VMBO GL/TL Biologie flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Vergroting microscoop

Vergroting van objectief × vergroting van oculair. Bij objectief 40× en oculair 10× is de totale vergroting 400×; het beeld is dan 400 keer groter dan het originele object.

Onafhankelijke variabele

De factor die de onderzoeker zelf kiest en instelt, bijvoorbeeld de temperatuur. De afhankelijke variabele is wat je meet als gevolg daarvan.

Controleproef

Een proefgroep die geen behandeling krijgt of een placebo ontvangt. Door de uitkomst te vergelijken met de behandelde groep sluit je andere oorzaken uit.

Determineren

Het op naam brengen van een organisme door stap voor stap kenmerken te vergelijken met een determineertabel of sleutel, tot de soort bekend is.

Fotosynthese

Proces in bladgroenkorrels waarbij de plant met lichtenergie koolstofdioxide en water omzet in glucose en zuurstof.

Huidmondjes

Kleine openingen in het blad, vooral aan de onderkant, die open- en dichtgaan. Ze regelen de opname van koolstofdioxide en het afgeven van zuurstof en waterdamp.

Xyleem en floëem

Xyleem (houtvaten) vervoert water en mineralen van de wortels omhoog; floëem (bastvaten) vervoert glucose en andere assimilatieproducten door de plant.

Bestuiving en bevruchting

Bestuiving is het landen van stuifmeel op de stempel; bevruchting is de versmelting van de kern uit de stuifmeelbuis met de eicelkern in het zaadbeginsel.

Bladgroenkorrels

Groene celorganellen met chlorofyl waarin fotosynthese plaatsvindt. Ze komen voor in bladeren en stengels van planten, niet in diercellen.

Gewervelde dieren

Dieren met een inwendig skelet en een wervelkolom: vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren. Alle andere dieren zijn ongewervelden.

Tracheeën

Buizenstelsel in insecten dat zuurstof rechtstreeks naar de cellen brengt en koolstofdioxide afvoert; het staat via stigma's in verbinding met de buitenlucht.

Warmbloedig

Eigenschap van vogels en zoogdieren: ze houden hun lichaamstemperatuur ongeveer constant, ook als de omgeving koud of warm is.

Tweezijdig symmetrisch

Een bouw waarbij het dier in twee min of meer gelijke helften te verdelen is, links en rechts, zoals bij een mens of een insect.

Dunne darm

Lange darm met darmvlokken waar voedingsstoffen in het bloed worden opgenomen. De oppervlakte is groot door plooien en vlokken.

Hemoglobine

Rode kleurstof in rode bloedcellen die zuurstof bindt in de longen en afgeeft in de weefsels; ook koolstofdioxide wordt er deels door vervoerd.

Insuline

Hormoon uit de alvleesklier dat de bloedsuikerspiegel verlaagt door cellen meer glucose op te laten nemen en levercellen glucose te laten opslaan als glycogeen.

Reflex

Snelle, onbewuste reactie op een prikkel die via het ruggenmerg loopt zonder tussenkomst van de grote hersenen, zoals het terugtrekken van een hand.

Dubbele bloedsomloop

Bloedsomloop met twee rondes: van hart naar longen en terug, en van hart naar de rest van het lichaam en terug. Zuurstofrijk en zuurstofarm bloed mengen niet.

Voedselketen

Reeks organismen waarin elk organisme het vorige eet: producent, consumenten van eerste en tweede orde en reducenten. De pijl wijst naar de eter.

Reducent

Bacterie of schimmel die dode organismen en afval afbreekt tot mineralen en koolstofdioxide, waardoor stoffen weer beschikbaar komen voor producenten.

Draagkracht

Het maximale aantal individuen van een populatie dat een gebied duurzaam kan ondersteunen, bepaald door voedsel, ruimte, water en andere abiotische factoren.

Mutualisme

Samenleving van twee soorten waarbij beide voordeel hebben, zoals een bloem en een bij die nectar krijgt en stuifmeel verspreidt.

Genotype

De erfelijke samenstelling van een organisme: welke allelen het voor een eigenschap heeft, bijvoorbeeld AA, Aa of aa.

Dominant allel

Allel dat het kenmerk al tot uiting brengt als er één kopie aanwezig is; bij Aa zie je het kenmerk van A en niet dat van a.

Kruisingsschema

Schema met de allelen van beide ouders boven en naast de vakjes; door de vakjes te vullen zie je de mogelijke genotypen en verhoudingen van de nakomelingen.

Meiose

Celdeling waarbij geslachtscellen ontstaan met de helft van het aantal chromosomen (23 bij de mens) en met nieuwe combinaties van allelen.

Dragerschap

Situatie waarbij iemand heterozygoot is voor een recessieve erfelijke ziekte: zelf niet ziek, maar wel in staat het allel door te geven aan nakomelingen.

Natuurlijke selectie

Proces waarbij individuen met gunstige eigenschappen meer nakomelingen krijgen, zodat die eigenschappen in de populatie toenemen en de populatie zich aanpast.

Fossiel

Overblijfsel of afdruk van een organisme in gesteente of barnsteen, dat informatie geeft over soorten die in het verleden leefden en over hun ouderdom.

Rudimentair orgaan

Orgaan dat in de loop van de evolutie sterk is verkleind en zijn oorspronkelijke functie grotendeels verloor, zoals de blindedarm bij de mens.

Isolatie en soortvorming

Als populaties gescheiden raken, kunnen ze verschillen gaan vertonen; na lange tijd kunnen ze niet meer samen vruchtbare nakomelingen krijgen en zijn er twee soorten.

Adaptatie

Erfelijke eigenschap die een organisme beter laat overleven en voortplanten in zijn omgeving, ontstaan door natuurlijke selectie over veel generaties.