रचना एवं पत्र-लेखन: संरचना र औपचारिकता
रचना एवं पत्र-लेखनमा निबन्ध, वर्णनात्मक लेख, औपचारिक र अनौपचारिक पत्र लेख्ने क्षमता जाँचिन्छ। परीक्षकले विषयको स्पष्टता, अनुच्छेद-संरचना, भाषा र ढाँचा हेर्छन्; केवल लामो लेख्नुले अंक दिँदैन।
निबन्धको संरचना
- भूमिका: विषयको परिचय र महत्त्व दुई-तीन वाक्यमा।
- मुख्य भाग: एउटा अनुच्छेदमा एउटा विचार; उदाहरण, कारण वा तुलना थप्नुहोस्।
- निष्कर्ष: सार र सुझाव; नयाँ विषय सुरु नगर्नुहोस्।
- भाषा: छोटो, स्पष्ट वाक्य; अनावश्यक विशेषण र दोहोरो कथन हटाउनुहोस्।
पत्रको ढाँचा
औपचारिक पत्रमा सेवामा, प्राप्तकर्ताको पद र ठेगाना, मिति, विषय, सम्बोधन, निवेदनको मुख्य भाग, भाव र हस्ताक्षर राखिन्छ। अनौपचारिक पत्रमा आत्मीय सम्बोधन, हालखबर, मुख्य कुरा र शुभकामना आउँछ।
कार्यविधि उदाहरण
'बिरामी भएकाले तीन दिनको बिदा माग्न प्रधानाध्यापकलाई पत्र' लेख्दा विषय 'बिरामी बिदाको निवेदन' राख्नुहोस्। पहिलो अनुच्छेदमा बिरामी परेको र डाक्टरको सल्लाह उल्लेख गर्नुहोस्; दोस्रोमा तीन दिनको बिदा माग्नुहोस्; अन्त्यमा 'भवदीय' र हस्ताक्षर राख्नुहोस्। यसो गर्दा विषय, कारण र अनुरोध तीनै स्पष्ट हुन्छन्।
अंक गुमाउने पासा
- मिति वा विषय नलेख्नु।
- औपचारिक पत्रमा 'प्रिय साथी' जस्तो अनौपचारिक सम्बोधन गर्नु।
- निबन्धमा एउटै कुरा दोहोर्याउनु।
- निष्कर्षमा नयाँ तर्क थप्नु।