ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਸੋਧ ਦਾ ਜਾਲ਼
ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਸ਼ੀਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਹਰ ਵਾਕ ਇੱਕ ਅੰਕ, ਸਮਾਂ 20 ਮਿੰਟ। ਚਾਰ ਵਾਕ ਇਹ ਹਨ: (1) “ਉਸ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧਾ।” (2) “ਸੀਤਾ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਿਆ।” (3) “ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ।” (4) “ਮੁੰਡੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹੈ।” ਹਰਜੀਤ ਨੇ ਵਾਕ (3) ਨੂੰ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਦੱਸ ਕੇ “ਆਪਣਾ ਘਰ” ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ (1) ਤੇ (2) ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਕਿਰਿਆ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਰਤਾ “ਉਸ” ਤੇ “ਸੀਤਾ” ਹੈ। ਨਵਦੀਪ ਨੇ (1) ਤੇ (2) ਦੋਵੇਂ ਠੀਕ ਕੀਤੇ, ਪਰ (4) ਵਿੱਚ “ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ” ਦੀ ਥਾਂ “ਖੇਡਦੇ ਹਨ” ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅੰਕ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।
1. ਚਾਰੇ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਦੱਸੋ ਤੇ ਹਰ ਸੋਧ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨਕ ਕਾਰਨ ਲਿਖੋ।
Read the worked answer
- “ਉਸ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ।”-ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਲ ਦੀ ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ (ਜਿਸ ਨਾਲ “ਨੇ” ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਕਰਮ ਦੇ ਲਿੰਗ-ਵਚਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ “ਰੋਟੀ” ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਇਕ-ਵਚਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ “ਖਾਧੀ”।
- “ਸੀਤਾ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ।”-ਉਹੀ ਨਿਯਮ; “ਚਿੱਠੀ” ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਹੈ।
- “ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ।”-ਵਾਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; “ਆਪਣੇ” ਸੰਬੰਧਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਕਰਣ (ਥਾਂ) ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ “ਆਪਣਾ” ਲਿਖਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੋਵੇਗਾ।
- “ਮੁੰਡੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ।”-ਕਰਤਾ “ਮੁੰਡੇ” ਬਹੁ-ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ “ਹਨ”, ਨਾ ਕਿ “ਹੈ”।
2. ਹਰਜੀਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਿੱਥੇ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ? ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੋਧ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟ ਦੋਵੇਂ ਗ਼ਲਤ ਕਿਉਂ ਹਨ।
Read the worked answer
ਹਰਜੀਤ ਦਾ ਨਿਯਮ-“ਕਿਰਿਆ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ”-ਸਿਰਫ਼ ਉੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਰਿਆ ਅਕਰਮਕ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ “ਨੇ” ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ (3): “ਉਹ … ਗਿਆ” ਅਕਰਮਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਵਾਕ (1) ਤੇ (2) ਵਿੱਚ “ਨੇ” ਵਾਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਲ ਹੈ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਸਕਰਮਕ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ “ਉਸ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ” ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਪੁਲਿੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਰਿਆ ਇਸਤਰੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਕ (3) ਨੂੰ “ਆਪਣਾ ਘਰ” ਕਰਨਾ ਅਤਿ-ਸੋਧ (over-correction) ਹੈ। ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ: ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੇੜੋ। ਹਰਜੀਤ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ ਬਿਗਾੜ ਕੇ ਅੰਕ ਗੁਆਏ।
3. ਨਵਦੀਪ ਦਾ ਵਾਕ (4) ਵਾਲਾ ਜਵਾਬ ਵਿਆਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਕਿਉਂ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ, ਤਾਂ ਅੰਕ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵੋਗੇ?
Read the worked answer
“ਮੁੰਡੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ” ਵਿਆਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਰਥ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਵਾਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਿਰਿਆ (progressive) ਦੱਸਦਾ ਹੈ-“ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ”; ਨਵਦੀਪ ਦਾ ਵਾਕ ਆਮ ਆਦਤ (habitual) ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਬਚਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਿਆ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ।
ਅੰਕ ਦੇਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ: ਜੇ ਸ਼ੀਟ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ “ਕੇਵਲ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਠੀਕ ਕਰੋ” ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਅੰਕ ਦਿਓ ਤੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਲਈ ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੋ; ਜੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ “ਵਾਕ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ” ਹੈ ਤਾਂ ਅਰਥ-ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ ਪੂਰਾ ਅੰਕ ਨਾ ਦਿਓ। ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਲਈ ਮਾਰਕਿੰਗ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖੋ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣਗੇ।