Cystic fibrosis in de familie
Een echtpaar heeft een zoontje van 2 met cystic fibrosis (taaislijmziekte). Hij heeft veel longinfecties en groeit slecht. De ouders zijn zelf gezond. Cystic fibrosis is een autosomaal recessieve aandoening; het gen ligt niet op een geslachtschromosoom. Van hun zoontje is bekend dat hij twee gemuteerde allelen heeft. Het paar heeft ook een gezonde dochter van 5. De moeder is weer zwanger. Bij bloedonderzoek is aangetoond dat zowel de vader als de moeder drager is van dezelfde mutatie. De ouders willen weten hoe groot de kans is dat dit derde kind cystic fibrosis krijgt, en ook hoe groot de kans is dat hun gezonde dochter drager is. De verloskundige legt uit dat dragers geen klachten hebben.
1. Geef de genotypen van de vader, de moeder en de zoon en leg uit waarom de ouders gezond zijn.
Read the worked answer
Noem het normale allel A en het gemuteerde allel a. Cystic fibrosis is autosomaal recessief: iemand is ziek bij twee gemuteerde allelen (aa). De zoon is dus aa.
De ouders zijn gezond maar hebben samen een ziek kind gekregen. Elk van hen moet dus één gemuteerd allel hebben doorgegeven: vader Aa, moeder Aa. Zij hebben daarnaast elk een gezond allel A. Dat allel is dominant en zorgt nog voor genoeg werkend eiwit, waardoor zij geen klachten hebben. Zij zijn dus drager maar niet ziek.
2. Bereken de kans dat het derde kind cystic fibrosis krijgt en de kans dat het een gezonde jongen is.
Read the worked answer
Maak een kruisingsschema van Aa × Aa: AA (25%), Aa (25%), aA (25%) en aa (25%).
De kans op een kind met cystic fibrosis (aa) is dus 25%, ofwel 1 op 4. De kans op een gezond kind is 75%. De kans dat het kind een jongen is, is 50% en staat los van de ziekte. De kans op een gezonde jongen is daarom 0,75 × 0,50 = 0,375, dus 37,5% (3 op 8).
3. Bereken de kans dat de gezonde dochter drager is. Leg uit waarom dit geen 50% is.
Read the worked answer
Je weet al dat de dochter gezond is. Daardoor valt de mogelijkheid aa weg. Van de drie overgebleven, even waarschijnlijke mogelijkheden (AA, Aa en aA) zijn er twee drager: Aa of aA. De kans is dus 2/3, ongeveer 67%.
Dat is niet 50%, omdat de vraag niet is 'wat is de kans op een drager bij de geboorte', maar 'wat is de kans dat dit gezonde kind drager is'. De informatie dat ze gezond is, verandert de noemer: alleen de gezonde genotypen tellen mee. Van de gezonde kinderen is een derde AA en twee derde drager.