Evolutie: variatie, selectie en verwantschap
Evolutie beschrijft hoe populaties over veel generaties veranderen. Het examen toetst variatie, mutatie, natuurlijke selectie, aanpassing en bewijs voor verwantschap, zoals fossielen en DNA.
Ontstaan van variatie
- Variatie ontstaat door mutaties en door geslachtelijke voortplanting.
- Mutaties zijn toevallige veranderingen in DNA; ze zijn niet gericht op een doel.
- Individuen in een populatie verschillen in eigenschappen; sommige verschillen geven een voordeel in een bepaalde omgeving.
Natuurlijke selectie
- Organismen met gunstige eigenschappen krijgen gemiddeld meer nakomelingen.
- Daardoor neemt het aandeel van die eigenschappen in de populatie toe.
- Aanpassing is een populatieproces, geen bewuste keuze van een individu.
- Fossielen, homologe organen en overeenkomsten in DNA wijzen op verwantschap.
Werkvoorbeeld
Antibioticaresistentie bij bacteriën. In een populatie komen door mutatie enkele resistente bacteriën voor. Het antibioticum doodt gevoelige bacteriën; resistente bacteriën overleven en delen zich. Daardoor wordt de populatie steeds resistenter. Conclusie: het antibioticum veroorzaakt de resistentie niet, maar selecteert de al aanwezige resistente bacteriën.
Valkuilen
- Zeggen dat een individu zich “aanpast” en die eigenschap doorgeeft.
- Denken dat evolutie een doel heeft.
- “De sterkste overleeft” gebruiken alsof het om spierkracht gaat.
- Nieuwe soorten laten ontstaan binnen één generatie.
- Resistentie toeschrijven aan het antibioticum in plaats van aan variatie en selectie.