ਪੜ੍ਹਨ ਕਾਰਜ: ਅਣਜਾਣ ਗਦ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ
ਪੜ੍ਹਨ ਕਾਰਜ ਦਾ ਢਾਂਚਾ
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਗਦ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਸਿੱਧੇ ਤੱਥ, ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਅਰਥ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਜਾਂ ਪਾਤਰ ਦਾ ਸੁਭਾਅ। ਪਹਿਲਾਂ ਟੁਕੜਾ ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੇਖੋ, ਫਿਰ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਾਈਨ ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ।
ਗਦ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ
- ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਲੱਭੋ।
- ਅਗਿਆਤ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਕ ਤੋਂ ਲਓ।
- “ਕੀ, ਕਿਉਂ, ਕਿਵੇਂ, ਕਦੋਂ, ਕਿੱਥੇ” ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲਓ।
- ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਘੱਟ, ਟੁਕੜੇ ਦਾ ਸਬੂਤ ਵੱਧ ਰੱਖੋ।
- ਪਾਤਰ ਦੇ ਗੁਣ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ।
ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ
- ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਲੱਭੋ; ਉਪਮਾ ਲਈ “ਵਾਂਗ”, “ਜਿਵੇਂ” ਸ਼ਬਦ ਵੇਖੋ।
- ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਇੱਕ-ਦੋ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ: “ਕਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ...”
- ਬੰਦ-ਦਰ-ਬੰਦ ਭਾਵ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਲੱਭਣਾ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ
ਟੁਕੜਾ: “ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਹ ਬੀਜ ਨੂੰ ਛਾਇਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਲੇਖਕ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਤਰਕ: “ਮਾਂ ਵਾਂਗ” ਵਿੱਚ ਉਪਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਵਾਬ “ਮਾਂ” ਹੈ। ਜੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ “ਕਿਉਂ?”, ਤਾਂ ਲਿਖੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਬੀਜ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ।
ਨਿਸ਼ਾਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ
- ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਜਵਾਬ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜੋੜ ਦੇਣਾ।
- ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲਾਈਨ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ।
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਪਰ ਕਾਰਨ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।
- ਇੱਕ ਹੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖ ਦੇਣਾ।