अपठित गद्यांश: अनुच्छेद बुझेर उत्तर दिने कला
अपठित गद्यांशमा परीक्षाले पहिले नदेखेको अनुच्छेदको मूल भाव, तथ्य, शब्दार्थ, निष्कर्ष र लेखकको दृष्टिकोण बुझ्ने क्षमता जाँच्छ। प्रश्न प्रायः 'मुख्य विचार के हो?', 'लेखकले के भन्न खोजेको छ?', 'दिइएको शब्दको सन्दर्भार्थ' र 'उपयुक्त शीर्षक' वरिपरि घुम्छ।
पढ्ने क्रम
- पहिलो पटक छिटो पढेर विषय र स्वर पहिचान गर्नुहोस्; दोस्रो पटक वाक्य-वाक्यमा तथ्य बटुल्नुहोस्।
- विषय-वाक्य र दोहोरिएका सङ्केत-शब्दले मुख्य भाव देखाउँछन्।
- उत्तर अनुच्छेदकै आधारमा दिनुहोस्; बाहिरी ज्ञान थप्नुहोस् भने स्पष्ट रूपमा छुट्याउनुहोस्।
- 'निष्कर्ष' प्रश्नमा दुई-तीन वाक्यमा कारणसहित लेख्नुहोस्।
कार्यविधि उदाहरण
अनुच्छेद: 'विद्यालयको पुस्तकालय ज्ञानको भण्डार हो। त्यहाँ पुस्तक मात्र होइन, मौन धैर्य पनि सिकाइन्छ।' प्रश्न: 'लेखकले पुस्तकालयलाई के भनेको छ?' उत्तर: 'ज्ञानको भण्डार।' कारण: पहिलो वाक्यमै 'हो' भनेर सीधा परिभाषा दिइएको छ; दोस्रो वाक्यले त्यसलाई विस्तार मात्र गर्छ। 'मौन धैर्य' लाई मुख्य उत्तर बनाउनु भूल हुन्छ, किनभने प्रश्न पुस्तकालयको वर्णनमा केन्द्रित छ।
अंक गुमाउने पासा
- प्रश्नको क्रियापद नपढी लामो अनुच्छेद जस्ताको तस्तै लेख्नु।
- 'सन्दर्भार्थ' मा शब्दको शब्दकोश-अर्थ मात्र दिनु; वाक्यको सन्दर्भ छुटाउनु।
- आफ्नै धारणा थोपरेर लेखकको भनाइ विकृत गर्नु।
- नकारात्मक प्रश्न ('के होइन') मा 'हो' भन्ने उत्तर छान्नु।