WBBSE Madhyamik Nepali (First Language) study guide

गद्यांश (Prose)

WBBSE माध्यमिक नेपाली (प्रथम भाषा) को गद्यांश खण्डले निर्धारित गद्य पाठहरूमा comprehension, विषय-वस्तु, पात्र-चित्रण, शैली र मूल्य-आधारित प्रश्न सोध्छ। उत्तर दिँदा पाठको सार मात्र होइन, पाठको प्रमाण र त्यसको व्याख्या देखाउनु पर्छ। प्रश्नको क्रियापद ('देखाउनु', 'व्याख्या गर्नु', 'तुलना गर्नु') लाई पछ्याउनु; हरेक बुँदामा पाठको आधार चाहिन्छ। विषय-वस्तु: एक वाक्यमा मुख्य भाव, अनि त्यसलाई समर्थन गर्ने एक घटना। पात्र: गुण (त्याग, साहस, धर्मनिष्ठा) र त्यो गुण देखाउने क्रिया। शैली: सरल वर्णन, संवाद, तत्सम-शब्द, अलंकार र वाक्य-लय; एक प्रभाव उल्लेख गर्नु। मूल्य प्रश्न: पाठको द्वन्द्व र विद्यार्थी जीवन, परिवार वा समाजसँग जोड्ने; सामान्य उपदेश होइन। प्रश्न: 'केन्द्रीय पात्रको त्याग देखाउनु।' पहिले त्यो घटना खोज्नु जहाँ पात्रले खाना, पैसा वा श्रेय त्यज गर्छ। अनि लेख्नु: 'पात्रले X त्यज गर्छ; यो त्याग हो, किन कि हानि व्यक्तिगत र लाभ Y-लाई हुन्छ।' राम्रो उत्तरमा दावा, पाठको प्रमाण र एक वाक्य व्याख्या हुन्छ। कथा सर्वाङ्ग पुनर्कथन नगर्नु; प्रश्नले 'किन' सोधेको छ भने कारण छुट्टै लेख्नु। गद्यांशमा प्रायः 'किन', 'कसरी', 'के सन्देश' भन्ने प्रश्न आउँछन्; त्यसैले कारण र प्रभाव छुट्टै लेख्ने बानी बसाल्नु। प्रश्नको निर्देश नपढी कथा सुनाउनु। कथाकार र लेखकलाई एउटै ठान्नु। पात्र-चित्रणमा एउटा घटना वा उद्धरण नदिनु। मूल्य उत्तरमा पाठसँग सम्बन्ध नजोड्नु। लेखकको विचार र पात्रको विचार नछुट्याउनु।.

कविता (Poetry)

कविता खण्डले कविताको मुख्य भाव, रस र भाव, अलंकार, कवि-सन्देश र सौन्दर्य-बोध (appreciation) सोध्छ। उत्तरमा कविताको पङ्क्ति उद्धृत गरी तत्त्व देखाउनु पर्छ; केवल भावार्थ लेख्दा अंक कट्छ। रस: करुण, वीर, शृङ्गार, हास्य, रौद्र, भयानक, बीभत्स, अद्भुत, शान्त। स्थायी भाव रस बन्छ। अलंकार: उपमा (झैँ, सरि), रूपक (X Y हो), उत्प्रेक्षा (मनौ), अनुप्रास (एकाक्षर आवृत्ति), यमक, श्लेष, अतिशयोक्ति, मानवीकरण। सन्देश: कविले के भन्न खोजेको हो, त्यो एक वाक्यमा; उपदेश होइन। रस पहिचान गर्दा कविताको स्थायी भाव खोज्नु: वियोगको पीडा करुण, युद्धको उत्साह वीर, प्रेमको मिलन शृङ्गार। भावलाई कविताको पङ्क्तिले पुष्टि गर्नुपर्छ। अलंकार दुई किसिमका हुन्छन्: शब्दालंकार (अनुप्रास, यमक) र अर्थालंकार (उपमा, रूपक, उत्प्रेक्षा)। पङ्क्ति: 'ताराहरू आँखा झैँ चम्किरे।' प्रश्न: अलंकार के हो?

