ਕਵਿਤਾ: ਕਵੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ, ਰਸ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ
ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ
- ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪੱਕਾ ਕਰੋ।
- ਹਰ ਬੰਦ ਦਾ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ।
- ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ।
- ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ।
ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼। ਆਮ ਥੀਮ: ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ। ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬੰਦ ਵੱਲ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਟਾ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਸ
- ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ: ਸ਼ਾਂਤੀ, ਭਗਤੀ।
- ਵੀਰ ਰਸ: ਬਹਾਦਰੀ, ਜੋਸ਼।
- ਕਰੁਣ ਰਸ: ਦੁੱਖ, ਵਿਛੋੜਾ।
- ਹਾਸ ਰਸ: ਹਾਸਾ, ਮਖੌਲ।
ਅਲੰਕਾਰ
- ਉਪਮਾ: “ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ”।
- ਰੂਪਕ: “ਜੀਵਨ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ” - ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਕਹਿਣਾ।
- ਮਾਨਵੀਕਰਨ: “ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ”।
- ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ: ਇੱਕੋ ਅੱਖਰ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ।
ਉਦਾਹਰਨ
ਲਾਈਨ: “ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਸ਼ੀਤਲ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ।” ਤਰਕ: “ਵਾਂਗ” ਸ਼ਬਦ ਉਪਮਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਮਮਤਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਛਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ: ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬੇਸਵਾਰਥ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗਲਤੀਆਂ
- ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ।
- ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁੱਲਣਾ।
- ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਣਾ ਪਰ ਉਦਾਹਰਨ ਨਾ ਦੇਣਾ।
- ਰਸ ਅਤੇ ਥੀਮ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮਝਣਾ।