संधी व समास: चुकीची उत्तरकळी आणि ३४ पानांची तपासणी

१. सूर्योदय: सूर्य + उदय; 'अ' + 'उ' = 'ओ' → गुण संधी. कार्यपुस्तिकेतील 'सूर्य + ऊदय' चूक, कारण तसा विच्छेद केल्यास 'सूर्यूदय' होईल, जो शब्द नाही. → २६ विद्यार्थ्यांना पूर्ण गुण; उत्तरकळी दुरुस्त.

२. रामालय: राम + आलय; 'अ' + 'आ' = 'आ' → सवर्णदीर्घ संधी. 'वृद्धी' तेव्हा होते जेव्हा अ/आ + ए/ऐ → ऐ किंवा अ/आ + ओ/औ → औ. → ११ विद्यार्थ्यांना विच्छेदाचा गुण, संधीच्या नावाचा गुण कापला (अर्धे गुण).

३. समास: 'चतुर्भुज' = चार भुजा असलेला → बहुव्रीही; 'राजपुत्र' = राजाचा पुत्र → षष्ठी तत्पुरुष. → ९ विद्यार्थ्यांना 'राजपुत्र'चा गुण राहील, 'चतुर्भुज'चा जाईल.

तत्त्व: पुस्तक चूक असल्यास विद्यार्थ्याच्या चुकीचे खापर फोडू नये; पण नियम माहीत नसल्यास पूर्ण गुणही देऊ नये. प्रत्येक पानावर योग्य नियम एका ओळीत लिहा.

विद्यार्थ्यांना: फळ्यावर तीन उदाहरणे लिहून नियम दाखवा - सूर्य + उदय = सूर्योदय (गुण), राम + आलय = रामालय (सवर्णदीर्घ), आणि विरुद्ध उदाहरण सूर्य + ऊदय = सूर्यूदय (अशक्य). "पुस्तकात छपाईची चूक आहे, नियम असा आहे" असे स्पष्ट सांगा; विद्यार्थ्यांना पुस्तक पाठ करण्याऐवजी नियम तपासण्याची सवय लावा.

पालकांना: चूक पुस्तकातील आहे, आमच्या अध्यापनातील नाही; मात्र जबाबदारी आमची. ज्यांनी नियमानुसार बरोबर उत्तर दिले त्यांना पूर्ण गुण मिळतील; ज्यांनी पुस्तकानुसार लिहिले त्यांना या चाचणीत दंड न देता पुढील सराव चाचणीत संधी दिली जाईल. हे उत्तर सर्व पालकांना एकसारखे द्या, म्हणजे पक्षपाताची शंका राहणार नाही. १५ मिनिटांच्या उजळणीत ५ संधी व ५ समासांची उदाहरणे घ्या.