Calciumtekort in de tomatenkas
Een tomatenteler houdt zijn kas bewust vochtig: de luchtvochtigheid is 85% en er is weinig ventilatie. De temperatuur is overdag 24 °C en 's nachts 18 °C. De planten krijgen via druppelirrigatie voldoende water met daarin alle benodigde mineralen, waaronder calcium. Toch ontstaan bij de jonge, bovenste bladeren bruine, omgekrulde randen. De oude onderste bladeren zien er gezond uit. De teler denkt dat er te weinig calcium in het water zit, maar de concentratie is gelijk aan die bij een collega bij wie de planten gezond zijn. De collega ventileert zijn kas veel beter en houdt de luchtvochtigheid op 65%. De planten groeien snel en er hangen al veel vruchten aan. De teler vraagt zich af of de hoge luchtvochtigheid iets met de calciumproblemen te maken kan hebben.
1. Leg uit hoe calcium vanuit de wortels in de bladeren terechtkomt en waarom juist de jonge bladeren het minst calcium krijgen.
Read the worked answer
Calcium wordt als ion met het water opgenomen door de wortelharen en komt in het xyleem terecht. Het xyleem transporteert water met opgeloste mineralen van de wortels naar boven. Die waterstroom komt op gang doordat bladeren water verdampen via hun huidmondjes: transpiratie zuigt als het ware water omhoog.
Calcium kan in de plant niet via het floëem worden verplaatst; het blijft waar het met het xyleemwater arriveert. De onderste, oudere bladeren verdampen het meeste water: ze krijgen veel licht en hebben veel huidmondjes. Daar komt dus relatief veel calcium. De jonge bladeren bovenin verdampen minder en liggen verder van de wortels; zij ontvangen daardoor minder calcium. Omdat calcium niet opnieuw verdeeld wordt, ontstaat het tekort juist in de groeiende bovenste bladeren.
2. Verklaar waarom een luchtvochtigheid van 85% de calciumvoorziening van de bladeren kan verslechteren, ook al zit er genoeg calcium in het gietwater.
Read the worked answer
Bij 85% luchtvochtigheid is het verschil in waterdamp tussen het vochtige blad en de omringende lucht klein. Daardoor verdampt het blad veel minder water; de huidmondjes kunnen wel open staan, maar de verdamping wordt geremd.
Minder verdamping betekent een zwakkere waterstroom in het xyleem. Het transport van calcium naar de bladeren neemt daardoor af, ook al is de concentratie in het gietwater in orde. Bij de jonge bladeren bovenin komt zo te weinig calcium aan, terwijl de oudere bladeren nog voldoende krijgen. De teler moet dus niet alleen naar de concentratie in het water kijken, maar ook naar de verdamping. Dat verklaart waarom zijn planten calciumgebrek vertonen terwijl de collega met dezelfde concentratie gezonde planten heeft.
3. Geef de teler een advies en leg uit welke invloed dat heeft op de fotosynthese en op de vruchtzetting.
Read the worked answer
Advies: meer ventileren, de luchtvochtigheid verlagen naar ongeveer 65% en eventueel extra luchtbeweging met ventilatoren maken. Dan neemt de verdamping toe, stroomt er meer xyleemwater en komt er meer calcium bij de jonge bladeren. Het calciumtekort kan daardoor verdwijnen.
Bij een lagere luchtvochtigheid blijven de huidmondjes bovendien beter open voor de opname van CO2. Meer CO2 betekent meer fotosynthese en dus meer suikers voor de groei en de vruchten. Let op: te droog of te warm kan juist sluiten van de huidmondjes veroorzaken, waardoor de fotosynthese weer daalt. De maatregel moet dus met mate worden toegepast, met metingen van temperatuur en luchtvochtigheid.