Ecologie: populaties, voedselwebben en kringlopen
Ecologie gaat over de relatie tussen organismen en hun omgeving. Het examen vraagt naar populaties, ecosystemen, voedselwebben, kringlopen en de gevolgen van veranderingen in een ecosysteem.
Niveaus en factoren
- Individu → populatie → levensgemeenschap → ecosysteem → biosfeer.
- Biotische factoren zijn invloeden van andere organismen; abiotische factoren zijn onder andere temperatuur, licht, water en bodem.
- Producenten maken organische stoffen; consumenten eten andere organismen; reducenten breken dode resten af.
Voedselweb en energie
- Een pijl wijst van het gegeten organisme naar de eter: energie stroomt mee.
- Bij elke stap gaat energie verloren als warmte; ruwweg 10% wordt doorgegeven.
- De populatiegrootte hangt af van voedsel, roofdieren, ziekten, ruimte en abiotische omstandigheden.
Kringlopen en successie
- In de koolstofkringloop leggen producenten koolstofdioxide vast via fotosynthese; verbranding en afbraak geven het weer vrij.
- In de stikstofkringloop zetten bacteriën stikstofverbindingen om; planten gebruiken die voor eiwitten.
- Successie verloopt van pioniersplanten naar een climaxstadium.
Werkvoorbeeld
In een voedselweb: gras → konijn → vos, en gras → muis → buizerd. Als vossen verdwijnen, neemt de predatie op konijnen af. Konijnen kunnen toenemen, eten meer gras en concurreren met muizen. Daarna kan de konijnenpopulatie weer dalen door voedseltekort. Conclusie: je moet effecten via het hele voedselweb beredeneren, niet met één oorzaak.
Valkuilen
- De pijlrichting omdraaien.
- Reducent alleen als “afvaleter” zien.
- De 10%-regel als exact getal gebruiken.
- Populatie en individu verwisselen.
- Abiotische en biotische factoren door elkaar halen.