रसग्रहणाचे ३ गुण - पुनर्मूल्यांकन अर्जावर निकषाधारित उत्तर
इयत्ता नववीच्या वार्षिक परीक्षेत पद्य विभागात ५ गुणांचे रसग्रहण विचारले होते. एका विद्यार्थिनीने कवितेच्या पहिल्या दोन कडव्यांचा अर्थ बरोबर लिहिला आणि यमक व अनुप्रास यांची नोंद अचूक केली; मात्र तिसऱ्या कडव्यातील एका शब्दाचा अर्थ चुकीचा लिहिला आणि जिथे रूपक आहे तिथे 'उपमा' असे नमूद केले. 'प्रस्तुत' व 'समारोप' हे मुद्दे अपुरे राहिले. तिला ५ पैकी ३ गुण मिळाले. आईने पुनर्मूल्यांकनाचा अर्ज दिला आहे - 'मुलीने चांगले लिहिले आहे, १ गुण वाढवा.' शाळेच्या नियमानुसार पुनर्मूल्यांकनात बेरीज चुकली आहे का ते पाहतात; गुणवाढ फक्त लिखित निकषांवर होऊ शकते. शिक्षकांना ४८ तासांत लिखित उत्तर द्यायचे आहे, उत्तरपत्रिका पालकांसमक्ष दाखवायची आहे आणि पुढील वर्षासाठी रसग्रहणाची गुणविभागणी सुधारायची आहे.
1. ३ गुण हे योग्य आहेत का? ५ गुणांची गुणविभागणी करून दाखवा.
Read the worked answer
गुणविभागणी: अर्थ १, अलंकार/काव्यसौंदर्य १, प्रस्तुत १, रस-भाव १, समारोप व स्वमत १.
- अर्थ - १/१: पहिली दोन कडवी पूर्ण बरोबर; तिसऱ्या कडव्यातील एक शब्दचुकीमुळे संपूर्ण अर्थमुद्दा गमावला नाही.
- अलंकार - ०.५/१: यमक व अनुप्रास बरोबर, पण रूपकाला उपमा म्हटल्याने मूलभूत फरक चुकला (उपमा - 'सारखा/प्रमाणे' शब्द; रूपक - आरोप).
- प्रस्तुत - ०.५/१: अपुरे.
- रस-भाव - ०.५/१: भाव स्पष्ट पण तपशील कमी.
- समारोप व स्वमत - ०.५/१: अस्पष्ट.
एकूण ३/५ - दिलेले गुण योग्य. ४ गुण दिल्यास चुकीच्या अलंकार-नोंदीला मान्यता मिळेल आणि पुढील सरावात ती चूक पक्की होईल. त्यामुळे गुणवाढ नाकारली, पण उत्तरपत्रिकेवर विभागणी लिहून पारदर्शकता ठेवली.
2. पालकांना उत्तरपत्र कसे लिहाल? त्यात कोणते मुद्दे असतील?
Read the worked answer
पत्रात भावनिक समर्थन आणि निकष यांची सांगड घाला, पण गुण वाढवण्याचे आश्वासन देऊ नका.
मुद्दे:
- बेरीज तपासली - ३/५ बेरीज बरोबर आहे, त्यामुळे त्या आधारे बदल नाही.
- उत्तरपत्रिकेची प्रत हाती देताना विभागणीसमवेत प्रत्येक मुद्दा दाखवा; विद्यार्थिनीचे चांगले मुद्दे (दोन कडव्यांचा अर्थ, यमक-अनुप्रास) नावाने नमूद करा.
- सुधारणा - रूपक व उपमा ओळख, समारोप पूर्ण लिहिणे; यासाठी पुढील सराव चाचणीत १० मिनिटांचा स्वतंत्र तास.
- तिने मिळवलेले गुण तिच्या क्षमतेचे खरे चित्र आहेत; ४ गुण दिल्यास पुढील परीक्षेत तीच चूक टिकून राहील, हे स्पष्ट पण आदरयुक्त भाषेत सांगा.
पत्राची प्रत अभिलेखात ठेवा, म्हणजे पुढील वेळी असाच अर्ज आल्यास एकसारखे उत्तर मिळेल.