Dieren: bouw, ademhaling en voortplanting
Bij dieren vergelijk je bouw en levensprocessen van verschillende groepen. Het examen vraagt vaak om een verband tussen leefwijze, orgaanbouw en ademhaling, of om het herkennen van gewervelden en ongewervelden.
Groepen en symmetrie
- Gewervelden: vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren.
- Ongewervelden: onder andere insecten, spinnen, wormen en weekdieren.
- Tweezijdige symmetrie zie je bij veel dieren; radiale symmetrie bij bijvoorbeeld zeeanemonen.
Ademhaling
- Vissen ademen met kieuwen; zoogdieren, vogels, reptielen en amfibieën hebben longen.
- Insecten hebben tracheeën: buisjes die zuurstof direct naar de cellen brengen.
- Amfibieën kunnen ook door de huid ademen; regenwormen doen dat via de vochtige huid.
- Vogels hebben longen met luchtzakken, waardoor de gaswisseling zeer efficiënt is.
Bloedsomloop
- Vissen hebben een enkelvoudige bloedsomloop met een hart met twee holtes.
- Amfibieën en reptielen hebben een dubbele bloedsomloop met drie holtes; reptielen hebben een onvolledig tussenschot.
- Vogels en zoogdieren hebben een dubbele bloedsomloop met vier holtes; zuurstofrijk en zuurstofarm bloed blijven gescheiden.
Voeding en voortplanting
- Herbivoren, carnivoren en omnivoren verschillen in gebit en darmlengte.
- Ontwikkeling kan direct zijn of via metamorfose, zoals bij kikkers en vlinders.
- Bevruchting kan inwendig of uitwendig zijn; bij vissen en amfibieën vaak uitwendig.
Werkvoorbeeld
Waarom heeft een insect geen longen nodig? Insecten hebben tracheeën die zuurstof rechtstreeks naar de cellen vervoeren. Hun bloed transporteert nauwelijks zuurstof. Bij een klein lichaam is dat voldoende; bij grotere insecten wordt dit minder efficiënt. Conclusie: het ademhalingsstelsel past bij de grootte en leefwijze.
Valkuilen
- Amfibieën ademen niet alleen met longen.
- Vissen hebben kieuwen, geen longen.
- Koudbloedig betekent niet dat een dier altijd koud is.
- Een dubbele bloedsomloop komt niet bij vissen voor.