गद्य खण्डको ५ अंकीय उत्तरमा प्रमाण र प्रस्तुतिको द्वन्द्व
तपाईं माध्यमिक नेपाली (प्रथम भाषा) को गद्य खण्डको उत्तरपुस्तिका जाँच्दै हुनुहुन्छ। प्रश्न ५ अंकको छ: 'पाठको केन्द्रीय भाव लेखी त्यसबाट प्राप्त जीवनोपयोगी शिक्षा आफ्नै अनुभवसँग जोडेर देखाउनुहोस्।' एक विद्यार्थीको उत्तर १२० शब्दको छ। पहिलो अनुच्छेदमा उसले पाठको कथासार ६० शब्दमा लेखेको छ, तर दुई घटना पाठसँग मिल्दैनन्; पात्रको नाम पनि गलत छ। दोस्रो अनुच्छेदमा 'यस पाठले मेहनत गर्नुपर्छ भन्ने सिकाउँछ' भन्ने एउटा वाक्य मात्र छ। तेस्रोमा आफ्नो गाउँको एक वास्तविक उदाहरण ३० शब्दमा छ, जुन सान्दर्भिक छ। उत्तरमा शीर्षक छैन, हस्ताक्षर गरिएको छैन; उत्तरको अन्त्यमा 'कृपया ५ अंक दिनुहोस्' भन्ने टिप्पणी पनि छ। कक्षाको रुब्रिकमा भाव २, प्रमाण २, प्रस्तुति १ अंक छ। विद्यार्थीले उदाहरण राम्रो लेखेकाले पूरा ५ अंक दिनुपर्ने दबाब महसुस गरेको छ। तपाईंले यही उत्तरमा ३ मिनेटमा निर्णय गर्नुपर्छ र २ वाक्यको फिडब्याक लेख्नुपर्छ।
1. तपाईं यो उत्तरलाई ५ अंकमा कसरी अंक दिनुहुन्छ? रुब्रिकका तीन आयाममा अंक बाँडेर कारण देखाउनुहोस्।
Read the worked answer
मूल्याङ्कन: भाव १/२ - 'मेहनत' भन्ने सामान्य निष्कर्ष पाठको केन्द्रीय भावसँग आंशिक मात्र मिल्छ; पाठको सङ्घर्ष वा त्यागको सूक्ष्मता छैन। प्रमाण ०/२ - दुई घटना गलत र पात्रको नाम गलत; पाठबाट एक पनि शुद्ध उद्धरण वा सन्दर्भ छैन। प्रस्तुति १/१ - गाउँको उदाहरण सान्दर्भिक र स्वतन्त्र छ, भाषा बुझिने छ। जम्मा २/५।
यहाँ 'राम्रो उदाहरण' ले प्रमाणको अंक उठाउँदैन, किनभने प्रश्नले पाठको भाव र पाठबाट प्रमाण मागेको छ; उदाहरण प्रस्तुतिको आयाममा मात्र पर्छ। यदि उदाहरणले पाठको भावलाई पुष्टि गर्छ भने भावमा थोरै बढी अंक दिन सकिन्थ्यो, तर यहाँ त्यो पनि छैन।
2. विद्यार्थीलाई २ वाक्यको फिडब्याक लेख्नुहोस् जसले अंकको कारण र सुधारको दिशा दुवै बताओस्।
Read the worked answer
तिम्रो गाउँको उदाहरण सान्दर्भिक छ, त्यसैले प्रस्तुतिको १ अंक पूरा पाएको छस्; तर पाठको दुई घटना र पात्रको नाम गलत भएकाले प्रमाणको अंक शून्य भयो। अर्को पटक पहिले पाठबाट दुई शुद्ध घटना टिपेर लेख, त्यसपछि 'मेहनत' जस्तो सामान्य निष्कर्षलाई पाठको मुख्य द्वन्द्वसँग जोड।
3. विद्यार्थीले 'मैले जीवनोपयोगी शिक्षा लेखें, त्यसैले ५ अंक चाहिन्छ' भनेर दाबी गर्छ। तपाईंको निर्णय र कारण लेख्नुहोस्।
Read the worked answer
दाबी अस्वीकार गर्छु; किनभने रुब्रिकको भाव र प्रमाण दुवै पाठ-आधारित छन्। जीवनोपयोगी शिक्षा लेख्नु प्रश्नको एउटा सर्त हो, पूरा प्रश्न होइन; गलत तथ्यलाई उदाहरणले ढाक्दैन। विद्यार्थीलाई अंकपत्रमा 'भाव १, प्रमाण ०, प्रस्तुति १' देखाएर पुनःलेखनको अवसर दिन्छु, तर अंक बढाउँदिन। यदि विद्यालयको अपिल नीति छ भने उत्तर र रुब्रिक सहित समितिमा पठाउँछु; मेरो निर्णय प्रमाणमा आधारित छ।