्ट करा: जाहिरात - मथळा, चित्र, घोषवाक्य, ठिकाण/वेळ/संपर्क, कृतीस आवाहन, साधारण ५०-७० शब्द; निबंध - प्रस्तावना, विचारविस्तार, परिच्छेद, निष्कर्ष. पुढील सरावात 'जाहिरातीची चौकट' द्या व १० मिनिटांत लिहायला सांगावे.