व्याकरण: समास, संधी आणि वाक्यरचना
व्याकरण विभागात समास, संधी, उपसर्ग-प्रत्यय, शब्दसिद्धी, वाक्यप्रकार, वाक्यरूपांतर आणि अलंकार यांची तपासणी होते. नियम पाठ करण्यापेक्षा प्रत्येक उदाहरणात 'कोणता बदल झाला' हे दाखवणे आवश्यक आहे.
समास
- अव्ययीभाव: पहिला शब्द अव्यय (प्रतिदिन).
- तत्पुरुष: शेवटचा शब्द प्रधान; विभक्ती लुप्त (राजपुत्र = राजाचा पुत्र).
- कर्मधारय: विशेषण + विशेष्य (नीलकमळ).
- द्वंद्व: दोन्ही पदे समान प्रधान (आई-वडील).
- बहुव्रीही: दोन्ही पदांपेक्षा तिसरा अर्थ प्रधान (चतुर्भुज = चार हात असलेला विष्णू).
- द्विगु: पहिला शब्द संख्यावाचक (त्रिभुवन).
संधी
स्वर संधीत जोडणी: गुण (अ/आ + इ/ई = ए), वृद्धी (अ/आ + ए/ऐ = ऐ), यण (इ/ई + स्वर = य), अयादी (ए + अ = अय). व्यंजन संधीत अनुनासिक, श्चुत्व इत्यादी बदल होतात.
कार्यरत उदाहरण
'राजपुत्र' या शब्दात समास ओळखा. उत्तर: षष्ठी तत्पुरुष; कारण 'राजाचा पुत्र' अशी विभक्ती लुप्त आहे आणि अर्थ प्रधान शब्द शेवटी 'पुत्र' आहे.
चुका
- समासाचे नाव सांगून विग्रह न देणे.
- संधीचे नाव चुकीचे लिहिणे; बदल न दाखवणे.
- वाक्यरूपांतरात मूळ अर्थ बदलणे.
- प्रत्यय व उपसर्ग यांची अदलाबदल करणे.