Maharashtra SSC Ardhamagadhi L2/L3 (MSBSHSE) flashcards
Maharashtra SSC Ardhamagadhi L2/L3 (MSBSHSE) · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- आयारंगसुत्त (आचारांग)
- अर्धमागधी आगमांतील पहिले अंग. यात साधूंच्या आचाराचे कडक नियम व 'सव्वे पाणा न हंतव्वा' ही अहिंसेची शिकवण आहे.
- पंच अणुव्रते
- गृहस्थांसाठीची पाच व्रते - अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य आणि अपरिग्रह; साधूंसाठी हीच 'महाव्रते' म्हणून पाळली जातात.
- सम्मत्त-णाण-चरित्त
- मोक्षमार्गाची तीन रत्ने: सम्यग्दर्शन, सम्यग्ज्ञान आणि सम्यक्चारित्र. तत्त्वार्थसूत्रात 'सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः' असे सूत्र आहे.
- सीखवण (शिकवण)
- अर्धमागधी कथेच्या शेवटी दिला जाणारा बोध. 'तेणं' किंवा 'ताओ' ने सुरू होणारे वाक्य कथेचा उद्देश स्पष्ट करते.
- उवासगदसाओ
- आनंद श्रावकाची कथा सांगणारे आगम; गृहस्थ श्रावकाचे आदर्श आचरण व व्रतपालन यातून दाखवले जाते.
- व्याख्या उत्तराची तीन अंगे
- प्रसंग (पाठाचे नाव व पात्र), अर्थ (कठीण शब्दांचा अर्थ) आणि स्पष्टीकरण (विचाराचा विस्तार). याच क्रमाने उत्तर पूर्ण होते.
- तित्थयर (तीर्थंकर)
- जैन परंपरेत २४ आदर्श गुरू; पहिले ऋषभदेव व चोविसावे महावीर, ज्यांनी धर्मतीर्थाची स्थापना केली.
- गाहा वृत्त
- अर्धमागधी पद्यातील प्रमुख वृत्त. पहिल्या अर्धात १२ + १८ = ३० मात्रा आणि दुसऱ्या अर्धात १२ + १५ = २७ मात्रा असतात.
- मात्रा (लघु-गुरु)
- लघु अक्षर = १ मात्रा, गुरु = २ मात्रा. पदातील मात्रा मोजूनच गाहा, उपजाती इत्यादी वृत्ते ओळखली जातात.
- उवसग्गहरं स्तोत्र
- भद्रबाहूंनी रचलेले अर्धमागधी स्तोत्र. उपसर्ग व विघ्न दूर करणारे असे मानले जाते व जैन परंपरेत नित्य म्हटले जाते.
- उपमा अलंकार
- 'इव', 'जहा', 'व' या साम्यवाचक शब्दांनी दोन वस्तूंची तुलना केली जाते; उपमेय व उपमान दोन्ही स्वतंत्रपणे स्पष्ट असतात.
- रूपक अलंकार
- उपमेयावर उपमानाचा थेट आरोप केला जातो; 'इव', 'जहा' असे साम्यवाचक शब्द नसतात, त्यामुळे दोन्ही एकरूप वाटतात.
- ध्रुवपद (टेक)
- भजनात्मक पद्यात प्रत्येक कडव्यानंतर पुनरावृत्ती होणारी ओळ; ती पदाचा मुख्य विचार सतत स्मरणात ठेवते.
- स्वर संधी
- अ/आ + इ/ई = ए; अ/आ + उ/ऊ = ओ; समान स्वर मिळून दीर्घ होतात - अ+अ=आ, इ+इ=ई, उ+उ=ऊ.
- व्यंजन समीकरण
- संस्कृतातील संयुक्त व्यंजने प्राकृतात द्वित्व होतात: क्ष→क्ख, त्र→त्त, प्र→प्प, श्र→स्स, त्व→त्त, स्थ→त्थ.
- अकारांत पुल्लिंग विभक्ती
- प्रथमा एकवचन -ओ, द्वितीया -ं, तृतीया -एण, चतुर्थी -आय, षष्ठी -स्स, सप्तमी -ए/-म्मि; प्रथमा बहुवचन -आ.
