Maharashtra SSC Ardhamagadhi L2/L3 (MSBSHSE) study materials
Maharashtra SSC Ardhamagadhi L2/L3 (MSBSHSE) study resources

उपयोजित लेखन: नमुना रचना, शब्दमर्यादा आणि ५ गुणांची निकषचौकट

Maharashtra SSC Ardhamagadhi L2/L3 (MSBSHSE) · Put your knowledge to work in context.

All case studies

उपयोजित लेखन: नमुना रचना, शब्दमर्यादा आणि ५ गुणांची निकषचौकट

इयत्ता दहावीच्या उपयोजित लेखनाच्या सराव चाचणीत ३८ विद्यार्थ्यांना 'शाळेच्या ग्रंथालयासाठी पुस्तकांची मागणी करणारे पत्र मुख्याध्यापकांना' हे ५ गुणांचे पत्र लिहायचे होते; शब्दमर्यादा १२०. एका विद्यार्थ्याने मार्गदर्शक पुस्तकातील नमुना पत्राची रचना जशीच्या तशी वापरली, पण मजकूर स्वतःचा लिहिला; त्याचे पत्र ११८ शब्दांचे असून संबोधन, विषय, उद्देश, विनंती, समारोप, सही ही सर्व अंगे योग्य क्रमाने आहेत. दुसऱ्या विद्यार्थिनीने स्वतःची रचना केली, भाषा चांगली आहे, पण विषय-ओळ नाही, समारोपात 'आपला' ऐवजी 'तुमचा' असे अनौपचारिक संबोधन आले आणि पत्र १९० शब्दांचे झाले. तिसऱ्याने १४० शब्दांत सर्व अंगे ठेवली, पण एकच विनंती-मुद्दा दुहेरी लिहिला. दोन शिक्षकांची मते वेगळी आहेत - 'नक्कल करणाऱ्याला कमी गुण' व 'स्वतःच्या रचनेला जास्त गुण'. गुणपत्रिका उद्या भरायची आहे.

1. तिघांना ५ पैकी गुण द्या आणि प्रत्येकाचे कारण द्या.

Read the worked answer

निकषचौकट: औपचारिक अंगे व क्रम २, भाषा १, शब्दमर्यादा १, विषयाशी सुसंगती १.

विद्यार्थी १ - ५/५: अंगे २, भाषा १, मर्यादा १ (११८), सुसंगती १. लेखन-शिक्षणात रचनेचा नमुना शिकवला जातोच; प्रश्न 'पत्राची रचना' हा असल्याने नमुना वापरणे ही चोरी ठरत नाही. संपूर्ण मजकूर शब्दशः उतरवला असेल तरच 'सुसंगती'मध्ये कपात.

विद्यार्थिनी २ - ३/५: अंगे ०.५ (विषय नाही, संबोधन चूक), भाषा १, मर्यादा ० (१९० शब्द), सुसंगती १. स्वतःची रचना असणे हे स्वतंत्र गुण नाही; निकषात नसलेल्या कारणाने गुण देणे किंवा कापणे दोन्ही चूक.

विद्यार्थी ३ - ४/५: अंगे २, भाषा १, मर्यादा १ (१४०), सुसंगती ०.५ (दुहेरी मुद्दा).

तत्त्व: 'मूळ लेखन' हा गुण नाही, निकष हा गुण आहे - म्हणून दोन शिक्षकांची 'नक्कल' वि. 'स्वतःची रचना' ही मते गुणांना लावू नका.

2. पुढील तासाचे १० मिनिटांचे अध्यापन आणि वर्गातील नियम कसे ठरवाल?

Read the worked answer

१० मिनिटांची रचना:

  1. ३ ओळींचे सूत्र फळ्यावर - संबोधन + विषय-ओळ + समारोप.
  2. 'तुमचा' वि. 'आपला' यावर दोन वाक्यांचा बदल दाखवा (औपचारिक पत्रात 'आपला विद्यार्थी' - 'तुमचा विद्यार्थी' नको).
  3. शब्दमर्यादेचा सराव: १२० शब्दांच्या मर्यादेवर १००–११० शब्दांत लिहिण्याची सूचना, म्हणजे मर्यादा ओलांडणार नाही.

वर्गातील नियम: लिहायच्या आधी ३ मुद्द्यांची खूण करा (दुहेरी मुद्दा टाळण्यासाठी); नमुना रचना वापरण्यास परवानगी, मात्र मजकूर स्वतःचा; गुणविभागणी आधीच कळवा. यामुळे पुढील चाचणीत विद्यार्थ्याला गुण का मिळाले हे वाद न घालता सांगता येईल.