Rapid Reader / Supplementary Reading

Rapid Reader/Supplementary Reading खण्डले निर्धारित पाठहरूबाट तथ्यात्मक स्मरण, घटनाको क्रम र छोटो उत्तर सोध्छ। प्रश्न प्रायः 'के, कहाँ, कहिले, किन, के पछि' भन्ने ढाँचामा आउँछन्; उत्तर पाठकै तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ। प्रत्येक पाठको एक-वाक्य सार, पात्र-सूची र घटना-क्रम (timeline) बनाउनु। नाम, ठाउँ, समय र सम्बन्ध छुट्टै लेख्नु; मिल्ने जस्तो दुई घटनालाई नमिसाउनु। 'के पछि' प्रश्नमा तुरुन्तै पछिको क्रिया मात्र लेख्नु; पछिका सबै घटना नथप्नु। प्रत्येक पाठको केन्द्रीय घटना र जटिल नाम टिप्नु; परीक्षामा नामको हिज्जे पनि अंक दिन्छ। प्रश्न: 'X पछि तुरुन्तै के भयो?' पाठको क्रम हेर्नु: X → Y → Z। यदि X पछि Y आउँछ भने उत्तर Y हो, Z होइन। उत्तरमा एक वाक्य: 'X पछि Y भयो।' दुई अंकको प्रश्नमा दुई तथ्य चाहिन्छ भने 'Y भयो र त्यसले Z सुरु भयो' भनी छुट्टै लेख्नु। तथ्यात्मक प्रश्नमा अनुमान होइन, पाठको शब्द नै आधार हो। छोटो उत्तर १-२ वाक्यमा; २ अंकमा २ बुँदा, ३ अंकमा ३ बुँदा भन्ने ढाँचा पछ्याउनु। दुई समान घटनालाई एउटै ठान्नु। छोटो उत्तरमा अनावश्यक व्याख्या थप्नु। नाम बिर्सिनु वा 'उहाँ' भनी लेख्नु जब प्रश्नमा दुई पुरुष छन्। क्रम प्रश्नमा पछिको घटना पहिले लेख्नु। पाठको भाषा नबुझी अनुवाद गर्दा नाम बदल्नु।.

व्याकरण (Grammar)

रचना (Composition)

Unseen Passage and Vocabulary

Unseen Passage र Vocabulary खण्डले अपरिचित गद्य वा पद्य बुझ्ने, शब्द-अर्थ, उक्ति, वाक्य-प्रयोग, विलोम र पर्यायवाची सोध्छ। उत्तर पाठको सन्दर्भमा हुनुपर्छ; शब्दकोशको पहिलो अर्थ मात्र होइन, सन्दर्भ-अर्थ हेर्नु। पहिले प्रश्न पढ्नु, अनि पाठमा जवाफ खोज्नु; आफ्नै शब्दमा छोटो उत्तर लेख्नु। गद्यमा तथ्य, निष्कर्ष र लेखकको मनोवृत्ति छुट्ट्याउनु; पद्यमा बिम्ब र पङ्क्तिको भाव हेर्नु। शब्द-अर्थ दिँदा शब्दको सन्दर्भ-प्रयोगसँग मिल्ने अर्थ लेख्नु। उक्ति: 'नाक काट्नु' = अपमानित गर्नु। वाक्य: 'उसले सभामा मेरो नाक काट्यो' = उसले सभामा मलाई अपमानित गर्यो। शब्दार्थ 'नाक' होइन; उक्तिको अर्थ लाक्षणिक हुन्छ। विलोम: 'दया' → 'निष्ठुरता'; पर्यायवाची: 'दया' → 'करुणा'। उत्तरमा शब्द र अर्थ दुवै लेख्नु। उक्तिलाई शब्दार्थले बुझ्नु। पर्यायवाची र विलोम एउटै ठान्नु। पाठको लामो वाक्य जस्ताको तस्तै copy गर्नु। प्रश्न 'किन' सोधेको बेला 'के' मात्र लेख्नु। विलोममा विपरीत नभई फरक अर्थ लेख्नु।.