- वर्तमानकाळातील क्रियारूपे
- प्रथम पुरुष एकवचन -इ/-ति व बहुवचन -न्ति; द्वितीय -सि; उत्तम -मि (एकवचन) व -मो (बहुवचन). उदा. होइ, होन्ति.
- आज्ञार्थ
- द्वितीय पुरुष एकवचन -हि/-आहि (करेहि), बहुवचन -ह; प्रथम पुरुष एकवचन -उ व बहुवचन -न्तु.
- भविष्यकाळ
- -हि-/ही- किंवा -स्स- या प्रत्ययांनी भविष्यकाळ बनतो: होही (असेल), होहिन्ति (असतील), भविस्सइ.
- कृदंत (अव्यय) प्रत्यय
- -त्ता, -ऊण, -इय हे कृदंत प्रत्यय: काऊण (करून), दट्ठूण (पाहून), गिण्हिय (घेऊन) - दोन क्रियांचा क्रम दाखवतात.
- ण-त्व
- संस्कृतातील 'न' र/ष/श नंतरच्या स्थितीत प्राकृतात 'ण' होतो: णाण (ज्ञान), णिव्वाण (निर्वाण), णाम (नाम).
- निग्गहित (अनुस्वार)
- अनुस्वार पुढील व्यंजनाच्या वर्गानुसार अनुनासिक होतो: संजमो → सञ्जमो, संतो → सन्तो, संकप्पो → सङ्कप्पो.
- औपचारिक पत्राचे भाग
- प्रेषकाचा पत्ता, दिनांक, प्राप्तकर्ता व संबोधन, विषय, मजकूर, आदरार्थी शब्द आणि स्वाक्षरी - हा क्रम कायम ठेवला जातो.
- सारांश लेखन
- मूळ उताऱ्याच्या सुमारे एकतृतीयांश लांबी, तृतीय पुरुष व वर्तमानकाळ, स्वतःचे मत न देता फक्त मुख्य मुद्दे मांडणे.
- संवाद लेखन
- दोन पात्रांतील बोलणे; प्रत्येक उत्तर नव्या ओळीत, पात्राच्या नावापुढे रेघ; भाषा नैसर्गिक व प्रसंगाला साजेशी असते.
- निबंधाची रचना
- प्रस्तावना, विस्तार आणि समारोप अशी तीन अंगे; प्रत्येक मुद्द्याला स्वतंत्र परिच्छेद व पुरेसे स्पष्टीकरण दिले जाते.
- अनौपचारिक पत्र
- नातेवाइकांना किंवा मित्रांना लिहिले जाते; विषय अनिवार्य नसतो, आपुलकीचे संबोधन व वैयक्तिक मजकूर असतो.
- अपरिचित उतारा सोडवण्याचा क्रम
- आधी प्रश्न वाचा, नंतर उतारा दोन वेळा वाचा, प्रश्नातील कीवर्ड उताऱ्यात शोधा आणि उत्तर उताऱ्यातील शब्दांत लिहा.
- संस्कृत-अर्धमागधी जोड्या
- णाण = ज्ञान, दिट्ठ = दृष्ट, कय = कृत, सुय = श्रुत, अत्थि = अस्ति; या जोड्या अपरिचित उतारा समजण्यास मदत करतात.
- शीर्षक निवडीचा नियम
- उताऱ्याचा मध्यवर्ती विचार सांगणारे, दोन ते पाच शब्दांचे आणि क्रियापद नसलेले शीर्षक निवडले जाते.
- जलद वाचन
- पूरक वाचनात पहिल्या व शेवटच्या परिच्छेदातून मुख्य विचार, तर मधल्या भागातून केवळ आवश्यक तपशील घेतले जातात.
- विरुद्धार्थी जोड्या
- सुह × दुक्ख (सुख-दुःख), पुण्ण × पाव (पुण्य-पाप), मित्त × सत्तू (मित्र-शत्रू); अपरिचित उताऱ्यातील विरुद्धार्थ प्रश्नांसाठी उपयुक्त.